BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

ĐỖ HỮU VIỆT

HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KẾ
TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG
TY CỔ PHẦN MAY PHƯƠNG
ĐÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

ĐỖ HỮU VIỆT

HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KẾ
TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG
TY CỔ PHẦN MAY PHƯƠNG
ĐÔNG
Chuyên ngành: Kế toán
Mã số: 60340301

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. HUỲNH LỢI


1.3.2. Xây dựng chỉ tiêu, báo cáo, trình tự tiến hành, công cụ kỹ thuật sử dụng kế
toán trách nhiệm......................................................................................................
1.3.3. Xây dựng mô hình tổ chức nhân sự vận hành hệ thống kế toán trách nhiệm
22
1.3.4. Một số nhân tố ảnh hƣởng đến kế toán trách nhiệm ..................................
CHƢƠNG 2 – GIỚI THIỆU VỀ CÔNG TY CỔ PHẦN MAY PHƢƠNG ĐÔNG
VÀ THỰC TRẠNG KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG TY ........................
2.1 Tổng quan về công ty cổ phần may Phƣơng Đông ........................................


2.1.1 Lịch sử hình thành, phát triển ......................

2.1.2 Chức năng, nhiệm vụ, phƣơng hƣớng hoạt đ

2.1.3 Đặc điểm hoạt động .....................................

2.1.4 Đặc điểm tổ chức quản lý ...........................

2.1.5 Đặc điểm tài chính của công ty ...................

2.1.6 Đặc điểm tổ chức kế toán của công ty .........
2.2

Tổng quan về trách nhiệm – trách nhiệm quản lý - thành quả quản lý tại

công ty cổ phần may Phƣơng Đông ...........................................................................
2.2.1

Quan điểm về trá



quản lý tại công ty .................................................................................................
2.4.3.
2.4.4. Nhận xét về việc tổ chức, vận hành hệ thống kế toán trách nhiệm tại
công ty 56

Nhận xét về hệ


CHƢƠNG 3 – HOÀN THIỆN TỔ CHỨC HỆ THỐNG KẾ TOÁN TRÁCH
NHIỆM TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN MAY PHƢƠNG ĐÔNG........................................ 58
3.1. Quan điểm hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại công ty......................................... 58
3.1.1. Thứ nhất, mô hình tổ chức hệ thống kế toán trách nhiệm phải phù hợp với
mô hình tổ chức quản lý, yêu cầu quản lý, trình độ quản lý và đặc điểm kinh doanh
của công ty......................................................................................................................................... 58
3.1.2. Thứ hai, hoàn thiện KTTN phải phù hợp với quan điểm đo lƣ ng, đánh giá
thành quả, trách nhiệm quản lý DN.......................................................................................... 59
3.1.3. Thứ ba, mô hình tổ chức hệ thống kế toán trách nhiệm phải đảm bảo thống
nhất với hệ thống kế toán trong của công ty......................................................................... 60
3.1.4. Thứ tƣ, mô hình tổ chức hệ thống kế toán trách nhiệm phải đảm bảo tính
hài hòa giữa chi phí và lợi ích..................................................................................................... 60
3.2. Các nội dung kế toán trách nhiệm cần hoàn thiện tại công ty............................ 61
3.2.1. Xác lập quan điểm về kế toán trách nhiệm tại công ty...................................... 61
3.2.2. Hoàn thiện về tổ chức hệ thống các trung tâm trách nhiệm............................ 62
3.2.3. Hoàn thiện nội dung kế toán trách nhiệm ở từng trung tâm trách nhiệm của
công ty 66
3.2.4. Hoàn thiện bộ máy vận hành kế toán trách nhiệm.............................................. 73
3.3. Các giải pháp hỗ trợ................................................................................................................. 74
3.3.1. Về quan điểm tổ chức quản lý.................................................................................... 74
3.3.2. Các giải pháp kỹ thuật và nhân sự kế toán............................................................. 75

