G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
162
http://ebooks.vdcmedia.com
 Sûå cên àưëi kinh tïë.
Quy låt cung - cêìu xấc àõnh sûå cên bùçng kin tïë trïn thõ
trûúâng hâng hốa.
Thõ trûúâng lâ núi gùåp gúä ca tưíng cung vâ tưíng cêìu ca mưåt
hâng hoấ. Tưíng cung vâ tưíng cêìu lâ tưíng sưë cung vâ sưë cêìu ca
cấc cấ nhên àûúåc xấc àõnh cao hún. Khi tưíng cêìu ngang bùçng
vúái tưíng cung úã mư
åt mûác giấ nâo àố, ngûúâi ta nối àố lâ thúâi
àiïím thõ trûúâng cên bùçng.
Cho túái nay, giấ ca mưåt hâng hoấ àûúåc xem nhû êën àõnh.
Vêën àïì àùåt ra lâ phẫi xấc àõnh cấc mûác giấ cên bùçng, cấc mûác
giấ nây lâ kïët quẫ ca viïåc àưëi chiïëu cung vâ cêìu. Nïëu nhû
cung cao hún cêìu thò cấc hâng hoa
á sẫn xët ra phẫi hẩ giấ àïí
tiïu th sẫn phêím ca hổ (vâ ngûúåc lẩi). Chđnh quy låt cung
cêìu nây cho phếp thûåc hiïån sûå cên bùçng. Ngûúâi ta nối vïì “sûå
cên bùçng bưå phêån” khi ngûúâi ta xem xết mưåt thõ trûúâng àùåc th,
têët cẫ cấc mûác giấ khấc àûúåc êën àõnh, côn ngûúâi ta nối túái “sûå

cên bùçng tưíng thïí” khi têët cẫ cấc mûác giấ thay àưíi, vâ phẫi
àûúåc xấc àõnh àưìng thúâi.
Mưåt trong nhûäng kïët quẫ ch ëu trong phên tđch kinh tïë
vi mư àố lâ nố chó ra sûå tưìn tẩi vâ tđnh ưín àõnh (dûúái mưåt sưë
àiïìu kiïån liïn quan àïën súã thđch ca ngûúâi tiïu dng vâ cưng
nghïå ca cấc hậng sẫn xët) cu
ãa sûå cên bùçng kinh tïë, ngay cẫ
khi cấc tấc nhên àưåc lêåp vúái nhau, tòm cấch tưëi àa hoấ hoân
cẫnh (kinh tïë). Do àố kinh tïë vi mư àem lẩi cêu trẫ lúâi tđch cûåc

kiïíu Pareto cho cng mưåt nïìn kinh tïë (ph thåc vâo cấc ëu
tưë àêìu vâo mâ mưỵi tấc nhên cố
àûúåc) vâ nï nhúâ vâo l
thuët kinh tïë thò cng khưng thïí so sấnh hai mûác tưëi ûu
Pareto vúái nhau àûúåc. Do àố, l thuët khưng cho phếp lûåa
chổn giûäa mưåt sûå phên phưëi cên bùçng vâ mưåt sûå phên phưëi
bêët cưng. Vò vêåy, àïí giẫi thđch àûúåc vêën àïì nây, cêìn phẫi tòm
àïën nhûäng cùn cûá bïn ngoâi kinh tïë, vđ d nhû trêåt tûå
àẩo
àûác, chđnh trõ hay sinh hổc.
Mưëi quan hïå giûäa l thuët vïì sûå thoẫ mận vâ l thuët vïì
sûå cên bùçng tưíng thïí àûúåc rt ra tûâ hai àõnh l cú bẫn ca l
thuët vïì sûå thoẫ mận. Theo àõnh l thûá nhêët thò sûå cên bùçng
tưíng thïí lâ trẩng thấi tưëi ûu Pareto. Àêy lâ sûå bẫo àẫm cho mưå
t
hiïåu quẫ nâo àố, nhûng trẩng thấi tưëi ûu nây lẩi cố thïí tûúng
húåp vúái sûå phên phưëi ca cẫi đt àûúåc mong mën (vò nố quấ bêët
cưng). Tûâ àố, ngûúâi ta àậ phất hiïån ra ûu àiïím ca àõnh l thûá
hai, theo àố mưåt trẩng thấi tưëi ûu Pareto cố thïí “ly tấn”. Nối
cấch khấc, dûåa vâo nhûäng tûúng tấc giûä
a cấc tấc nhên nhùçm
thay àưíi cấc ëu tưë àêìu vâo ca mònh (tûúng giao àûúåc ấp àùåt
qua àûúâng lêåp phấp dûúái dẩng thụë chùèng hẩn), ngûúâi ta ln
cố thïí àûa mưåt nïìn kinh tïë vâo mưåt trẩng thấi tưëi ûu (theo
nghơa ca Pareto) àậ àûúåc chổn lûåa trûúác. Mưåt khi cấc tûúng
giao àûúåc thûåc hiïån thò quët àõnh ca cấc tấc nhên ài tòm lúå
i
đch riïng ca mònh sệ dêỵn àïën mưåt sûå cên bùçng - àêy chđnh lâ
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
164

