ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
**********************

NGUYỄN THỊ YẾN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIA ĐÌNH VÀ Ý NGHĨA
CỦA NÓ ĐỐI VỚI XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Triết học

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
**********************

NGUYỄN THỊ YẾN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIA ĐÌNH VÀ Ý NGHĨA
CỦA NÓ ĐỐI VỚI XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Triết học
Mã số: 60 22 03 01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Đỗ Thị Hòa Hới


Nguyễn Thị Yến


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài. ....................................................................................... 1
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. ................................. 3
3. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài. ............................................................... 8
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu............................................................... 9
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn. ............................ 9
6. Những đóng góp của luận văn. ................................................................. 10
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn. ................................................ 10
8. Kết cấu của luận văn. ............................................................................... 10
Chương 1 KHÁI NIỆM GIA ĐÌNH VÀ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ
GIA ĐÌNH .................................................................................................. 11
1.1. Khái lược về “gia đình”. ...................................................................... 11
1.1.1. Khái niệm gia đình ............................................................................. 11
1.1.2. Khái lược về chức năng của gia đình.................................................. 13
1.1.3. Các quan hệ cơ bản của gia đình........................................................ 16
1.2. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình. .................................... 18
1.2.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh .. 18
1.2.2. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình. ...................................... 22
1.2.3. Tư tưởng Hồ Chí Minh về phụ nữ trong gia đình. ............................... 29
Tiểu kết chương 1 ....................................................................................... 35
Chương 2 Ý NGHĨA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIA ĐÌNH ĐỐI
VỚI XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. ... 36
2.1. Một số vấn đề của việc xây dựng gia đình văn hóa Việt Nam hiện nay. ... 36
2.1.1. Tiêu chí để xây dựng gia đình văn hóa. .............................................. 36
2.1.2. Các thành tựu và hạn chế của việc thực hiện xây dựng gia đình văn hóa
hiện nay. ....................................................................................................... 38

đáng để nghiên cứu, học tập, kế thừa. Hơn thế có thể nói gia đình là vấn đề
quan trọng của mọi dân tộc và mọi thời đại. Ngày nay những biến chuyển xã
hội trong và ngoài nước đã và đang dội vào gia đình Việt Nam trên nhiều
phương diện và đưa đến những hệ quả đa chiều. Trong những năm gần đây,
vấn đề gia đình nổi lên như một tiêu điểm trọng yếu được Đảng và Nhà nước
quan tâm đặc biệt, thể hiện trong các chủ trương, chính sách cả ở tầm vĩ mô
và vi mô. Từ sau đổi mới ở Việt Nam những biến chuyển kinh tế – xã hội
đang tác động mạnh mẽ đến thiết chế gia đình, một thiết chế lâu đời, bền
vững song cũng hết sức nhạy cảm với mọi biến động của xã hội đang đặt ra
những vấn đề mới cần được giải quyết.
Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại
hóa và mở rộng giao lưu, hội nhập quốc tế ở nước ta với phát triển kinh tế thị
trường đã đem lại nhiều thành tựu quan trọng, nâng cao đời sống vật chất và
tinh thần cho mọi gia đình, góp phần phát triển, nâng cao chất lượng cuộc
sống ở các gia đình. Song cần phải thấy rằng trong quá trình này cũng bộc lộ

1


nhiều yếu tố tác động tiêu cực không nhỏ đến xã hội nói chung và gia đình ở
Việt Nam nói riêng. Có thể nói, chưa bao giờ chúng ta phải đối mặt với nhiều
vấn đề suy thoái đạo đức gia đình, về giáo dục nhân cách, gây bức xúc trong
dư luận như hiện nay. Các giá trị đạo đức, lối sống, thuần phong mỹ tục tốt
đẹp của gia đình Việt đang bị mai một. Tình trạng bạo lực gia đình, vấn đề ly
hôn, ngoại tình, sống thử, quan hệ tình dục trước hôn nhân, sự gắn kết lỏng
lẻo giữa các thành viên trong gia đình… đã ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống,
hạnh phúc gia đình và tác động tiêu cực đến xã hội. Trước những biến động
lớn lao đó của thực tiễn, đòi hỏi chúng ta phải có những nghiên cứu để chẩn
chỉnh kịp thời tránh những hậu quả khôn lường, gây tổn thương sâu sắc đến
đời sống vật chất, tinh thần cho mỗi gia đình Việt Nam, cũng như góp phần

