Về tư tưởng Hồ Chí Minh
Ngày 15/6/2003. Cập nhật lúc 13
h
20'
Trung tướng, GS triết học Lê Xuân Lựu
Báo cáo Chính trị Đại hội IX của Đảng khẳng định : "Đảng và nhân dân ta quyết tâm xây dựng đất nước
Việt Nam theo con đường xã hội chủ nghĩa trên nền tảng chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí
Minh". Đồng thời, Báo cáo Chính trị chỉ ra : "Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm lý luận
chính trị toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận
dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê-nin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát
triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại". Báo cáo Chính trị
cũng khái quát hệ thống quan điểm tư tưởng Hồ Chí Minh về các vấn đề cơ bản của cách mạng Việt
Nam.
Để góp phần làm rõ hơn bản chất và nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh, trong phạm vi bài báo nhỏ này, xin
đi sâu vào 2 vấn đề cốt lõi : Nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh và sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác -
Lê-nin vào thực tiễn cách mạng nước ta, việc bổ sung và phát triển nó.
A - Nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh
Qua nhiều công trình nghiên cứu và nhiều cuộc thảo luận, đến nay hầu như đã có sự nhất trí về 3 nguồn
gốc sau đây của tư tưởng Hồ Chí Minh. Đó là chủ nghĩa yêu nước, truyền thống văn hóa và nhân ái Việt
Nam, những tinh hoa văn hóa nhân loại và chủ nghĩa Mác - Lê-nin. Nhưng khi đề cập đến vai trò, vị trí
của mỗi yếu tố vẫn còn ý kiến khác nhau.
Để thấy được yếu tố nào là nguồn gốc nền tảng và chủ yếu nhất của tư tưởng Hồ Chí Minh, không thể
đâu khác ngoài việc tìm nó ở sự hình thành và phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh ; ở hoạt động của
Người trong suốt cả cuộc đời cách mạng và ở những khẳng định của Người về vai trò nền tảng tư tưởng
của chủ nghĩa Mác - Lê-nin đối với Đảng Cộng sản ; vai trò của chủ nghĩa Mác - Lê-nin đối với sự ra đời
của Đảng Cộng sản Việt Nam và đối với thắng lợi mà cách mạng Việt Nam đã giành được.
Chúng ta biết rằng, sau hàng chục năm bôn ba tìm đường cứu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến với
chủ nghĩa Mác - Lê-nin, nghiên cứu và tiếp thu nó. Từ đó đã diễn ra một bước ngoặt trong tư tưởng cách
mạng của Người, hình thành ở Người chủ nghĩa yêu nước kiểu mới dựa trên hệ tư tưởng của chủ nghĩa
Mác - Lê-nin. Người đã tìm thấy ở chủ nghĩa Mác - Lê-nin con đường giải phóng dân tộc trong thời đại
ngày nay.

Nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản là chủ nghĩa Mác - Lê-nin, nhưng nó không phải là phép màu có
sẵn, đủ đáp án cho mọi cuộc cách mạng, mà nó chỉ là kim chỉ nam sinh động cho hành động. Những
người cộng sản phải vận dụng chủ nghĩa Mác - Lê-nin vào thực tiễn của cách mạng nước mình để giải
quyết những vấn đề mà thực tiễn cách mạng đang đặt ra.
Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn lấy thực tiễn của
cách mạng Việt Nam, tính chất của thời đại làm cơ sở cho tư duy khoa học của mình. Người tuyệt đối
trung thành với chủ nghĩa Mác - Lê-nin, nhưng sự trung thành đó là trung thành với bản chất cách mạng
và khoa học của nó, chứ không phải trung thành một cách giáo điều máy móc. Sự trung thành đó thể
hiện ở sự sáng tạo, bổ sung và phát triển chủ nghĩa Mác - Lê-nin.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sáng lập ra Đảng Cộng sản Việt Nam. Người đã trực tiếp lãnh đạo cuộc cách
mạng dân tộc, dân chủ nhân dân ở một nước thuộc địa và nửa phong kiến, lãnh đạo hai cuộc kháng
chiến chống Pháp và chống Mỹ, và cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc sau khi nửa nước
được giải phóng.
Tư tưởng của Người và chiến lược, sách lược về cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân, về chiến
tranh giải phóng dân tộc, về xây dựng Đảng ở một nước thuộc địa, nửa phong kiến đã được thể hiện hầu
như trọn vẹn, còn cuộc cách mạng xã hội chỉ mới được một phần, vì miền Bắc mới bước vào chặng
đường đầu của thời kỳ quá độ và công cuộc xây dựng đó chủ yếu nhằm làm cơ sở cho cuộc đấu tranh
thống nhất nước nhà.