nhên kinh tïë cố nguy cú hay khưng, trong khi àố mưỵi ngûúâi
trong sưë hổ lẩi biïët rộ àiïìu nây.
Nhûäng lơnh vûåc nghiïn cûáu múái cng àậ àûúåc múã ra cho
kinh tïë vi mư, trong sưë
àố cố thïí kïí àïën: vai trô ca bẫo hiïím,
miïỵn trûâ, ca giúái chûác hânh chđnh: cú cêëu thûá bêåc, phên biïåt
cấc sẫn phêím hay bấn àêëu giấ.
Tûâ Vilfredo Pareto àïën Gerard de Breu, toân bưå mưåt àõnh
hûúáng kinh tïë vi mư àậ àûúåc phấc hoẩ.
Lâ ngûúâi kïë nhiïåm ca Lếon Walras nùm 1893, tẩi diïỵn
àân kinh tïë Lausane, Vilfredo Pareto (1848-1923) àậ tòm ca
ách
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
165
http://ebooks.vdcmedia.com
àûa vâo kinh tïë hổc tđnh chđnh xấc ca cấc khoa hổc vêåt l.
Chđnh trong cën “cấc bâi giẫng vïì kinh tïë chđnh trõ” àûúåc
xët bẫn vâo nùm 1896-1897 gưìm hai têåp, ưng àậ xêy dûång
nhûäng mư hònh quët àõnh kinh tïë àêìu tiïn, àûúåc thiïët lêåp
trïn khấi niïåm vïì àưå thoẫ dng. Àõnh hûúáng nây cng trng
vúái quan àiïím ca Gerard Debreu (sinh nùm 1921, àoẩt giẫi
Nobel nùm 1938), trong lån vùn ca mònh vï
ì thuët giấ trõ,
xët bẫn nùm 1959, ưng àậ phất triïín mưåt cú cêëu thưëng nhêët
triïín khai trong àố kinh tïë vi mư dûåa vâo cấc cưng c toấn hổc
tinh vi. Phûúng phấp toân hổc hoấ vi mư kinh tïë nây ngây nay
cnâg àûúåc phất triïín vâ cố nhûäng bûúác tiïën múđ àêy khưng thïí
àẩt túái cấc phâm tc vïì l thuët.
 Hònh thấ
i kinh tïë Hoa K sau chiïën tranh.