nhóm 1 là: các tài liệu nghiên cứu về gia đình Việt Nam, gia đình văn hóa
Việt Nam; nhóm 2 là: các tài liệu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về gia
đình Việt Nam và gia đình văn hóa mới.
* Nhóm 1: Các tài liệu nghiên cứu về gia đình Việt Nam, gia đình văn
hóa Việt Nam.
Trong số các tài liệu ở mảng này, đáng chú ý phải nhắc sách: “Vai trò gia
đình trong việc xây dựng nhân cách con người Việt Nam”, của GS Lê Thi,
Nxb Phụ nữ, Hà Nội, 1997. Trong cuốn sách này tác giả với lối tiếp cận triết
học xã hội đã nêu và phân tích vai trò gia đình trong sự hình thành nhân cách
con người, đề xuất định hướng đối với vấn đề xã hội hóa một số chức năng
gia đình. Đặt sự phát triển, chức năng, giáo dục hình thành các mẫu con người
qua các giai đoạn lịch sử trong gia đình Việt Nam. Yêu cầu về nhiệm vụ của
gia đình đối với sự hình thành nhân cách con người mới trong quá trình đổi
mới đất nước hiện nay. Trong đó tác giả còn đề xuất xây dựng các thiết chế xã
hội khác là điều kiện đối với việc xây dựng con người như: tạo dựng sự hợp
tác giữa gia đình, nhà trường và xã hội, sự hỗ trợ của nhà nước trong việc giáo
dục, đào tạo con người của mỗi gia đình.
Tiếp tục mở rộng hướng nghiên cứu trên, năm 2002, GS Lê Thi xuất bản
cuốn sách: “Gia đình Việt Nam trong bối cảnh đất nước đổi mới”, Nxb Khoa

3


học xã hội, Hà Nội. Cuốn sách như tiêu đề được tác giả tập trung trình bày
một số nghiên cứu dưới góc độ liên ngành triết học – xã hội học về tình hình
biến đổi gia đình Việt Nam hiện nay, sự thay đổi các mối quan hệ giữa các
thành viên gia đình trong bối cảnh đổi mới, đưa ra những vấn đề lý luận
chung có tầm đường lối cho các chính sách của Đảng và Nhà nước cần được
hoàn thiện, để cho việc xây dựng hạnh phúc gia đình, bình đẳng, tiến bộ ngày
một hiệu quả đi vào cuộc sống.

Theo hướng nghiên cứu trên còn có cuốn sách: “Gia đình và giáo dục gia
đình” của TS. Nguyễn Thị Phương Thủy và TS. Nguyễn Thị Thọ, Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội, 2014. Trong cuốn sách này các tác giả tiếp cận từ góc độ
triết học – giáo dục học đề cập mở rộng đến những vấn đề liên quan đến gia
đình, chức năng giáo dục toàn diện của gia đình, đồng thời phân tích một số
thực trạng vấn đề đặt ra và đưa ra một số phương hướng, giải pháp nhằm tiếp
tục xây dựng gia đình và giáo dục gia đình ở nước ta hiện nay với những yêu
cầu mới.
Ngoài ra, liên quan đến đề tài còn một số cuốn sách như: “Gia đình Việt
Nam thời mở cửa”, năm 1998, Nxb Trẻ, của tác giả Nguyễn Thị Oanh; cuốn
“Gia đình và biến đổi gia đình ở Việt Nam”, sách chuyên khảo, năm 2011,
Nxb Khoa học xã hội của tác giả Lê Ngọc Văn.
Một số bài báo đăng trên các tạp chí về vấn đề gia đình như:
Bài “Văn hóa gia đình và gia đình văn hóa thời hội nhập” của Trần Thị
Tuyết Mai, đăng trên tạp chí Văn hóa nghệ thuật, số 287, năm 2008. Trong
đó, tác giả đã luận bàn về vai trò chủ yếu của gia đình trong xã hội truyền
thống và những thách thức mới trong bối cảnh hội nhập, mở cửa của gia đình
và văn hóa gia đình; về giá trị và sự cần thiết xây dựng giá trị văn hóa gia
đình trong thời kỳ hội nhập.
Trên tạp chí Nghiên cứu gia đình & giới, số 1, năm 2015 có bài: “Chức
năng xã hội hóa của gia đình Việt Nam từ đổi mới (1986) đến nay” của tác
giả Lê Thị Hồng Hải. Trong bài viết này tác giả tập trung đề cập đến vai trò
gia đình truyền thống và thực trạng biến đổi vai trò gia đình hiện nay, nội

