DAI HOC QUOC GIA HA NQI

TRUCING DAI HOC KHOA HOC XA H O I V A N H A N VAN
OOO

HOANG VAN LUAN

TAO N G H ^ V A T A O V I £ C LAM C H O NGCCil LAO D O N G
6 MOT S 6 DIA PHUONG NGOAI THANH HA NOI TRONG THCII
KV DO THI HOA HI$N NAY
DAO

(NGH1§N cdu TKLfdNG HOF H U Y | N TL/ L I § M )
D^ TAI CAP DAI HOC QU6C GIA
MAS6:QX.2001.12

r OAI HOC QUOC GIA HA NOl
TRUNG TAM THONG TIN THU VIEN

DT / 4- i t

HA NOI, 5 - 2005


MUC LUC
PHAN MC5 DAU
1,

Tin cap thie't cua 66 tai

2


PHAN NOI

DUNG

Chuong l.Casd

ly ludn

p p Dao tao nghe: Goc do tiep can va he qua

8

1.2. Qi-^y ^riah dao tao nghe

11

P3, Vai tro cua dao tao nghe va tao viec lam trong qua trinh d6 thi \%
hoa
Chuo'ng 2. Khdo sdt ddo tao nghe vd tao viec ldm a Tit Liem
2.1. Do thi hoa a Tir Liem: nhimg khia canh lien quan den dao tiio nghe 26
va tao viec lam
2.2.

Dv hao xu hirdng viin dong cua he thong viec lam b Tir Liem

35

2.3.


ddo tgo khac. Tuy mdt sd cdng trinh da di vao nghifin ciiu dao tao nghe cho
ngudi lao ddng ndng nghifip trong qua trinh dd thi hoa nhung mdi dirng lai d
Iy luan chung ma chua di sdu vdo phdn tich mdi quan he giua do thi hod vd
tinh idl yeu cua ddo tgo nghe, gidi quyet viec ldm cho ngu&i ddn, chUa ddt
ddo too nghe trong Id trinh dd thi hod md gdn lien vdi nd Id qud trinh chuyen
dich cc/cd'u kinh td, ca cdu ngdnh nghe.
Mgt each rd rang la nhung van de cdn chua dugc khai thae sau, tham
chl cdn bd ngd ve qua trinh dao tao nghe da nfiu trfin cdn phai dugc khao sat,
nghien ci'm mgt each thoii dang dfi trfin ca sd dd, chiing ta cd nhung tac ddng
ve mat quan ly nhiim nang cao hieu qua dao tao nghe, chuan bi ngudn nhan
luc dap ling yeu cau phat trien kinh te' - xa hgi.
Day la mgt de tai ldn can dugc khao sat trfin dien rdng. Trong khudn
kho tai chfnh va thdi gian ciia de tai cap Dai hgc Qud'c gia va dugc sir ddng y
cua cac ca'p quan ly, de tai nay dugc tie'n hanh nghifin ciiu trudng hcrp d


huyfin Tii Lifim giai doan 1996 - 2001. Vi vay, cac kfi't luan trong cdng trinh
nay cd thi va cdn phai dugc kiem chiing lai trong cac trudng hcrp khac 6i
dugc khang dinh tfnh phd qudt.
3. Muc dich va nhiem vu cua de tai
Muc dfch ciia 66 tai la thir dugi ra mdt each tifi'p can dao tao nghe va trfin ca
sd dd khao sat cdng tac dao tao nghe d huyfin Tu Lifim nliilng nam qua dfi de xuat
mdt SC) kicn nghi nham nang ciio hifiu quii cho cdng lac nay ciia I Kiyfin trong thdi
gian tdi.
Di dat muc dfch dd, 66 tai cd nhifim vu sau:
- Phan tfch rd cac budc ciia quy trinh dao tao ngh6,
- Khao sat thuc trang cdng tac dao tao nghe cho ngudi lao dgng d
Huyen Tii Lifim trong thdi gian qua.
- De xuat mcit sd Ide'n nghi cho cdng tac dao tao nghe cho ngudi lao ddng
ndi chung va diic biet la nhiing kifi'n nghi cho tmdng huyfin Tir Liem trong thdi

Chirong 1. Ca sa ly luan
1.1.

