Hình ảnh Dòng sông - Bến nước -
Con đò trong Ca cổ cải lương Nam bộ
"Dòng sông - Bến nước - Con đò" là hình ảnh biểu trưng quen thuộc
và độc đáo gắn liền với đất và người Nam bộ.
Từ xưa, ca dao - dân ca đã từng ca ngợi vẻ đẹp cũng như tác dụng của
đối tượng này. Đây là giọng hò của cô gái chèo đò giao liên trong kháng
chiến chống Pháp:
"Anh đi bộ đội cụ Hồ
Đi ngang qua sông nước chảy
Để em mượn cái lồ ồ (xuồng) đưa anh".
Trong một câu khác:
"Xuồng tôi đưa bộ đội cụ Hồ
Qua sông Vàm Cỏ, ghé đập ông Chủ Đồ thăm em!"
Ca cổ cải lương Nam bộ cũng khắc hoạ những hình ảnh ấy nhưng với
góc độ và khía cạnh nghệ thuật đặc sắc, mang tính mộc mạc, dân dã của một
vùng quê trữ tình. Đồng bằng sông Cửu Long chiếm đến 12% lãnh thổ, hình
thành một thế giới nước. Đấy là thế giới của những ngôi làng nhỏ bé mà ta
chỉ tiếp cận được bằng ghe, xuồng qua những lối sông xanh ngắt. Dòng
Mékong huyền thoại của chín con rồng thiêng thuở nào vẫn luôn chảy không
ngừng ra biển cả, là một phần đời sống của người dân Nam bộ. Dòng sông
nuôi dưỡng sự tồn tại nguyên sơ và bất khả xâm phạm của những cư dân
sinh sống bằng nghề chài lưới và làm ruộng. Vì thế, không ai hiểu tường tận
và đồng cảm sâu sắc với dòng sông nơi này bằng chính những người bản xứ,
đặc biệt là giới văn nghệ sĩ. Trong đó có các tác giả bài ca vọng cổ viết về đề
tài này, ta thấy: Viễn Châu, Trọng Nguyễn, Minh Thuỳ, Phạm Minh Tuấn,
Tô Minh Giới v.v…
Hoà cùng niềm vui chung với người dân Nam bộ nhân dịp cầu Mỹ
Thuận vừa được khánh thành, Tô Minh Giới đã ca ngợi vẻ đẹp của chiếc cầu
thế kỷ đồng thời bày tỏ tình cảm của mình đối với dòng sông đã từng gắn bó
với đất và người xứ Vĩnh: "Dòng Mỹ Thuận hôm nay sao êm ả lững lờ. Bởi
chiếc phà năm xưa không còn sang bến đợi nên sông nước dạt dào không vỗ

rực rỡ, xin đừng quên bến đò ngang con sông nhỏ chốn quê xưa em vò võ
mong chờ…" (Lan và Điệp).
Nhìn chung, ca cổ cải lương vốn là âm nhạc cổ truyền của dân tộc, là
món ăn tinh thần không thể thiếu được của người Nam bộ nói riêng, người
Việt Nam nói chung. Ca cổ là môn nghệ thuật chính yếu của dân tộc: Có
những bài ca trữ tình sâu lắng ca ngợi quê hương đất nước, truyền thống dân
tộc, ca ngợi nét đẹp trong tâm hồn con người; ca ngợi làng quê sông nước
Nam bộ cùng tình yêu đôi lứa son sắt thuỷ chung. Qua đó, giúp ta cảm nhận
một cách đầy đủ và sâu sắc miền quê Nam bộ. Hình ảnh "Dòng sông - Bến
nước – Con đò" sẽ mãi là những hình ảnh đẹp trong ký ức của mỗi chúng ta
không chỉ qua lời ca điệu hát mà nó sẽ còn khắc sâu vào trái tim, vào tiềm
thức của người Việt Nam hôm nay và mai sau, nhất là với người Nam bộ.