5


dung, phương pháp giáo dục và định hướng nghề nghiệp cho con cái của các
bậc cha mẹ đang gặp rất nhiều lúng túng nhất là từ khi đất nước bước vào đổi
mới và hội nhập.

hiện nay…
* Nhóm 2: các tài liệu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình Việt
Nam và gia đình văn hóa mới.
Mặc dù hiện nay có rất ít tài liệu, công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí
Minh về vấn đề gia đình, song cũng có một vài bài viết được đề cập trên một
số tạp chí, công trình sau:
Trên tạp chí Khoa học phụ nữ, số 3, năm 2003 có bài: “ Quan điểm của
Chủ tịch Hồ Chí Minh về vấn đề gia đình” của tác giả Lữ Tuyết Mai. Bài viết
khái quát tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình ở ba luận điểm chính: quan điểm
Hồ Chí Minh về mối quan hệ cái chung, cái riêng qua lăng kính gia đình và xã
hội; quan điểm Hồ Chí Minh về xây dựng gia đình bình đẳng, hạnh phúc và
tiến bộ; quan điểm Hồ Chí Minh về gia đình và sự nghiệp cách mạng.
Mở rộng chủ đề trên có bài viết: “Một số quan điểm của Hồ Chí Minh về
vấn đề gia đình” đăng trên tạp chí Nghiên cứu gia đình & giới, số 3, năm
2008 của tác giả Lê Thị Hồng Hải. Bài viết đã được tác giả đi sâu tìm hiểu mở
rộng thêm quan điểm của Hồ Chí Minh về các khía cạnh mới như: các mối
quan hệ trong gia đình và tầm quan trọng của giáo dục gia đình.
Tiếp cận từ góc độ báo chí tuyên giáo, tác giả Phan Văn Phờ có bài viết:
“Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác xây dựng gia đình văn hóa”
trên tạp chí Tuyên giáo, số 5, năm 2009. Trong bài viết này tác giả nhấn mạnh
phải lấy tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng xây dựng gia đình văn hóa, vận
dụng nội dung tác phẩm “Đời sống mới” của Người trong việc tiếp tục lãnh
đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện xây dựng gia đình văn hóa.
Gần đây tiếp cận dưới góc độ Chính trị học có luận văn thạc sĩ của Nguyễn
Thị Việt Hà, năm 2014, “Xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay theo quan
điểm Hồ Chí Minh”. Dưới góc độ Chính trị học, trong luận văn tác giả phân
tích một số nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình, khẳng định sức sống

7



Để thực hiện được mục đích trên, luận văn phải tập trung thực hiện được
những nhiệm vụ chính sau:
- Hệ thống hóa và phân tích đầy đủ hơn nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về
gia đình.