KTQT
KTTN


DN
SXKD
CNTT
KTSG
VN
VCSH
PXK
Phần Tiếng Nước ngoài:
WTO
GDP
BSC
EVA
FOB
ROS
RI
ROI
KSI
KPI
ISO
LC
TT
EBIT
WACC


DANH MỤC CÁC BẢNG

Nam đã có những chuyển biến rõ rệt. Chính việc gia nhập tổ chức WTO đã mang lại
cho đất nƣớc Việt Nam, cho doanh nghiệp những cơ hội lớn tiếp cận các nền kinh tế
hiện đại và phát triển bậc nhất nhƣ: Mỹ, Nhật…về thị trƣ ng hàng hoá cũng nhƣ công
nghệ hiện đại. Nhƣng bên cạnh những cơ hội đó thì cũng kèm theo không ít thách
thức, áp lực mà nó mang lại cho Việt Nam, cho doanh nghiệp và buộc doanh nghiệp
phải cải tiến, hoàn thiện nhiều vấn đề quan trọng, cấp thiết về quản trị doanh nghiệp.
Ngày nay, một thực tế chứng minh vai trò ngày càng quan trọng của kế toán quản trị
trong việc cung cấp thông tin cho quản trị doanh nghiệp, cải tiến và nâng cao năng lực
quản trị doanh nghiệp. Kế toán trách nhiệm là một phần nội dung của kế toán quản trị
và là một công cụ cung cấp thông tin hữu ích cho đo lƣ ng, đánh giá thành quả quản lý,
trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân trong tổ chức giúp cho doanh nghiệp nhận định
đúng những thành quả, trách nhiệm của những nhà quản trị để từ đó đƣa ra những
quyết sách đúng đắn, thích hợp, tổ chức quản trị, kiểm soát doanh nghiệp khi quy mô
doanh nghiệp ngày càng phát triển, sự phân quyền, phân cấp quản lý ngày càng sâu
rộng.
Công ty Cổ phần May Phƣơng Đông là một đơn vị sản xuất sản phẩm may mặc,
một trong những ngành mang lại nguồn GDP cao cho nƣớc nhà và là một trong những
thành viên của Tập đoàn Dệt May Việt Nam đặt trụ sở trên địa bàn Thành Phố Hồ Chí
Minh. Sự hội nhập, phát triển kinh tế Việt Nam đã, đang tạo cho công ty những cơ hội,
thuận lợi và cũng đặt công ty vào yêu cầu cấp thiết cải tiến, hoàn thiện hệ thống quản
trị. Thực tiễn đó đã dẫn đến sự hình thành sơ khai kế toán trách nhiệm để cung cấp
thông tin cho công ty trong việc đo lƣ ng, đánh giá thành quả quản lý, trách nhiệm các
cá nhân, bộ phận trong tổ chức, quản lý, kiểm soát của công ty. Bƣớc sơ khai đó phần
nào đã đem lại một số hữu dụng trong việc cải tiến, nâng cao hệ thống quản trị của


2

công ty có trách nhiệm và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, trƣớc sự phát triển nhanh chóng về
quy mô, sự phân quyền, phân cấp quản lý ngày càng sâu rộng cũng nhƣ sự cạnh tranh

toán trách nhiệm tại một doanh nghiệp cụ thể. Đồng th i, tìm hiểu thực trạng kế toán
trách nhiệm ở các công ty. Từ đó, vận dụng những lý luận về kế toán trách nhiệm đƣa
ra những giải pháp hoàn thiện kế toán trách nhiệm ở mỗi công ty nghiên cứu
Dựa vào những nghiên cứu trên, tác giả đã kế thừa chọn lọc những quan điểm, nội
dung, phƣơng pháp kỹ thuật kế toán trách nhiệm và một số vấn đề ảnh hƣởng đến kế
toán trách nhiệm nhƣ phân loại chi phí, phân cấp và phân quyền quản lý… trong xây
dựng cơ sở luận, tiếp cận thực tế kế toán trách nhiệm nhằm đo lƣ ng, đánh giá thực
trạng kế toán toán trách nhiệm. Từ đó hƣớng đến việc xác lập đề xuất quan điểm, các
giải pháp hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại Công ty Cổ Phần May Phƣơng Đông.
3. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn

Mục tiêu chính của luận văn nhằm hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm cho
Công ty Cổ Phần May Phƣơng Đông trong sự hội nhập và phát triển không ngừng của
nền kinh tế. Vì vậy, mục tiêu cụ thể là:
- Hƣớng đến xác lập cơ sở lý thuyết kế toán trách nhiệm để tiếp cận thực tế và xây

dựng giải pháp hoàn thiện
- Hƣớng đến định hình cơ sở thực tiễn và đánh giá thực trạng kế toán trách trách

nhiệm tại Công ty Cổ Phần May Phƣơng Đông
- Xác lập quan điểm, nội dung, giải pháp hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại công ty
4. Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn

