KIÏËN TẨO NÏÌN GIẪI TRĐ TÛÚNG LAI
151150
AKIO MORITA & SONY
hêìn IV.
H
ỔC
T
ÊÅP
L
Â
N
ƯỴ
L
ÛÅC
C
A
C
Ẫ
M
ƯÅT
À
ÚÂI
N
GÛÚÂI
Sûå tô mô lâ chòa khốa ca ốc sấng tẩo.
Akio MoritaAkio Morita
Akio MoritaAkio Morita
Akio Morita
P
KIÏËN TẨO NÏÌN GIẪI TRĐ TÛÚNG LAI
153152

gổi lâ bưåt Miso. Ngây nay, àêåu tûúng vêỵn lâ mưåt
trong nhûäng ngun liïåu lâm thûåc phêím ch ëu
ca ngûúâi Nhêåt. Theo cấc nhâ dinh dûúäng hổc, chđnh
loẩi ng cưëc nây àậ gốp phêìn lâm cho tíi thổ ca
ngûúâi Nhêåt ln xïëp hâng àêìu thïë giúái.
Khi Morita châo àúâi, viïåc àêìu tiïn hùèn nhiïn lâ
phẫi àùåt cho cêåu bế nây mưåt cấi tïn. Theo truìn
thưëng ca dông hổ Morita, khi ngûúâi con trai gấnh
trổng trấch trûúãng hổ, anh ta phẫi tûâ bỗ tïn àang
cố vâ khoấc mưåt cấi tïn truìn thưëng lâ Kyuzaemon.
Nhûäng ngûúâi con trai trûúãng àïìu mang tïn àêìu lâ
Tsunesuke hay Hikotaro. Bưë Akio Morita lâ Hikotaro
Morita, khi tiïëp quẫn vai trô trûúãng hổ tûâ ưng nưåi
ưng, àậ trúã thânh Kyuzaemon Morita. Song àïën khi
Akio Morita ra àúâi, bưë ưng nghơ rùçng cấi tïn àêìu
Tsunesuke àậ lẩc hêåu khi thïë k XX àậ bûúác vâo
thúâi àẩi cưng nghiïåp, do àố, ưng c tham khẫo
kiïën mưåt hổc giẫ ngûúâi Nhêåt hiïíu biïët sêu vïì nïìn
vùn hốa Trung Qëc, àïí tòm cho cêåu con trai mưåt
tïn gổi ph húåp. Võ hổc giẫ tra cûáu sấch vúã vâ cëi
cng “phấn” mưåt cấi tïn ngùỉn gổn: Akio. Chûä nây
nïëu àûáng riïng thò cố nghơa lâ “sấng sët” hay “khấc
thûúâng”, côn ài chung vúái tïn Morita thò trúã thânh
“cấnh àưìng la thõnh vûúång”. Nhû vêåy, ngûúâi con
trûúãng àúâi thûá mûúâi lùm lâ Akio Morita àậ cố mưåt
cấi tïn àêìu “khấc thûúâng”, khưng theo truìn thưëng
c ca dông tưåc nûäa.
Rûúåu sa-kï côn cố tïn nihonshu, lâ thûác ëng mang
qëc hưìn qëc ty ca ngûúâi Nhêåt, cng giưëng nhû
rûúåu nïëp trong àúâi sưëng ca ngûúâi Viïåt Nam. Sa-kï

Cng tûâ nhêån thûác àố, ưng mën súám biïën cêåu con
trai trûúãng lâ Akio Morita thânh mưåt nhâ doanh nghiïåp
cố à bẫn lơnh àïí àiïìu hânh vâ phất triïín cú nghiïåp
trong tûúng lai. Nhûäng nùm 10-11 tíi, khi côn hổc
úã bêåc tiïíu hổc, Morita àậ àûúåc bưë dêỵn àïën vùn phông
cưng ty Morita, ngưìi bïn cẩnh bưë xem cấch ưng àiïìu
hânh Hưåi àưìng quẫn trõ. Khưng chó thïë, Morita côn
phẫi xëng phên xûúãng sẫn xët rûúåu sa-kï, theo
dội tûâng cưng àoẩn sẫn xët ca nhûäng ngûúâi cưng
nhên giâu kinh nghiïåm. Nhûäng hưm cấc hưåi viïn
hưåi àưìng quẫn trõ àïën hổp tẩi nhâ ưng ch tõch
Kyuzaemon, àûúng nhiïn Morita phẫi tẩm gấc lẩi
nhûäng trô chúi trễ con àêìy th võ àïí lâm mưåt “ngûúâi
lúán”, ngưìi khoanh tay lùỉng nghe tûâng cêu nối ca
bưë, tûâng lúâi phất biïíu ca cấc thânh viïn. Mûa dêìm
thêëm lêu, tûâ sûå th àưång àïí lâm vui lông bưë, Morita
dêìn dâ cẫm thêëy thđch th vúái cưng viïåc “ngûúâi lúán”
lâ tham gia cấc phiïn hổp Hưåi àưìng quẫn trõ cưng
ty Morita.