8


- Nêu lên một số nội dung xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam hiện nay.
- Nêu ý nghĩa tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình và một số phương hướng,
giải pháp nhằm vận dụng tư tưởng đó vào xây dựng gia đình văn hóa Việt
Nam hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
4.1. Đối tượng nghiên cứu của luận văn.
- Nội dung và ý nghĩa tư tưởng của Hồ Chí Minh về gia đình qua các tác
phẩm, sự kiện và hoạt động của Người và sự vận dụng nó vào xây dựng gia
đình văn hóa Việt Nam hiện nay.
4.2. Phạm vi nghiên cứu.
- Khảo sát, hệ thống hóa nội dung các quan điểm, tư tưởng của Hồ Chí Minh
về gia đình trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của Người (tập trung ở
Hồ Chí Minh toàn tập) và chỉ ra ý nghĩa của nó đối với xây dựng gia đình văn
hóa ở Việt Nam hiện nay.
- Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình vào xây dựng gia đình văn hóa
ở Việt Nam từ sau đổi mới đến nay.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn.
5.1.

Cơ sở lý luận.
Cơ sở lý luận của luận văn là các nguyên lý của chủ nghĩa duy vật biện

sử, hệ thống hóa, luận văn đã góp phần làm rõ được tư tưởng Hồ Chí Minh về
gia đình và xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam hiện nay.
7.2.

Ý nghĩa thực tiễn.

- Kết quả nghiên cứu luận văn góp phần làm sáng tỏ thêm nội dung tư tưởng
Hồ Chí Minh về gia đình và giá trị thực tiễn của việc vận dụng tư tưởng Hồ
Chí Minh vào xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam hiện nay.
- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho những ai quan tâm về tư
tưởng Hồ Chí Minh và việc xây dựng gia đình văn hóa Việt Nam trong giảng
dạy, nghiên cứu và học tập.
8. Kết cấu của luận văn.
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
luận văn gồm 2 chương, 4 tiết.

10


Chương 1
KHÁI NIỆM GIA ĐÌNH VÀ
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIA ĐÌNH
1.1.

Khái lược về “gia đình”.

1.1.1. Khái niệm gia đình
* Khái niệm gia đình theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin.
Khác với các nhà triết học đi trước, C.Mác và Ph.Ăng-ghen nhìn nhận gia
đình là một thiết chế xã hội căn bản, đặc thù, ra đời, tồn tại cùng với lịch sử

Theo nghĩa mới thì gia đình rộng rãi hơn, tốt đẹp hơn. Thí dụ, những người
cùng lao động trong một nhà máy, trong một cơ quan, trong một hợp tác xã...
đều phải đoàn kết và thương yêu nhau như anh em trong một gia đình. Rộng
ra nữa là đồng bào cả nước đều là anh em trong một đại gia đình. Ta có câu
hát:
Nhiễu điều phủ lấy giá gương,
Người trong một nước phải thương nhau cùng.

Rộng hơn nữa, chúng ta có đại gia đình xã hội chủ nghĩa:
Lọ là thân thích ruột rà,
Công nông thế giới đều là anh em.
Đã là đại gia đình, thì sự săn sóc, dạy dỗ cũng không chỉ nhằm làm cho
con cháu mình khỏe và ngoan, mà phải cố gắng giúp đỡ cho tất cả các cháu
đều ngoan và khỏe.” [60, 311-312]
Như vậy, gia đình trong tư tưởng của Hồ Chí Minh được mở rộng mối
quan hệ trong gia đình từ một tế bào xã hội cùng chung sống dưới một mái
nhà, cùng ăn chung và cùng huyết thống đến nhóm những người có cùng quan
điểm , cùng chí hướng và quan hệ của họ là bình đẳng, đoàn kết, thương yêu
nhau trên cơ sở lập trường giai cấp. Theo Hồ Chí Minh thậm chí ở tầm “hiểu
xa thấy rộng” hơn thì “biết nếu gia đình to (là cả nước) bị áp bức, bóc lột thì
gia đình nhỏ sẽ suy sụp, không phát triển được. Vì vậy không thể bo bo giữ
gia đình nhỏ mà không nghĩ đến gia đình to.” [54, 99-100]. Từ đó gia đình

12


theo nghĩa rộng và gia đình theo nghĩa hẹp trong quan điểm Hồ Chí Minh có
mối quan hệ biện chứng với nhau, Người nói: “Đến chủ nghĩa xã hội hay chủ
nghĩa cộng sản, gia đình chung có được hạnh phúc thì gia đình riêng cũng có
hạnh phúc”. [54, 100]