Ddo tgo nghe: Goc dd tiep can vd he qud

Chuan bi nguon nhan luc cha't lugng cao la mgt trong nhiing yfi'u to
quan trgng dam bao sir thanh cdng ciia mgi chie'n luge phat trifin. Nguon
nhan lire dugc dao tao va dgng vifin la mgt trong ba ngudn gdc tao nfin sir cat
canh cLia Han Qud'c vao nhiing nam 50, 60 ciia thfi' ky XX khi khdng cdn sir
trg giiip tir bfin ngoai. Phat trien nguon nhan luc chat lugng cao da trd thanh
mgt trong nhiing mat khau trgng yfi'u cho chifi'n luge phat trien ciia cac qudc
gia. Phiit trien nguon nhan lire la mgt td hgp nhieu chifi'n luge khac nhau,
trong dd dao tao thudng dugc coi la chifi'n lugng hang dau. De tie'p can true
tifi'p vdi dao tao nghe, cdng trinh nay khdng xuat phat tir khai niem nguon
nhdn luc ' ma xuat phat tir khai niem nguon lao dpng.
Ngudn lao ddng dugc xac dinh la mgt phan dan sd trong va ngoai do
tudi lao ddng (theo quy dinh ciia phap luat), cd kha nang lao dgng hicn dang
lao dgng hoac se tham gia vao qua trinh lao ddng. Chiing ta cd the chi ra
dugc dd la nhifng ngudi dang lam vific trfin dong rudng, nha may, xf nghifip,
ca quan hanh chfnh,.. va nhiing ngirdi se tham gia vao lao ddng hifin dang
hgc tap hay tfch luy chuyfin mdn, kinh nghiem. Cung nhu cac ngudn lire vat
chat khiic, ngudn lao dgng la kfi't qua dau tu trong qiia khii vdi muc dfch tao
ra thu nhap trong tuang lai.
Phat trien ngudn lao dgng la chifi'n luge uu tien hang diiu d nhieu nudc
trong dd cd nudc ta. Phat trien ngudn lao ddng bao gom su gia tang v^ sd
lugng va phat trien ve chat lugng. Cac chi so ve sd lugng ciia ngudn lao ddng
Clia mdi qudc gia la sd lugng ngirdi dang va se tham gia vao qua trinh lao
I. Ni^itdn nhdt} lire thircVng dirac dung (rong quan hC vc'ti ciic nguOn lire khac nhir VA nhfrng ngii6n dau vao
cua .su pluil liicn.


dinh ndi dung, hinh thiic va phuang phap dao tao; vific danh gia hieu qua dao
tao sc dugc tie'n hanh sau khi thuc hifin qua trinh dao tao va trfin ca sd dd de
xac dinh nhu cau dao tao cho nhiing giai doiui tie'p theo {Xem hinh 1) \
Xdc dinh nhu cdu ddo tgo: Muc dfch ciia dao tao nghe la chuan bi
ngudn nhan luc dap iing kip thdi ddi hdi ciia thuc tifin ca ca'u nganh nghe.
Nhu vay, khau then chdt nhfit ciia dao tao nghfi la xac dinh nhu cau dao tao.
Nhu Ciiu dao tao nghe la sd lugng ngirdi can dao tao.

3. Nhir vay, each liep can dao tao nlur mot qua trinh truyen tin chi bao quat dugc mpt khau ciia dao lao nghe:
khau t6 chirc thuc hien.
4. Quy irinh dao tao nghe nay ke thCra quan niem cua William B. Wcrther va Keith Davi.s ve dao tao nhan .sir
cho moi doa(,ii nghiep cu (lie. Dicm mdi ciia chung toi la gan ket vi^c xac dinh nhu cau dao lao nghe voi ht
ihmig viCc Iam ciia xa hgi hoac mgl vung, ni6i dia phuang va ly gi;ii. pliAn lich irtJn quan ditJm li.^io lao nghc.