Bưë Morita lâ mưåt nhâ doanh nghiïåp àậ tiïëp quẫn
cú ngúi ca dông hổ khi cú súã kinh doanh àang gùåp
nhûäng khố khùn, do mưi trûúâng kinh tïë bõ tấc àưång
búãi nhiïìu ëu tưë khấch quan ca àêët nûúác. Song
ưng àậ tûâng bûúác thấo gúä nhûäng vûúáng mùỉc vâ khi
Morita ra àúâi thò gia àònh ưng àậ cố mưåt cåc sưëng
vûäng vâng. Mể Morita thåc dông dội samurai, lêëy
chưìng rêët súám – tûâ nùm 17 tíi. Song bẫy nùm sau,
bâ múái sinh Morita. Bâ lâ mưåt mêỵu ngûúâi ph nûä
quấn xuën viïåc gia àònh vâ ni dẩy con cấi theo
nhûäng chín mûåc ca mưåt xậ hưåi hiïån àẩi. Trûúác

* *
Lúán lïn trong bưëi cẫnh àêët nûúác liïn tc cố nhiïìu
thay àưíi, xấo trưån, àiïìu may mùỉn vúái Morita lâ ưng
vêỵn ni àûúåc niïìm àam mï thã nhỗ ca mònh
vâ tûå tòm àiïìu kiïån àïí nêng cao kiïën thûác vâ nùng
lûåc trong lơnh vûåc mâ ưng theo àíi. Thúâi àiïím Akio
Morita bûúác chên vâo giẫng àûúâng àẩi hổc cng lâ
lc mâ tònh hònh thïë giúái vư cng phûác tẩp. Nûúác
Nhêåt sưëng dûúái chïë àưå qn phiïåt, sau mưåt thúâi gian
dâi chiïëm àống Triïìu Tiïn, àậ têën cưng Trung Qëc,
thûåc hiïån nhûäng hânh vi hïët sûác tân khưëc, mâ cåc
thẫm sất Nam Kinh vúái hâng trùm ngân nẩn nhên
lâ mưåt vđ d. Thïë chiïën thûá hai bng nưí vâo nùm
1939, Nhêåt lâ mưåt thânh phêìn nông cưët trong trc
phất xđt Àûác - - Nhêåt. Trong nhûäng nùm àêìu ca
cåc àẩi chiïën, àẩi qn Nhêåt à mẩnh àïí àûa chiïën
tranh ra ngoâi biïn giúái àêët nûúác. Hổ chiïëm Trung
Qëc, bânh trûúáng xëng phđa nam (Àưng Dûúng),
nïn ngoẩi trûâ nhûäng thanh niïn phẫi phc tng lïånh
tưíng àưång viïn nùm 1938, phêìn lúán cû dên bẫn xûá
Tuy hưìi êëy Morita côn rêët nhỗ, nhûng ưng Hikotaro
tin rùçng cêåu con trai trûúãng ca mònh àậ cố thïí lơnh
hưåi àûúåc nhûäng ngun tùỉc mâ mưåt nhâ quẫn l
tûúng lai cêìn phẫi cố. Nhûäng gò mâ ưng c Kyuzaemon
mën Morita cêìn phẫi tiïëp thu àố lâ phong cấch
ca mưåt nhâ quẫn l. Morita côn nhúá lâ ưng c àậ