Nghiên cứu cơ sở lý thuyết KTTN trong doanh nghiệp nhƣ khái niệm, nội dung,
hình thức tổ chức triển khai;
Nghiên cứu thực trạng tổ chức công tác KTTN tại Công ty Cổ Phần May Phƣơng
Đông;
Xây dựng các giải pháp vận dụng KTTN tại Công ty Cổ Phần May Phƣơng Đông.
5. Phạm vi nghiên cứu của luận văn:




Xác lập tầm quan trọng của việc phân cấp quản lý



Xây dựng, bổ sung và hoàn thiện tổ chức kế toán trách nhiệm tại Công ty Cổ

Phần May Phƣơng Đông


Trên cơ sở xác lập mô hình tổ chức kế toán trách nhiệm phù hợp, hệ thống báo

cáo kế toán trách nhiệm hợp lý, đơn vị sẽ kiểm soát đƣợc toàn bộ hoạt động sản xuất
kinh doanh tại đơn vị tốt hơn, mang lại hiệu quả cao hơn. Đồng th i, đánh giá trách
nhiệm đối với từng bộ phận, từng cá nhân rõ ràng và đúng đắn hơn.


5

CHƢƠNG 1 – CƠ SỞ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM

1.1. Tổng quan về kế toán trách nhiệm
1.1.1. Khái quát về trách nhiệm và kế toán trách nhiệm
1.1.1.1. Quan điểm về trách nhiệm và hệ thống trách nhiệm
Quan điểm cổ điển
Tại th i điểm trong quá khứ, nhu cầu trên thị trƣ ng rất ít biến động, và việc các do-anh
nghiệp chỉ tập trung vào nguồn lực sẵn có để đáp ứng nhu cầu thị trƣ ng. Nhận thức về tài
sản vô hình và tài sản phi vật chất ở th i điểm này còn m nhạt trong khi đó giữ vai trò
quyết định lại là tài sản hữu hình, tài sản vật chất hữu hình. Cũng chính vì lẽ đó hình thành

bổ sung những chỉ tiêu quá trình hoạt động, những chỉ tiêu tiềm năng nhƣ khách hàng,
quy trình hoạt động nội bộ, nguồn nhân lực…
1.1.1.2. Quan điểm về kế toán trách nhiệm
Kế toán trách nhiệm là hệ thống thông tin của kế toán quản trị; xử lý, phân loại các
thông tin có thể kiểm soát để lập các báo cáo trách nhiệm cho các cấp độ quản trị đánh
giá và ra các quyết định trong hoạt động kinh doanh.
Quan điểm 1: Kế toán trách nhiệm để kiểm soát chi phí
Từ năm 1952 John A Higgins đã nghiên cứu về KTTN là công cụ để kiểm soát chi
phí và đánh giá kết quả hoạt động cho từng cá nhân, xác định trách nhiệm của người
đứng đầu tổ chức. Hệ thống kiểm soát này được thiết kế cho tất cả các cấp quản lý
trong đơn vị. Đến năm 1997, nhóm tác giả Anthony A.Athinson, Rajiv.D.Banker, Robert S và S.mark Young quan điểm KTTN là một bộ phận của hệ thống kế toán có chức
năng thu thập, tổng hợp và báo cáo các thông tin liên quan đến trách nhiệm của nhà
quản lý các cấp trong tổ chức. Qua đó để cung cấp các thông tin liên quan đến chi phí,
thu nhập, kết quả hoạt động của từng bộ phận mà họ có trách nhiệm kiểm soát.
Quan điểm 2: Kế toán trách nhiệm đề cao vai trò của các trung tâm trách nhiệm

James R.Martin định nghĩa: “KTTN là hệ thống kế toán cung cấp thông tin và kết
quả, hiệu quả hoạt động của các bộ phận, các đơn vị trong tổ chức. Đó là công cụ đo
lường, đánh giá hoạt động của những bộ phận liên quan đến đầu tư, lợi nhuận, doanh
thu và chi phí mà mỗi bộ phận đều có quyền và trách nhiệm riêng biệt”. Với quan
điểm này, tác giả đã dựa trên cơ sở phân chia tổ chức thành những trung tâm trách
nhiệm,