11


•ai>

p) .—

P' 0 \

X 3

CJQ

Cu 2 ;

3


•—>

PN

D
CTQ

p>^

I

D

o* 2^ ^
P ' -O' B;^

o c =;.
rt)'

X

a-

•P

rr

^'

c^ 5 •
g -o- ^
O'
D


Nhu ciu dao lao nghe la su ke't hgp giiia nhu cau ciia ca nhan va nhu
ciu ciia dia phuang, vung, v.v.. (sau day ggi tat la nhu cau to chii'c).
Nhu cau ciia ca nhan chfnh la nguyen vgng dugc dao tao mdt nghe
nha't dinh va cd the dugc xac dinh thdng qua cac phifi'u difiu tra hoac quan sat,
phdng va'n.
Nhu cau ciia to chiic la so lugng ngudi lao ddng can dugc dao tao
nham diip iing yeu cau vc nguon lao ddng cho mgt nganh nghc nhfit dinh.
Vc mat dinh lugng, xac dinh nhu cau dao tao cua td chii:c la mdt cdng
vific khdng dan gian. Trude hfi't, chiing ta phai tfnh dugc so lao ddng can thie't
cho mdt nganh tai thdi diem du bao. Con sd nay dugc tfnh theo cdng thiic:
L = G : g, Irong do

- G la long gid iri kinh te'cua mgi nganh;
- g Id gid iri nipt lao dgng tao ra irong ngdnli tgi ih&i
dicm du bdo.

Tir dd, sd lugng ngudi cin dao tao cho mdt nganh cu ihi se la:
Ldt = (L - L he) + Lr, trong dd:
- Ldt: So nguoi cdn ddo (go clio mot ngdnh igi tlidi dicm du bdo,
' L:

Sd lao dgng cdn thiei cho mgt ngdnli tgi tlidi dicm dubdo,

- Lhc: So lao dgng hicn co trong ngdnh,
- Lr;

trang ngudn nhan lire hicn cd, ddng thdi du bao dugc nhiing yfiu cau ciia
cdng viec tai thdi diem du bao ve-tri thii:c, trinh do chuyfin mdn, ky nang - ky
xao va thiii do. Nhiing thifi'u hut ve tri thirc, trinh do chuyfin mdn, ky nang ky xao va thai do ciia ngudn nhan lire hifin tiii so vdi yfiu cfiu ciia cdng vific
liii thdi difi'm du bao se la ngi dung dao tiio {Xem lunh 3).
Tri thuc la nhung kie'n thu'c ca ban ve khoa hgc tu nhifin, khoa hgc xa
hgi, khoa hgc cdng nghfi, nghfi thuat iing xir, v.v.. Dao tao tri thiic nham tao
ra nhung hieu bifi't ca ban, ban dau de ngudi dugc dao tao cd the tifi'p can
nhii'ng kie'n ihirc chuyen mdn hay chuyfin nganh (trinh do chuyfin mdn) va ky
nang - ky xao cung nhu thai do cfin thifi't khi hanh nghe.

"* Vi du: Mot trong nhung muc tieu dao tao m6t liep vien hang khong la trong thai gian 2 phiil, anh hoac chi
la phiii CO klui nang lap mf>i chuyen du Imh cho m6i hanh khach theo yeu cau tai m6l thanh pho nao do
trong hanh trinh bay.

14


Nhirng yeu cSu cua nghe tai thoi diem dir bao
Tri thiic

Ky nang- ky xao

Trinh 66 chuyfin
mfin

Thdid6

Thid'u hut = Ndi dung dao tao

"^ t Tri thi'rc

dao tiio thfch hgp.