nhùỉc nhúã rùçng àûâng bao giúâ lâm ưng ch àïí tûå
ban cho mònh quìn sai bẫo hay cố nhûäng hânh
àưång khưng húåp lệ àưëi vúái ngûúâi cưång sûå. Ưng c
àùåc biïåt nhêën mẩnh àïën viïåc ngûúâi quẫn l phẫi

Nhêåt. Khi êëy, giấo sû cng àậ trang bõ cho Morita
mưåt vưën kiïën thûác l thuët vâ thûåc hânh kha khấ;
àưíi lẩi, Morita àậ hưỵ trúå giấo sû trong cưng viïåc hâng
ngây, trong àố cố viïåc viïët thay ưng mc tin tûác khoa
hổc ca mưåt sưë bấo mâ giấo sû cưång tấc. Cng qua
viïåc hưỵ trúå cho giấo sû Asada mâ Morita quen vúái
mưåt sưë sơ quan hẫi qn thåc Trung têm Cưng nghïå
Hâng khưng Yokosuka, gêìn Yokohama. Sûå quen biïët
nây àậ àûa àêíy ưng vâo trong qn chng Hẫi qn
vúái mc àđch lúán nhêët lâ àûúåc tiïëp cêån thûúâng xun
vúái cấc phông thđ nghiïåm úã àêy. Tuy nhiïn, Morita
vêỵn khưng giấn àoẩn viïåc hổc tẩi trûúâng Àẩi hổc
Hoâng gia Osaka vâ àïën thấng 9.1944, ưng chđnh
thûác tưët nghiïåp ngânh vêåt l ca trûúâng nây.
BÂI HỔC TÛÂ GIA ÀỊNH NHỖ
Thưng thûúâng, sûå nghiïåp ca ngûúâi àân ưng ln
êín hiïån àùçng sau bống dấng mưåt ngûúâi ph nûä. Ngûúâi
Nhêåt chûa thêëy bống dấng ca chiïën tranh. Morita
àậ bùỉt àêìu cåc àúâi sinh viïn trong hoân cẫnh nhû
thïë.
Àiïìu an i cho Morita lâ trong thúâi gian hổc tẩi
trûúâng Àẩi hổc thûá Tấm, ưng àûúåc ngûúâi thêìy c
úã bêåc trung hổc lâ giấo sû Gakujun Hattori theo sất
àïí hûúáng dêỵn, gip àúä. Mưåt ngây nổ, giấo sû Hattori
gúåi Morita vïì viïåc nïn thổ giấo mưåt trong nhûäng
ngûúâi bẩn hổc c mâ ưng rêët q mïën, lâ ngûúâi àang
cố nhûäng hiïíu biïët sêu sùỉc vïì bưå mưn vêåt l ûáng
dng, rêët cêìn cho sûå tòm hổc ca Morita. Àố lâ giấo
sû Tsunesaburo Asada, àang dẩy úã trûúâng Àẩi hổc
Hoâng gia Osaka. Cho àêy lâ mưåt cú hưåi hiïëm cố

hún bao giúâ hïët.
Thấng 10.1962, nhên dõp Yoshiko qua New York
dûå lïỵ khai trûúng phông trûng bây ca SONAM, Morita
àùåt ra vúái vúå vêën àïì ưng àậ suy nghơ tûâ lêu.