7

các bộ phận được giao quyền để thực hiện một phần hay toàn bộ công việc nào đó.
Việc phân quyền trong tổ chức tạo nên sự phân cấp và đòi hỏi cấp trên phải theo dõi
và đánh giá kết quả của các cấp dưới.
Quan điểm 3: Kế toán trách nhiệm nhấn mạnh kiểm soát chi phí và đề cao vai trò

phù hợp với quy mô trách nhiệm của từng bộ phận trong tổ chức.
1.1.3. Phân cấp quản lý và vai trò của kế toán trách nhiệm
1.1.3.1. Phân cấp quản lý là gì
Phân cấp quản lý là sự phân cấp quyền cho cấp dƣới, dẫn đến sự phân định rõ ràng
về quyền lợi và trách nhiệm trong quản lý cho cấp dƣới dựa trên cơ sở cấu trúc phân
quyền mà nhà quản trị đã chọn. Tuỳ theo mỗi doanh nghiệp mà có cấp độ phân cấp
quản lý khác nhau. Có thể tập trung nhiều quyền lực hoặc chỉ một quyền ra quyết định
trong phạm vi nhiệm vụ của mỗi nhà quản trị.
Việc doanh nghiệp phân bổ nhiều cấp quản lý hay ít còn tuỳ thuộc vào quy mô
doanh nghiệp. Tuy nhiên khi phân cấp quản lý doanh nghiệp cần xem xét kỹ những mặt
thuận lợi và bất thuận lợi của việc phân cấp quản lý.
1.1.3.2. Sự phân cấp quản lý có tác dụng gì đối với doanh nghiệp
Ra quyết định tốt nhất là ở ngay cấp phát sinh vấn đề. Nhà quản lý các bộ phận và
các bộ phận trong tổ chức là những chuyên gia trong lĩnh vực họ quản lý. Do vậy, họ sẽ
quản lý bộ phận của họ hiệu quả hơn.
Việc cho phép các nhà quản lý các bộ phận đƣợc ra các quyết định giúp họ đƣợc tập
luyện khi họ đƣợc nâng cấp trong tổ chức. Do vậy, họ sẽ có sự chuẩn bị về khả năng ra
quyết định khi họ đƣợc giao trách nhiệm lớn.
Bằng việc trao một số quyền ra quyết định cho nhiều cấp quản lý, các nhà quản lý
cấp cao đỡ phải giải quyết rất nhiều vần đề xảy ra hàng ngày và do đó có th i gian tập
trung lập các kế hoạch chiến lƣợc.
Giao trách nhiệm và quyền đƣợc ra quyết định thƣ ng làm tăng sự hài lòng với công
việc và khuyến khích ngƣ i quản lý nổ lực hết mình với công việc đƣợc giao.
Sự phân cấp quản lý cung cấp một căn cứ tốt hơn để đánh giá sự thực hiện của ngƣ i
quản lý.


10

1.1.3.3. Bất lợi của sự phân cấp

11

1.3. Nội dung cơ bản của kế toán trách nhiệm
1.3.1.Xác lập các trung tâm trách nhiệm và hệ thống trung tâm trách nhiệm
Trung tâm trách nhiệm là một bộ phận trong tổ chức, nơi mà nhà quản trị bộ phận
chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của bộ phận mình. Theo đó, căn cứ vào cơ cấu
tổ chức và mức độ phân cấp quản lý của doanh nghiệp mà có hệ thống trung tâm trách
nhiệm tƣơng ứng. Các trung tâm trách nhiệm tạo thành một hệ thống thang bậc trách
nhiệm từ cấp lãnh đạo thấp nhất đến cấp lãnh đạo cao nhất.
1.3.1.1. Trung tâm chi phí:
Trung tâm mà nhà quản trị đứng đầu trung tâm này chỉ có quyền điều hành và chịu
trách nhiệm về chi phí. Trung tâm chi phí gắn liền với cấp quản lý mang tính chất tác
nghiệp, trực tiếp tạo ra sản phẩm, dịch vụ hoặc gián tiếp phục vụ kinh doanh. Không có
quyền hạn về doanh thu, lợi nhuận và vốn đầu tƣ. Trung tâm chi phí đƣợc chia làm hai
loại:
Trung tâm chi phí định mức: là trung tâm chi phí mà các yếu tố chi phí và các mức
hao phí về các nguồn lực sử dụng để sản xuất một đơn vị sản phẩm, dịch vụ đều đƣợc
xây dựng định mức cụ thể. Nhà quản trị trung tâm chi phí định mức có trách nhiệm
kiểm soát chi phí thực tế phát sinh, để vẫn đảm bảo kế hoạch sản xuất cũng nhƣ đảm
bảo kế hoạch chi phí cho từng đơn vị sản phẩm, dịch vụ và tính cho toàn bộ. Đối với
trung tâm này thì hiệu suất đƣợc đo lƣ ng bởi mối liên hệ giữa đầu vào và đầu ra, còn
tính hiệu quả đƣợc đo lƣ ng bằng mức độ trung tâm đạt đƣợc sản lƣợng mong muốn
tại những mức độ về chất lƣợng và th i gian đã định.
Trung tâm chi phí linh hoạt: là trung tâm chi phí mà các yếu tố đƣợc dự toán và
đánh giá căn cứ trên nhiệm vụ đƣợc giao tính chung, không thể xác định cụ thể cho
từng đơn vị sản phẩm hoặc cho từng công việc của trung tâm. Nhà quản trị trung tâm
chi phí này có trách nhiệm kiểm soát chi phí thực tế phát sinh sao cho phù hợp với chi
phí dự toán, đồng th i đảm bảo thực hiện nhiệm vụ đƣợc giao. Đặc điểm của trung tâm
chi phí này là các đầu ra không thể đo lƣ ng bằng các chỉ tiêu tài chính, hoặc không có
sự liên hệ rõ ràng giữa các chi phí đã đƣợc sử dụng để tạo ra các kết quả đầu ra tƣơng