15


Hinh thdc ddo tgo ra't da dang, phong phii nhu: dao tao tai chd va dao
tao d trudng ldp; dao tao ngan han va dao tao dai han; dao tao tap trung hay
dao tao khdng tap irung,v.v.. Van dd quan trgng la chiing ta phai xac dinh
dugc nhiing hinh thiic dao tao phu hgp vdi ngi dung dao tao. Bdi hinh Ihiic
dao tao la mdt trong nhung yfi'u to quan trgng trong vific nang cao hifiu qua
cdng tac dao tao nghe. Chang han^ dao tao d trirdng ldp thudng thfch hgp cho
vific dao tao kifi'n thiic va trinh do chuyfin mdn nhung dao tao tai chd lai la
hinh thi'rc phii hgp eho dao tiio ky nang va thiii dd.
Phuang phdp ddo tgo la each thirc truyen dat ndi dung dao liio cho dd'i
tugng. Trong thuc tfi' chiing ta cd nhifiu phuang phap khac nhau nhu: phuang
phap bat chudc, phuang phap tham gia, phuang phap hgc trfin mau, phuang
phap lifin tudng, phuang phap nghifin ciiu tinh hudng.
Phuo'ng phdp tham gia la phuang phap de ngudi lao ddng tham gia
true tifi'p vao cdng vice va dao tao hg trfin chfnh cdng vific dd. Phuang phap
nay cd lai diem la ngudi lao ddng tifi'p thu nhanh, khd qufin va ngudi lao ddng
dugc dao tiio ciic ky nang - ky xao hoan loan phii hgp vdi yeu cfiu ve khoa
hgc, ky l!. uit va cdng nghfi dang ap dung.
Phu'ong phdp bdt chuoc la phuang phap ngudi huan luycn lam mau cho
ngirdi lao ddng quan sat dc lap lai cac thao tac. Phuang phap nay phii hgp vdi
dao tao ky nang.
Phuong phdp hoc tren mdu: Ngudi la lam mgt mSu nhu that de ngirdi
lao dgng thuc hanh trfin mSu dd. Phuang phap nay phu hgp vdi cac nghe
mang tfnh nguy hiem, hoac nganh nghfi cd chi phf dao tao tdn kem.
Phuong phdp lien tuong la phuang phap ngudi huan luyen chi cung cap
muc dfch cdng vice, ngirdi lao ddng tu tim ra giai phap va thao tac tdi uu de

tao ngirdi lao ddng. Ddng thdi, cac nha quan ly cung cd thd can cir vao nang
xuii'l lao dgng, liii nan lao ddng, sd budi vfing, bd vice va nguyfin vgng xin

17


thuyfin chuyen cdng tac cua ngudi lao ddng trude va sau dao tao dd danh gia
hifiu qua cua qua trinh dao tao.
Danh gia hifiu qua qua trinh dao tao la mdt cdng vific can thifii dd ra cac
quyfii dinh phan cdng cdng vific ddng thdi xac dinh nhu cau dao tao cho cac
giai doan tifi'p theo.
Dudi gdc dd quan ly, sau khi cd kfi' hoach dao tao nghe (nhu cau, muc
tifiu, ndi dung, hinh thiirc va phuang phap dao tao) chiing ta can phai lap cac
kfi' hoach hd trg. Ciic kfi' hoach hd trg ndi chung va kfi' hoach hd trg dao tao
nghe ndi rifing mdt so kfi' hoach sau: Ke hogch nhdn luc fDoi ngu giao vien
nhu la luc lugng nhan lire ndng cd't ciia kfi' hoach dao tao nghfi), ke hogch tdi
chinh vd ca sd vdt chdt fHfi thdng trudng ldp, trang thifi't bi va tai chfnh), ke
hogch thdng tin (thdng tin tuyfin truyen dd ca nhan hidu dugc ca ca'u nganh
nghe quy hoach, nhiing hd trg cho hgc nghe dd dinh hudng vific hgc nghfi cua
ca nhan cho phii hgp vdi nhu ci\x dao tag nghe cua dia phuang).
7.3. Vai trd cua ddo tgo nghe vd tgo viec ldm trong qud trinh do thi
hod,
Dao tiio nghe cho ngudi lao dgng giii vi trf quan trgng trong chifi'n luge
phiit trien ngudn nhan lire ciia dai nudc. Bdi lao dgng qua dao tao bao gid
cung phai chifi'ni mdt ty trgng ldn trong ca cau lao dgng. Han nua, dao tao
nghfi phai di ddi vdi giai quyfii vific lam cho ngudi lao dgng. Van de nay cang
trd nen cap thifii ddi vdi lao dgng ndng nghiep khi qua trinh dd thi hoa dang
difin ra nhanh chdng, lao ddng ndng nghifip se chuyen sang lao ddng phi
ndng nghifip (thuang mai, dich vu, cdng nghifip) do sir chuyen dich ca cau
kinh le'. Khi dd, ngudi lao dgng ndng nghifip thifi'u tri thiic ve cac nghe phi