Khi bâ Yoshiko àûa cấc con àïën New York, cấc
àưìng nghiïåp ca Morita tòm àûúåc cho gia àònh ưng
mưåt cùn hưå ngun lâ chưỵ úã ca nhẩc cưng vơ cêìm
nưíi tiïëng Nathan Milstein, nùçm trïn têìng ba ngưi
nhâ sưë 1010 Àẩi lưå thûá Nùm, àưëi diïån vúái Viïån Bẫo
tâng Nghïå thåt thânh phưë úã àûúâng sưë 82. Tiïìn thụ
nhâ khấ cao, đt nhêët lâ so vúái ti tiïìn ca mưåt ngûúâi
Nhêåt thúâi bêëy giúâ – 1.200 àưla mưỵi thấng. Nhûng
cùn hưå nây cố nhiïìu thån lúåi, gia àònh Morita khưng
phẫi chuín àưì àẩc tûâ Nhêåt sang New York, súã thđch
trang trđ ca ch nhên lẩi khấ ph húåp vúái vúå chưìng
Morita... Cùn hưå cố àïën mûúâi hai phông, mưåt tiïån
nghi cng quấ lúán so vúái mưåt ngûúâi Nhêåt sưëng trïn
àêët Nhêåt. Àïm àïm, ấnh sấng tûâ Viïån Bẫo tâng hùỉt
ph nûä ca Akio Morita lâ Yoshiko Kamei, ngûúâi khưng
chó gip ưng tẩo dûång mưåt mấi êëm, ni dûúäng nhûäng
àûáa trễ thânh nhûäng cưng dên tưët, mâ bâ côn hưỵ
trúå cho Morita rêët nhiïìu trong viïåc kinh doanh bùçng
nhûäng viïåc lâm tûúãng chûâng nhû àún giẫn.
Yoshiko xët thên tûâ mưåt dông hổ samurai chun
in sấch vâ bấn sấch. Khi côn trễ, Yoshiko sưëng trong
mưåt gia àònh sung tc, àêìm êëm, quanh nùm sët
thấng chó bân bẩc ch ëu chuån kinh doanh. Khi
chiïën tranh bng nưí, Yoshiko phẫi bỗ hổc, lâm cưng
nhên sẫn xët àưì mưåc trong mưåt nhâ mấy chïë tẩo
cú phêån mấy bay dng cho viïåc hën luån cố tïn

súám rên luån tinh thêìn tûå lûåc vâ thđch nghi vúái cåc
sưëng múái. Vúái Yoshiko, Morita khun bâ hổc lêëy
bùçng lấi xe ca M, vò trong cåc sưëng múái úã New
York, bâ phẫi thûúâng xun àûa àốn con cấi hóåc
mua sùỉm cấc thûá cêìn dng trong gia àònh, trong
khi ưng phẫi ài àêy ài àố thûåc hiïån nhûäng cưng viïåc
quan trổng cho cưng ty.
Lúâi khun nây khiïën bâ nhúá lẩi nhûäng ngây múái
cûúái nhau hưìi nùm 1951, mưåt trong nhûäng àïì nghõ
àêìu tiïn ca Morita àưëi vúái bâ lâ hậy hổc lấi xe, cho
d àiïìu nây khưng phưí biïën àưëi vúái ph nûä Nhêåt.
Cng nhúâ kinh nghiïåm lấi xe úã qụ nhâ mâ bâ àậ
dïỵ dâng lêëy àûúåc bùçng lấi xe tẩi M. Vïì sau, Morita
vâ Yoshiko câng thêëy lúåi đch ca viïåc bâ biïët lấi xe
úã New York. Hưìi êëy, SONAM thûúâng xun àûa àốn
cấc k sû cng khấch hâng tûâ Tokyo bay sang New
York thùm viïëng cưng ty vâ Yoshiko trúã thânh “tâi
xïë” ca SONAM àïí thûåc hiïån nhiïåm v cêìn thiïët àố.
sang phđa trûúác ngưi nhâ núi gia àònh Morita àang
cû tr khiïën cho ưng liïn tûúãng àïën kinh àư ấnh
sấng Paris, cho d New York cng lâ mưåt thânh phưë
rûåc rúä ca nûúác M.