Sự sáng tạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong xác định đường lối độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội ;
trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ; trong 2 cuộc chiến tranh giải phóng và trong công cuộc xây
dựng Đảng ở một nước thuộc địa và nửa phong kiến rất lớn lao:
1 - Vận dụng chủ nghĩa Mác - Lê-nin vào thực tiễn xã hội Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giải quyết
thành công đường lối cách mạng ở một nước thuộc địa, nửa phong kiến.
Nếu như ở các nước tư bản phát triển, mâu thuẫn cơ bản trong xã hội là mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản
và giai cấp tư sản, thì ở một nước thuộc địa như nước ta, mâu thuẫn cơ bản trong xã hội là mâu thuẫn
giữa dân tộc và ách thống trị của chủ nghĩa thực dân.
Nếu như vấn đề dân tộc là vấn đề thứ yếu trong nội dung của chủ nghĩa Mác so với vấn đề giải phóng
giai cấp công nhân, thì ở một nước thuộc địa và nửa phong kiến, vấn đề dân tộc lại có một vị trí khác.
Khi nước ta còn là một nước thuộc địa, nửa phong kiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát hiện ra mối quan
hệ giữa yếu tố giai cấp và yếu tố dân tộc và cho rằng : một khi đất nước bị ách thống trị của chủ nghĩa

chủ và công bằng xã hội, kiên quyết đấu tranh chống tệ quan liêu, cửa quyền, hách dịch, tham ô, lãng
phí... Người coi đó là những thứ "giặc nội xâm".
Trên nền tảng lực lượng cách mạng là đoàn kết toàn dân, lấy liên minh công nông làm nòng cốt, xây
dựng lực lượng vũ trang nhân dân mang bản chất giai cấp công nhân và tính nhân dân, tính dân tộc sâu
sắc, có phẩm chất cách mạng tốt đẹp, có năng lực chiến đấu giỏi "trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng
chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó
khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng".
Phương pháp cách mạng của Người là : biết thắng kẻ địch từng bước, biết phát huy sức mạnh tổng hợp,
biết tạo thời cơ và nắm thời cơ.
2 - Cuộc cách mạng giải phóng dân tộc của nhân dân ta phải trải qua hai cuộc kháng chiến mới giành
được thắng lợi. Kế thừa truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc ta, học tập kinh nghiệm chiến tranh
của các nước anh em, vận dụng sáng tạo học thuyết quân sự của chủ nghĩa Mác - Lê-nin vào thực tiễn
của chiến tranh cách mạng ở một nước thuộc địa nửa phong kiến, phải lấy ít đánh nhiều, lấy nhỏ thắng
lớn, lấy thô sơ thắng hiện đại.
Hạt nhân của sự sáng tạo trong tư tưởng quân sự của Người là phát huy sức mạnh tổng hợp của chiến
tranh nhân dân - sức mạnh đó là sức mạnh của các yếu tố : chính trị, tinh thần, tổ chức, con người, vũ
khí - kỹ thuật và cách đánh của lực lượng vũ trang và các hình thức, phương pháp đấu tranh của quần
chúng nhân dân.
Tư tưởng về chiến tranh nhân dân của Người hết sức phong phú, kết hợp đấu tranh quân sự với đấu
tranh chính trị và ngoại giao, kết hợp khởi nghĩa của quần chúng với đấu tranh vũ trang, nổi dậy và tiến
công, tiến công và nổi dậy, đánh địch khắp nơi, kết hợp chiến tranh du kích với chiến tranh của các binh
đoàn chủ lực, kết hợp đánh lớn, đánh vừa đánh nhỏ và đánh địch khắp nơi, kết hợp tác chiến với địch
vận. Về lực lượng vũ trang gồm 3 thứ quân : bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân du kích, làm
nòng cốt cho toàn dân đánh giặc.
Tất cả các hình thức và biện pháp đấu tranh của chiến tranh nhân dân là một thể thống nhất tạo thành
sức mạnh tổng hợp để tiến công tiêu diệt quân thù. Tư tưởng chiến lược tiến công đó là hạt nhân cơ bản
của nghệ thuật quân sự của chiến tranh nhân dân Việt Nam.
Tư tưởng tiến công đó bắt nguồn từ truyền thống bất khuất của dân tộc ta, từ tinh thần "không có gì quý
hơn độc lập tự do" và ý chí "quyết chiến, quyết thắng" của quân và dân ta và khả năng thực hiện nó một
khi biết phát huy sức mạnh tổng hợp của cuộc chiến tranh toàn dân và toàn diện.

