ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT
■

NGUYỄN THỊ MAI HOA

MỘT SỐ VẤN ĐỂ LÝ LUẬN
VỀ CÁN B ộ , CÔNG CHỨC CẤP XÃ
QUA THỰC TIỄN TẠI NAM ĐỊNH

Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử Nhà nước và Pháp luật
Mã sô

: 60 38 01

LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC
*")A ! Hi ■c

• !o c C:-’ 11\ f :A N Ọ l

; TRUNC • ỉ a m t h õ n g ì in thu v iệ n

I

í

.

ĩo ^To
7

công chức cấp x à ..................................................................................... 40
1.4.1. Những bất cập trong các quy định của pháp luật về cán bộ, công
chức cấp xã..................................................................................................... 40
1.4.2. M ột số vướng mắc trong quá trình áp dụng pháp luật vé cán bộ,
công chức cấp x ã .......................................................................................... 46

Chương 2.................................... .........................................................................50
THỰC TRẠNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ, CÔNG CHỨC CẤP XÃ Ở TỈNH NAM
ĐỊNH.....................................................................................................................50
2.1. Thực trạng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xả ở nước ta hiện nay 50
2.1.1. Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã trong cả nước........................ 50
2.1.2. Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã ở tình Nam Đ ịn h.................. 53
2.1.2.1. Khái quát tình hình kinh tế chính trị xã hội của tỉnh Nam Định.. 53
2.1.2.2. Thực trạng đội ngũ cán bộ công chức cấp xã ở tỉnh Nam Định... 56

1


2.2. Những nhận xét rút ra từ thực trạng đội ngũ cán bộ, công chức
cấp xă ở Nam Đ ịn h ............................................................................................69
2.2.1. N hững thuận lợi...................................................................................69
2.2.2. N hững bất cập...................................................................................... 72
2.2.3. Nguyên nhân của những bất c ậ p .....................................................76

Chương 3 ..............................................................................................................79
CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HIỆU QUẢ
HOẠT ĐỘNG CỦA CÁN BỘ, CÔNG CHỨC CẤP X Ã ..............................79
3.1 Nâng cao chất lượng hiệu quả hoạt động của đội ngũ cán bộ, công
chức cấp xã là nhu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay:...... ........... 79
3.2.Quan điểm và phương hướng của việc nâng cao chất lượng, hiệu

công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém, "có cán bộ tốt
việc gì cũng xong" [26, tr.5]
Nghị quyết hội nghị lần thứ 3 Ban chấp hành Trung ương Đảng (khoá
VIII) về chiến lược cán bộ thời kỳ đẩy mạnh cống nghiệp hoá - hiện đại hoá
đất nước cũng khẳng định: "Cán bộ là nhân tô' quyết định sự thành bại của
cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước và chế độ, là khâu
then chốt trong công tác xây dựng Đảng" [1, tr.34j.
Công tác cán bộ rất quan trọng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã dày
công đào tạo, huấn luyện xây dựng một đội ngũ cán bộ tận tuỵ, kiên cường,
hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ qua các giai đoạn cách mạng.
Đất nước ta đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại
hoá. Nhiệm vụ chính trị rất nặng nề, khó khăn và phức tạp, đòi hỏi Đảng ta
phải xây dựng được một đội ngũ cán bộ ngang tầm, góp phần thực hiện 2
nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chù nghĩa giai đoạn
hiện nay. Hơn lúc nào hết công tác cán bộ càng có ý nghĩa quan trọng trong sự
nghiệp đổi mới phát triển đất nước.
Trong ba cấp chính quyền ở địa phương, cấp xã (bao gồm xã, phường, thị
trấn) là nơi gần dân nhất, là nơi tuyệt đại đa số nhân dân sinh sống. Cán bô
công chức cấp xã trực tiếp tiếp xúc với nhân dân, gắn bó với nhân dân, là cầu
nối quan trọng giữa nhân đân với Đảng, Nhà nước. Do vậy cán bộ, công chức
cấp xã có vai trò rất quan trọng quyết định hiệu quả hoạt động của xã, phườne,
thị trấn và do đó ảnh hưởng tới hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cả bộ máy
Nhà nước, cả hệ thống chính trị.

3


Tnrớc đây, khi chưa có Nghị quyết Trung ương V khoá IX về "Đổi mới
và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn" và
Pháp lệnh Sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Cán bộ, công chức