nganh nong nghifip se chifi'm ty trgng rai thap trong tdng ciic nganh (7,05%).
Dieu nay se Iam cho mgt sd lugng lao ddng ldn trong ndng nghifip se chuydn
sang lao dgng trong ITnh virc cdng nghiep, tidu thu cdng nghiep; thuang mai diea vu. Vay, ngudi lao dgng can dugc dao tao nghe vdi hinh thiic, phuang
phiip va ngi dung thfch hgp dd thfch iing vdi yfiu cau ciia cdng viec.
Dd thi hoa klidng cd y ngliTa la day ngudi dan ra khdi cudc sdng dd thi
ma ngugc liii, chiing ta phai thuc hifin phuang cham "ly ndng bai ly huang".
ngirdi dan chi cd thd rdi ddng rudng nhung khdng rdi nai cu tni ciia minh.

19


Han nira, dd thi hoa chi cd the thanh cdng khi ngudi dan true tifi'p dugc tham
gia vao qua trinh dd. De ngudi dan tifi'p can dugc vdi cudc sdng dd thi, hg
phai dugc dao tao nghd va giai quyfii vific lam dd kip thdi thfch umg vdi sir
chuyfi'n dich ca ca'u kinh tfi', ca ca'u nganh nghd.
Thuc tfi' giai quyfii va'n dd nay d cac nudc cho thay hudng giai quyfii
chu yfi'u la chuydn nhiing lao ddng ndng nghifip nay sang hoat dgng san xuai
cdng nghifip, tidu thii cdng nghifip va cac dich vu, thuang mai. Dd ngudi dan
vdn sinh sdng bang nghe ndng nghifip hoac chii yfi'u bang ndng nghifip nay cd
thd chuydn sang hoat ddng va sinh sdng bang cac nghd khac nha nudc phai
cd sir hudng di.n hg lira chgn nghe nghifip mdi, phai td chirc dao tao nghe cho
hg va phai cd cac hinh thiic thfch hgp hd trg, giiip da dd hg timg budc chuyen
ddi nghd nghifip, dam biio vific lam.
Nhiing qudc gia ma dai bd phan dan cu sd'ng bang ndng nghifip nhu
nudc ta ndi chung va huyfin Tir Lifim ndi rifing thi van de giai quyfii vific lam
cho lao dgng ndng nghiep rdi khoi ITnh vuc san xuat ndng nghifip trong qua
trinh cdng nghifip hoa, hifin dai hoa ndi chung va qua trinh dd thi hoa ndi
rifino hidn la mdt vii'n de thdi su biic thifii ciia thuc tifin.
Theo quy hoach phat tridn khdng gian thii dd Ha Ndi, huyfin Ttr Lifim
se la mdl hirdng md rdng chii yfi'u ciia thii dd dac bifit la trong thap ky dfiu