Morita dổn àïën cùn hưå trïn vâo thấng 4.1962,
nhûng ưng phẫi úã mưåt mònh àïën thấng 6, chúâ cho
cấc con kïët thc niïn hổc úã qụ nhâ. Trong thúâi gian
nây, mưỵi ngây ưng àïën vùn phông bùçng xe but,
hôa trong àấm àưng cû dên New York, lùỉng nghe
hổ nối chuån, quan sất cấc thối quen ca hổ nhû
mưåt nhâ xậ hưåi hổc thûåc th. Ưng tiïëp tc bấn sẫn
phêím Sony, gổi àiïån thoẩi cho khấch hâng, vâ khi

ch nhâ, núi xûúãng tổa lẩc. Tinh thêìn dên tưåc thïí
hiïån trong sûå trên trổng lấ qëc k lâ mưåt trong nhûäng
ëu tưë khưng thïí thiïëu khưng nhûäng cho nhûäng cưng
dên tûúng lai nhû Hideo vâ Masao, mâ cho cẫ nhûäng
cưng nhên Nhêåt àang lao àưång trïn xûá ngûúâi. Àiïìu
àố biïíu hiïån trong tûâng cûã chó, tûâng ngưn ngûä mâ
hổ sûã dng trong cưång àưìng dên tưåc bẫn xûá vâ ln
nhùỉc nhúã hổ gòn giûä bẫn sùỉc dên tưåc ngay trong tûâng
thao tấc lâm ra sẫn phêím, tûâng giêy pht tiïëp xc
vúái khấch hâng.
Riïng Naoko, cư bế côn nhỗ quấ, khưng thïí àïën
trẩi hê nhû hai ngûúâi anh. Khi àûúåc gûãi àïën trẩi chùm
sốc trễ em ban ngây Beachwood trong thânh phưë,
cư àậ chûáng tỗ mưåt sûå thđch nghi khấ nhanh chống
vúái àúâi sưëng múái. Sau nùm hổc lúáp mưåt, cư bế cố vễ
sùén sâng tham gia trẩi hê, nhêët lâ khi nghe hai ưng
anh kïí lẩi cåc sưëng úã trẩi Winona. Hai tìn lïỵ sau
ngây Naoko àïën trẩi hê trïn, Morita vâ Yoshiko àïën
Àưi lc nhûäng ưng bâ khấch nâo àố bõ trấi giố, trúã
trúâi, chûa quen vúái thûác ùn lẩ, Yoshiko trúã thânh
àêìu bïëp àùåc biïåt kiïm nhâ tû vêën cho hổ. Nhúâ sûå
xưëc vấc ca bâ mâ SONAM thu phc àûúåc thiïån cẫm
ca nhûäng ngûúâi tòm àïën cưng ty àïí khẫo sất cú
hưåi lâm ùn. Khưng chó lâm “tâi xïë” àûa àốn khấch,
Yoshiko lấi xe cho cẫ Morita vâ cấc cưång sûå trong
nhûäng chuën ài àïën núi hưåi hổp hay àïën phưë Wall
– trung têm tâi chđnh ca New York.
Cố sûå hiïån diïån thûúâng xun ca ngûúâi ph nûä
trong gia àònh, cùn hưå êëm cng hùèn lïn. Núi nây
cng trúã thânh mưåt phông thđ nghiïåm àiïån tûã, núi

Hideo cố thđch nghi àûúåc vúái mưi trûúâng múái khưng,
nhûng Morita tin lâ àûúåc, vò ưng biïët con ưng cố mưåt
phong cấch rêët Nhêåt Bẫn, cho d cêåu cố hêëp thu nïìn
giấo dc phûúng Têy ài nûäa. Vâ ưng àậ suy nghơ àng.
Hideo quen dêìn vúái nhûäng con sưë vâ nhûäng xêëp chûáng
tûâ. Cêåu tòm thêëy niïìm vui khi nghơ àïën sûå phất triïín,
hûúáng ài trong tûúng lai ca mưåt trong nhûäng têåp
àoân lúán nhêët nûúác Nhêåt.
Sau ngây tưët nghiïåp trûúâng Àẩi hổc Georgetown,
Masao, cêåu con trai thûá hai ca Morita vâo lâm cho
hậng bẫo hiïím Morgan trong hai nùm rûúäi. Chđnh
trong thúâi gian nây, cêåu àậ àûa ra nhûäng nhêån
xết th võ vïì chuån hổp hânh úã Nhêåt vâ úã M.