Chức năng tổ chức đời sống gia đình: Tổ chức đời sống gia đình là
việc tổ chức hoạt động kinh tế, sử dụng hợp lý các khoản chi tiêu sinh hoạt
gia đình, tạo lập môi trường văn hóa lành mạnh trong gia đình nhằm giúp cho
trách nhiệm và quyền lợi của mỗi thành viên được đảm bảo.
Trong gia đình truyền thống, chức năng này có nhiều mặt hạn chế, nhất
là việc tổ chức đời sống tinh thần. Với nền kinh tế nông nghiệp là chủ yếu, gia
đình cần nhiều lao động, có nhiều thế hệ sống chung. Mọi nguồn thu nhập của
gia đình tập trung vào một quỹ chung, do một người quản lý chi phối, các
thành viên khác trong gia đình không có quyền sử dụng, khi cần phải xin. Do
đó, mỗi thành viên đều phải lao động cật lực, song chi tiêu phải tiết kiệm, dè
sẻn. Điều này làm cho con người thấy bị o ép, hạn chế nhiều mặt, không được
thỏa mãn các nhu cầu khác, đặc biệt là nhu cầu đời sống tinh thần, điều kiện
để phát triển cá nhân. Cho nên, gia đình truyền thống thường chỉ đáp ứng
được một phần nhu cầu đời sống vật chất của con người, còn nhu cầu tinh
thần luôn bị hạn chế.
Chức năng giáo dục: Đây là chức năng hết sức quan trọng, gia đình là
trường học đầu tiên đối với cuộc đời mỗi con người, việc tiếp thu những giá
trị tinh thần lâu đời của gia đình có ảnh hưởng, chi phối sâu sắc đến cả cuộc
đời mỗi con người.
Trong gia đình truyền thống chịu ảnh hưởng sâu sắc của Nho giáo về
đạo làm người, mà trước hết là đạo làm con, làm dân, làm bề tôi. Tư tưởng
này cùng với truyền thống coi trọng tình nghĩa của người Việt đã thẩm thấu
vào đời sống gia đình tới mọi thành viên, từ sự nghiêm khắc, bao dung, độ
lượng của người cha, sự đảm đang, nhân hậu, hiền từ của người mẹ đến sự
ngoan ngoãn, hiếu thảo của con cái… đã góp phần vào việc xây dựng gia đình
thành một tổ ấm lâu bền của con người.

14





như phân tích lý lẽ để trẻ biết phân biệt đúng, sai, có thể tự điều chỉnh mình
mà không cần sự trừng phạt đòn roi của cha mẹ, từ đó phát huy được tinh thần
chủ động, sáng tạo của trẻ.
1.1.3. Các quan hệ cơ bản của gia đình.
* Trong lịch sử
Quan hệ hôn nhân: Đây là quan hệ cơ bản đầu tiên của sự hình thành,
tồn tại và phát triển gia đình. Trong gia đình truyền thống Việt Nam, quan hệ
hôn nhân là sự kết hợp của cá nhân nam và nữ theo quy định pháp luật để
cùng chung sống với nhau và xây dựng gia đình hạnh phúc nhằm sinh sản và
cùng nuôi dạy con cái. Hôn nhân trong chế độ phong kiến thường do sự sắp
đặt của cha mẹ đối với con cái (cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy) và thực hiện chế
độ đa thê đối với nam giới nhưng phụ nữ thì phải chung thủy (Đàn ông năm
thê bảy thiếp, gái chính chuyên một chồng)
Quan hệ huyết thống: Đây là quan hệ cơ bản, đặc trưng của gia đình,
xuất phát từ nhu cầu tự nhiên cần duy trì nòi giống. Quan hệ huyết thống là
quan hệ cùng dòng máu giữa các thành viên trong gia đình, giữa cha mẹ và
con cái, giữa anh chị em trong gia đình, đó là sự kế tục và là hệ quả tất yếu
của quan hệ hôn nhân.
Quan hệ huyết thống trong gia đình Việt xưa rất được coi trọng, thậm chí
còn đề cao hơn quan hệ hôn nhân. Đó là quan niệm vợ chết hoặc bỏ vợ có thể
lấy vợ khác, nhưng cha mẹ, anh em thì không gì thay thế được, hay quan niệm
“một giọt máu đào hơn ao nước lã”…
Quan hệ cùng chung sống trong không gian sinh tồn: Ngay từ thủa sơ
khai, xuất phát từ yêu cầu đặt ra trong quan hệ với tự nhiên và giữa con người
với nhau, cộng đồng gia đình người Việt đã luôn cư trú, quần tụ trong một
không gian sinh tồn, như từ hang đá, hốc cây rồi đến mái nhà. Các thành viên
trong gia đình sống quây quần cùng ăn, cùng ở, cùng sinh hoạt trong không
gian ấy – gọi là “nhà”.