Cdng lac dao lao nghe dd giai quyfii vice lam cho ngudi lao ddng d
huyfin Tir Lifim trong thdi ky dd thi hoa anh hirdng quyfii dinh ddi vdi sir phat
trien kinh tfi' - xa hgi ve ca mat vT md va vi md.
Vfi mat vT md: Dao tao nglie quyfii dinh vific nang cao trinh do chuyfin
mdn ky thuat ciia ngudi lao dgng thdng qua va bang dao tao nghfi dd hoan
thien ky nang ciia ngudi lao dgng. Dao tao ngi.5 cung cap cho cac nganh kinh
te' sd lugiig lao dgng cd chuyfin mdn ky thuat cao, tay nghe gidi, gdp phfin
day nhanh quii trinh bie'n khoa hgc ky thuat trd thanh lire lugng san xuai true
tifi'p va qua dd, thiic day kinh tfi' - xa hdi phat tridn.

21


vd mat vi md: Dao tao nghg cho ddi ngQ lao ddng d huyfin Tir Lifim se
«

gdp phin trang bi nhiing ky nang chuyfin mdn nhai dinh dd giiip hg cd dugc
vific iam tai cac td chiic kinh t^ - xa hdi trfin dia ban huyfin. Giai quyfii vific
iam tai chd cho ngudi lao ddng la mdt bifin phdp tfch cue. Tuy nhifin, trfin
Ihuc tfi' hifin nay sd lao ddng ndng nghifip d Huyfin qua dao tao cdn rat tha'p.
Da sd ndng dan van van san xuat theo kinh nghifim "cha truyen con ndi" vdi
cdng cu lac hau, thd sa, do dd nang suat lao ddng tha'p, chai lugng san pham
khdng cao. Khi chuydn ddi ca ca'u kinh tfi', chii ^ ldi siin xuai chai lugng cao,
cdng tac dao tao nghe cho ngudi lao dgng ndng nghifip la mgt va'n de khd
khan nhirng khdng the khdng tifi'n hanh. Ngoai ra, dao tao nghfi se giiip cho
ngudi lao ddng dia phuang cd thd tifi'p can vdi thi trudng lao dgng qudc tfi'.
Dieu nay giiip cho hg cd dugc cdng vific dn dinh, lang thu nhap, cai thien ddi
sd'ng cho ngudi than, him giau cho ban than va tao vdn dd phat tridn san xuai
thu hut nhung ngirdi lao d.)ng khac.
Nhu vay, dao tiio nghe va giai quyfii vice lam cd y nghTa rat ldn, nd

Bieu 9: Tinh hinh lao dpng,yiec ldm huyen TdLiem 1999 - 2000
Nam

Lao dfing co vi6c

Lao dong khfing co Lao dOng thifi'u viec

iam ( ngudi)

viSc iam ( ngudi)

iam ( ngudi )

1999

74.800

4.400

11.300

2000

87.736

7.400

11.032

( Ngudn: Bdo cdo dieu tra lao dpng, viec ldm huyen Td Liem 1999- 2000)

diim biic ldn d thdn Gia Quang, xa Dai Md vdi sd ngudi tham gia Ifin tdi han
20 ngudi va sd tien cd bac Ifin tdi han 50 trifiii/ngudi. Tfi nan cd bac cd
nguyen nhan sau xa la do ngudi dan dugc tra tifin bdi thudng dai ndng
nghiep. Hg cd nhieu tien Iai chua cd dinh hudng nghe nghifip mdi, khdng cd
vific lam nfin mgt sd ngudi da xa vao con dirdng cd bac.
Nhu vay cd the ndi rang, dao tao nghe va tao vice lam la mdt van de
quan trgng hfii siic Citn thiei ddi vdi ngudi lao ddng d huyfin Ttr Lifim hifin
nay khi qua irinh dd thi hoa darig difin ra nhanh. Dao tao nghe va tao vific
Iam khdng nhung giiip ngirii dan'tifi'p can dugc vdi cudc sdng dd thi, giiip hg

24