13

Các thông tin đánh giá của trung tâm đầu tƣ phải phản ánh: thông tin tổng hợp hoạt
động sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp nhƣ: doanh thu, chi phí, lợi nhuận và hiệu
quả sử dụng vốn đầu tƣ). Bên cạnh đó còn xem xét những thông tin phi tài chính khác
có ảnh hƣởng đến các quyết định đầu tƣ của doanh nghiệp.
1.3.2.Xây dựng chỉ tiêu, báo cáo, trình tự tiến hành, công cụ kỹ thuật sử dụng kế
toán trách nhiệm
Chỉ tiêu là sự lƣợng hoá ý đồ kế hoạch thành một con số cần phấn đấu đạt đến tại
một th i điệm nhất định trong kỳ kế hoạch. Do đó, cấu trúc của một chỉ tiêu phải bao
gồm (1) tên chỉ tiêu; (2) con số định lƣợng; (3) không gian phản ánh; (4) đối tƣợng
phản ánh; và (5) th i gian đo lƣ ng.
Báo cáo là tập hợp những thông tin nào (thƣ ng thể hiện bằng các hình thức văn
bản, l i nói, phát thanh, truyền hình, hoặc chiếu phim, slide, Power poit....) đƣợc thực
hiện với mục đích cụ thể nhằm thông tin chuyển tiếp hoặc tƣ ng trình, kể lại các sự
kiện nhất định trong một hoàn cảnh hiện hành và có thể có hoặc không những nội dung
kiến nghị, đề xuất.
Trình tự tiến hành là các bƣớc thực hiện hay phƣơng thức hoạt động một quy trình
cụ thể nhằm đạt đƣợc mục tiêu cuối cùng đã đề ra.
Tuỳ theo nhu cầu thông tin từ các nhà quản lý và tuỳ theo yêu cầu quản lý mà
dựa vào đó hệ thống kế toán trách nhiệm thiết lập các chỉ tiêu và báo cáo phù hợp tại
các trung tâm trách nhiệm để đáp ứng một cách kịp th i và hiệu quả cho các nhà quản
lý trong tổ chức.
1.3.2.1. Xây dựng chỉ tiêu, báo cáo, trình tự tiến hành, công cụ kỹ thuật sử dụng
kế toán trách nhiệm của trung tâm chi phí
(1) Cơ sở xây dựng chỉ tiêu, hệ thống chỉ tiêu và ý nghĩa từng chỉ tiêu trong

đo lường, đánh giá trách nhiệm trung tâm chi phí

Bƣớc 1: Trên cơ sở phân cấp và phân quyền quản lý của doanh nghiệp thì xác định
các trung tâm chi phí và quyền hạn, trách nhiệm cụ thể từng trung tâm chi phí nhƣ
trung tâm chi phí định mức, hay trung tâm chi phí tuỳ ý hay kết hợp cả hai.