Theo Masao, úã Nhêåt, mổi ngûúâi thûúâng xun hổp
hânh vâ kếo dâi cåc hổp rêët mêët thò giúâ; trong
khi úã hậng Morgan, chùèng ai chõu lậng phđ thúâi gian
vâo nhûäng cåc hổp nhû thïë cẫ. Hêìu nhû têët cẫ
nhûäng vêën àïì àïìu cố sùén giẫi phấp, mổi ngûúâi chó
cêìn theo àố mâ cho kiïën hay àùåt ra cêu hỗi mâ
thùm con, cư bế dêỵn hai ngûúâi àïën mưåt cấi hưì vâ hậnh
diïån chêo thuìn àûa bưë mể dẩo quanh hưì. Vïì sau,
Naoko th nhêån lâ nhûäng ngây àêìu múái àïën trẩi, ban
àïm, khi àên tùỉt hïët, cư bế cẫm thêëy vư cng àún
àưåc vâ cố lc àậ khốc. Àïí búát súå, cư àậ bêåt àên pin
trong chùn cho àïën khi ng àûúåc múái thưi. Hêåu quẫ
ca sấng kiïën nây lâ phêìn lúán khoẫn tiïìn bưë mể
gûãi cho àïí tiïu xâi, cư bế sûã dng hïët vâo khoẫn
mua pin àên úã cûãa hâng ca trẩi.
Sau ma hê àêìu tiïn àêìy nùỉng giố vâ khưng khđ
trong lânh, hai cêåu trai tûâ Maine trúã vïì vúái nhûäng

N
GÂY
M
AI
Thïë giúái sệ khưng cố cú may tiïën bưå nïëu chng ta lâm rêåp
khn theo nhûäng gò mâ cêëp lậnh àẩo ca chng ta àậ lâm.
Akio MoritaAkio Morita
Akio MoritaAkio Morita
Akio Morita
thưi. Quan àiïím nây cng tûúng tûå kiïën ca mưåt
nhâ bấo phûúng Têy àïën Nhêåt Bẫn àïí thûåc hiïån
mưåt loẩt nhûäng cåc phỗng vêën cấc doanh nhên
Nhêåt Bẫn, khi àïën gêìn cëi chuën ài àậ àïën thùm
Morita vâ trẫ lúâi cêu hỗi ca ưng mưåt cấch rêët chên
tònh vïì ngûúâi Nhêåt rùçng:
- Tưi khưng cêìn lùỉng nghe phêìn àêìu nhûäng gò hổ
nối. Tưi chó bùỉt àêìu ch khi hổ nối “tuy nhiïn”,
búãi vò tûâ àố trúã ài, hổ múái diïỵn tẫ hïët nghơ ca
hổ...
- Ta cêìn phẫi rêët kiïn nhêỵn khi nối chuån vúái
ngûúâi Nhêåt. Hêìu hïët ngûúâi Nhêåt thûúâng båc ta phẫi
chúâ rêët lêu múái nối ra nhûäng gò thûåc sûå úã trong
àêìu hổ...
KIÏËN TẨO NÏÌN GIẪI TRĐ TÛÚNG LAI
173172
AKIO MORITA & SONY
Francisco, Los Angeles, San Antonio, Dallas, Anh qëc,
Barcelona vâ Paris.
Cng chó trong thúâi gian ngùỉn ngi àố, ưng àậ àûúåc
hưåi kiïën vúái nhûäng nhên vêåt danh tiïëng ca thïë giúái

vò q trổng tinh thêìn dấm ùn, dấm nối ca châng
thanh niïn nây mâ hai ưng àậ thu nhêån Ohga vâo
lâm cho cưng ty Totsuko vâ trổng dng vïì sau. Sau
àố, ưng àậ cng chđnh khấch Shintaro Ishihara cho
ra àúâi têåp tiïíu lån gêy “sưëc” The Japan that can
say NO vúái nhûäng lån àiïím múái mễ vâ àêìy tđnh
phï phấn àưëi vúái cấch quẫn l nïìn kinh tïë ca ngûúâi
M lc bêëy giúâ.
MƯÅT ÀẨI SÛÁ KHƯNG HÂM
Nhûäng nùm àêìu thêåp niïn 1990, mùåc d àậ úã tíi
trïn dûúái 70, Morita vêỵn di chuín thûúâng xun,
àùåc biïåt lâ hai thấng trûúác khi bõ àưåt qu (1993),
ưng ài rêët nhiïìu núi. Tûâ bẫn doanh Sony úã Tokyo,
ưng bay ài New Jersey, Washington, Chicago, San