Đối tượng cán bộ công chức cấp xã là một bộ phận cán bộ công chức
chịu sự điều chỉnh của vãn bản nói trên. Do vậy, tăng thu nhập cho cán bộ
công chức cấp xã sẽ là động lực thúc đẩy, nâng cao hiệu quả làm việc của họ.
Bên cạnh đó, xét trên khía cạnh chi phí tài chính cho một bộ máy hoạt
động thì chi phí cho cấp xã là thấp nhất (tính bình quân trẽn đầu cán bộ, công
chức). Trụ sở làm việc, trang thiết bị làm việc của cán bộ, công chức cấp xã
chưa đáp ứng được yêu cầu của việc hiện đại hoá nền hành chính. Điều này
cũng làm ảnh hưởng tới chất lượng, hiệu quả công việc của đội ngũ này.
Cán bộ, công chức cấp xã hiộn nay còn có một đặc điểm nữa đó là trong
công việc họ thường bị ảnh hưởng, tác động của các quan hệ dòng họ, vãn hoá
ứng xử truyền thống, phong tục tập quán và lối sống riêng của địa phương.
Phần lớn đội ngũ này xuất thân từ địa phương, trực tiếp sinh sống và làm việc
ngay tại địa phương. Hàng ngày họ vừa sản xuất, kinh doanh vừa làm việc
trong hệ thống chính trị địa phương. Các quan hộ này vừa là thuận lợi, vừa là
khó khăn cho cán bộ, công chức cấp xã trong quá trình thực thi công vụ. Cán
bộ, công chức cơ sở có thể dễ dàng nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân
địa phương để làm việc đáp ứng tâm tư nguyện vọng chính đáng đó, dễ dàng
thuyết phục nhân dân địa phương thực hiện theo đúng chủ trương, đường lối
của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước.
Tuy nhiên, có một thực tế ở cấp xã đã và hiện chưa hết tình trạng "chi bộ
họ ta". Tình trạng thành viên cấp uỷ được phân bố theo dòng họ, theo cánh,
theo làng vẫn còn [23, tr.112]. Quan hộ anh em, họ hàng... trong Đảng uỷ,
giữa các cán bộ công chức cấp xã không phải là hiếm. Điều đó ảnh hưởng
đáng kể tới quan hệ trong nội bộ tổ chức. Có khi vì quan hệ chú bác, anh em
mà nể nang, né tránh đấu tranh. Ngược lại, có khi vì quan hệ dòng họ mà đấu
tranh phe cánh kịch liệt. Thêm vào đó, trong công tác với quần chúng nhân
dân, chính vì các quan hệ dòng tộc, láng giềng dẫn đến trong khi thực thi công
vụ có hiện tượng nể nang, khó thực hiện theo đúng qui định của pháp luật.

tiêu của Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001 2010 đã đề ra.

1.2.3.

Vai trò của cán bộ, công chức cấp xã đối với hoạt động của hệ

thống chính trị cơ sở
Trong hệ thống tổ chức hành chính 4 cấp theo qui định của Hiến pháp,
cấp xã là cấp cơ sở nhưng có vai trò, vị trí đạc biệt quan trọng không chỉ trong
cơ cấu tổ chức quyền lực nhà nước, mà còn là yếu tố chi phối mạnh mẽ đến

20


đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội của cộng đổng dân cư và của toàn
thể địa bàn [37].
Thực tế chứng minh rằng, hệ thống chính trị cơ sở có vai trò rất quan
trọng trong việc tổ chức và vận động nhân dân thực hiện đường lối cùa Đảng,
chính sách pháp luật của Nhà nước; tăng cường đại đoàn kết toàn dân, phát
huy quyền làm chủ của nhân dân, huy động mọi khả nãng phát triển kinh tế xã hội, tổ chức cuộc sống cùa cộng đồng dân cư. Nhưng suy cho cùng, hiệu
quả hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở được quyết định bởi nhân tố con
người: "Con người là vốn quý nhất, là lực lượng to lớn nhất [26, tr.310],"muôn
việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém" [26, tr.273].
Con người, mà chủ yếu là cán bộ, công chức là yếu tố không thể thiếu
được của hệ thống chính trị cơ sở. "Mấu chốt của cơ sở là chất lượng cán bộ,
là hiộu quả hoạt động của hộ thống chính trị sao cho giữ được dân, làm cho
dân yên ổn, phấn khởi làm ăn sinh sống, cố kết cộng đồng, quan tâm và bảo
vệ thể chế, phát triển xã hội, phát triển sức dân" [22, tr. 178].
Cấp cơ sở là cấp trực tiếp truyền đạt triển khai chủ trương, đường lối
chính sách của Đảng, Nhà nước với nhân dân, phản ánh tâm tư nguyên vọng

Đảng thực hiện sự lãnh đạo của mình thông qua sự gương mẫu, vai trò
tiên phong của các đảng viên và Đảng lãnh đạo thông qua hoạt động kiểm tra,
giám sát việc chấp hành và tổ chức thực hiện đường lối của Đảng. Chính các
cá nhân - các cán bộ chuyên trách làm việc trong Đảng uỷ cơ sở giữ vai trò
quyết định tới chất lượng hiệu quả hoạt động của Đảng uỷ cơ sở.
Đối với chính quyền cơ sở (Hội đồng nhân dân và Ưỷ ban nhân dân), các
cán bộ, công chức thực thi công vụ tại đó bao gồm: Chủ tịch, Phó Chủ tịch
Hội đồng nhân dân; Chủ tịch, Phó Chủ tịch ư ỷ ban nhân dân, Trưởng Công an,
chỉ huy trưởng quân sự, Vãn phòng thống kê, Địa chính - xây dựng, Tài chính
- kế toán, Tư pháp - hộ tịch, Văn hoá - xã hội. Các cán bộ, công chức này có ý
nghĩa quyết định tới hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương. Bởi họ
chính là những người trực tiếp triển khai chính sách pháp luật, trực tiếp giải

22


quyết các công việc của Nhà nước và nhân dân trong phạm vi nhiệm vụ quyền
hạn của mình.
Điều 8 - Luật tổ chức Hội đổng nhân dân và Uỷ ban nhân dân năm 2003
quy định:
"Hiệu quả hoạt động của Hội đồng nhân dân được đảm bảo bằng hiệu
quả của các kỳ họp Hội đồng nhân dân, hiệu quả hoạt động của Thường trực
Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, các ban của Hội đồng nhân dân và của
đại biểu Hội đồng nhân dân.
Hiệu quả hoạt động của Ưỷ ban nhân dân được đảm bảo bằng hiệu quả
hoạt động của tập thể Uỷ ban nhân dân, các thành viên khác của u ỷ ban nhân
dân và của các cơ quan chuyên môn thuộc Ưỷ ban nhân dân".
Đổng thời, điều 52 Luật này cũng qui định:
"... Thường trực Hội đồng nhân dân cấp xã gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch
Hội đồng nhân dân".