cái trưởng thành thì tách ra thành gia đình riêng và có rất nhiều gia đình chỉ
còn ông bà già tự chăm sóc lẫn nhau. Vai trò, trách nhiệm của con cháu trong

17


việc phụng dưỡng ông bà, cha mẹ đã có chiều hướng ít được quan tâm đến.
Và có chăng thì ta thấy ở đó trách nhiệm, nghĩa vụ nhiều hơn là tình cảm yêu
thương.
1.2.

Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình.

1.2.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh
về gia đình.
Từ năm 1920 sau khi bôn ba khắp năm châu, bốn biển cuối cùng Hồ
Chí Minh đã đến được với chủ nghĩa Mác – Lênin, năm 1924 Hồ Chí Minh đã
đến công tác, học tập tại Matxcơva, Người tiếp thu quan điểm chủ nghĩa Mác
– Lênin về vấn đề gia đình. Hơn thế, lần theo dòng chảy của lịch sử dân tộc
Việt Nam, Hồ Chí Minh đã thấy ngay từ buổi bình minh xã hội cổ đại của
người Việt, gia đình là đơn vị cơ sở, là tế bào của xã hội luôn được đặt trong
cấu trúc: Nhà – Làng - Nước và có vị trí, vai trò to lớn trong tiến trình phát
triển của dân tộc Việt Nam. Ngay từ buổi đầu ra đi tìm đường cứu nước với
vốn hiểu biết sâu rộng văn hóa Đông - Tây, Hồ Chí Minh đã hiểu rõ gia đình
và xã hội luôn có mối quan hệ biện chứng với nhau. Người tin tưởng tương lai
sau khi làm cách mạng giải phóng dân tộc, giải phóng người lao động, xã hội
sẽ tiến bộ, tốt đẹp làm tiền đề cho các gia đình phát triển lành mạnh. Ngược
lại, xã hội tạo điều kiện xây dựng gia đình no ấm, hạnh phúc sẽ tác động tích
cực trở lại cho sự phát triển của xã hội, tạo nên hạnh phúc cho mỗi cá nhân.
Có thể thấy rõ về cơ sở lý thuyết và thực tiễn làm nên tư tưởng Hồ Chí

Mác vẫn xem gia đình là cơ sở đầu tiên cho sự hình thành của xã hội và xác
định xã hội là một cộng đồng được hình thành bởi nhiều gia đình cố kết nên.
Khi các gia đình tồn tại ổn định, bền vững và phát triển thì xã hội cũng sẽ ổn
định, bền vững và phát triển. Theo C.Mác và Ph.Ăng-ghen, gia đình ngay từ
buổi lịch sử sơ khai là “quan hệ xã hội duy nhất”. [39, 288]. Và khi “mà
những nhu cầu đã tăng lên đẻ ra những quan hệ xã hội mới và dân số tăng lên
đẻ ra những nhu cầu mới” [39, 288], thì gia đình lúc này trở thành “quan hệ
phụ thuộc”. [39, 288]. Nghĩa là theo quan điểm Mácxít quan hệ giữa gia đình
và xã hội được đặt trong mối quan hệ giữa cái bộ phận và cái tổng thể, cái

19