Để xây dựng bản chất giai cấp công nhân của Đảng, Người chỉ rõ, phải xây dựng cả về chính trị, tư
tưởng và tổ chức.
Xây dựng về chính trị là phải thường xuyên giáo dục đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, nhất là
đường lối độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Từ đó làm rõ ta, bạn, thù, mục tiêu lý tưởng chiến đấu,
giải quyết đúng đắn, mối quan hệ giữa giai cấp và dân tộc, giữa chủ nghĩa yêu nước và tình cảm quốc tế
chủ nghĩa, giữa lý tưởng độc lập dân tộc và lý tưởng cộng sản chủ nghĩa.
Đặc biệt là làm rõ mối quan hệ giữa giai cấp và dân tộc để giải quyết đúng đắn mối quan hệ trong nội bộ
Đảng, trong nội bộ phong trào cách mạng và làm cho cán bộ, đảng viên không mơ hồ giai cấp, không
hữu khuynh, cũng như không cực đoan "tả" khuynh mà biết chăm lo tập hợp lực lượng cách mạng vào
mặt trận dân tộc thống nhất, lấy liên minh công nông làm nền tảng và biết ngăn ngừa chủ nghĩa dân tộc
cực đoan bắt nguồn từ một xã hội nông dân và tiểu tư sản.
Xây dựng Đảng về tư tưởng là chăm lo giáo dục chủ nghĩa Mác - Lê-nin - hệ tư tưởng của giai cấp công
nhân, làm cho nó trở thành hệ tư tưởng thống trị trong Đảng. Hệ tư tưởng đó trang bị cho đội ngũ cán bộ,
đảng viên thế giới quan và phương pháp luận khoa học để xem xét và giải quyết các vấn đề của cách
mạng và của đời sống.
Xây dựng Đảng về tổ chức là nghiêm túc thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ. Tập trung ở đây là tập
trung trên cơ sở dân chủ, chứ không phải tập trung quan liêu, chuyên quyền, độc đoán cá nhân. Dân chủ
ở đây không phải là dân chủ hình thức hay dân chủ cực đoan, mà là dân chủ thực sự nhằm phát huy trí
tuệ của mọi người đóng góp vào việc chung nhất là đề ra đường lối, chủ trương chính sách của Đảng.
Thực hiện tập trung dân chủ là nhằm làm cho sự thống nhất về tư tưởng được bảo đảm bằng sự thống
nhất về tổ chức.
Cùng với phương hướng xây dựng trên đây, Người còn hết sức quan tâm đến việc lãnh đạo thực hiện
nguyên tắc lãnh đạo và nguyên tắc sinh hoạt để bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng thực sự là của tập thể,
chứ không phải do cá nhân áp đặt và phê bình, tự phê bình thực sự là quy luật phát triển của Đảng.
Người đặc biệt quan tâm đến công tác xây dựng Đảng trong điều kiện Đảng cầm quyền. Ngay sau khi
giành được chính quyền, Người gửi thư cho các địa phương chỉ ra những sai lầm, khuyết điểm của từng
nơi. Ngay trong cuộc kháng chiến chống Pháp, tại Hội nghị cán bộ lần thứ 6 (tháng 11-1949), Người đặt
ra nhiệm vụ trước hết phải chỉnh đốn nội bộ Đảng và trong Di chúc của Người trước lúc đi xa, Người đã
căn dặn lại điều này.
Tư tưởng về Đảng Cộng sản : "vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân

để Đảng ta có thể lãnh đạo cách mạng nước ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác và là cống hiến về
lý luận và thực tiễn vào học thuyết xây dựng Đảng của chủ nghĩa Mác - Lê-nin.
Chủ tịch Hồ Chí Minh trước sau là nhà yêu nước vĩ đại, là người cộng sản chân chính, nhà lãnh đạo thiên
tài có nhiều sáng tạo xuất sắc trong việc vận dụng chủ nghĩa Mác - Lê-nin vào thực tiễn cách mạng Việt
Nam. Những tinh hoa tư tưởng của Người là một tài sản vô giá của Đảng ta, của dân tộc ta, mãi mãi soi
sáng cho sự nghiệp của chúng ta và là những cống hiến xuất sắc về lý luận và thực tiễn vào kho tàng của
chủ nghĩa Mác - Lê-nin, vào phong trào cộng sản và công nhân quốc tế.
Tạp chí Cộng sản, số 10, tháng 5/2001
5