i tưíng húåp (Ny-lưng), àố lâ chûa tđnh àïën ư tư vâ
àưì dng gia dng cng lâ cấc àưång lûåc ca tùng trûúãng.
Vò lao àưång theo dêy truìn phất triïín, sẫn xët hâng loẩt
kêm theo sûå múã rưång chïë àưå lâm cưng, mưåt phêìn trong giúái lâm
cưng nây ngây câng trúã nïn quan trổng trong cú cêëu thu nhêåp,
lâm lẩi phûúng hûúáng hẩi àïën sẫ
n xët cấ nhên hay th cưng
nghiïåp. Cng thúâi gian àố, têìng lúáp tû bẫn àẩi diïån úã thïë k 19
chó lâ mưåt sưë gia àònh lúán àậ àấnh mêët quìn lûåc ca mònh, sûå
phất triïín têìm cúä ca cấc xđ nghiïåp hâm chûáa sûå suy giẫm (pha
loậng) tû bẫn. Cấc cưng ty lúán hoẩt àưång trïn tưíng thïí thõ
trûúâng qëc gia; chó cố
mưåt sưë cưng ty hoa k àậ múã rưång àùåt
cấc chi nhấnh úã nûúác ngoâi.
Sẫn xët hâng loẩt vâ sûå múã rưång ca chïë àưå lâm cưng lâ
hai thânh tưë ca cấi gổi lâ “xậ hưåi tiïu dng”: song sûå tiïu dng
chó lâm sao àïí thđ ûáng vúái tiïìm nùng cưng nghiïåp tẩi chưỵ.
Trong lơnh vûåc tiïìn tïå vâ
tâi chđnh, bûúác tùng trûúãng nhẫy
vổt trûúác hïët àậ àûúåc tẩo thn lúåi búãi sûå múã rưång ca tiïìn àïën
dng. Vêng, tiïìn kim loẩi àậ àûúåc àâo thẫi, tiïìn giêëy khưng cố
thïí chuín àưíi sang kim loẩi qu àûúåc nûäa. Viïåc xoấ bỗ sûå gô
bố ca tđnh chuín àûúåc (trong kinh tïë) àậ cho phếp tđn dng
phất triïín, àưìng thúâi kđch thđch hoẩt àưång kinh tïë. Cng cng
thúâi gian nây, bïn cẩnh cấc ngên hâng, cấc thiïët chïë tâi chđnh
khưng cố (chûác nùng) tiïìn tïå (nhû cấc qu tđch kiïåm, qu hûu
trđ, cấc cưng ty bẫo hiïím) àậ tùng lïn, thu ht tiïët kiïåm phi
kim loẩi vâ hoân thiïån cêëp vưën ngên hâng, hoẩt àưång cêëp vưën
ngên hâng bẫn thên nố c
ng rêët phất triïín.

têm tẩi cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ.
Trong 7 nûúác ch chưët ca tưí chûác húåp tấc vâ phất triïín
kinh tïë (OCDE) (M, Canầa, Liïn Bang Àûác, Phấp, Anh,
Nhêåt, ) t lïå tùng trûúãng ca sẫn xët trung bònh lâ 6% nùm
1872 vâ 8% àêìu 1973. Nhûng nhûäng nùm sau àố tó lïå nây
giẫm xëng côn 2%. Nhûäng nùm 1974 vâ 1975, mûác tùng
trûúãng thêå
m chđ àậ êm, êm khoẫng 2 àïën 3%. Àêy lâ lêìn àêìu
tiïn mûác tùng trûúãng bõ êm kïí tûâ nhûäng nùm 1930. Àïën nùm
1976 mûác tùng trûúãng lẩi trúã lẩi dûúng, song tó lïå trung bònh
khưng àẩt mûác tùng trûúãng trûúác nùm 1973: thêëp hún mûác
cëi cng nùm 1970 vâ àïën 1980 lẩi trúã lẩi êm.
Tûâ 1974 tó lïå viïåc lâm àậ giẫm xëng. Trong têët cẫ nhûäng
nûúác cưng nghiïåp hốa, thêët nghiïåp chó chiïëm tû
â 2 àïën 3% dên
sưë trong àưå tíi lao àưång, vêåy mâ t lïå nây àậ tùng lïn: nùm
1975 úã Phấp vâ Àûác thêët nghiïåp chiïëm khoẫng 4%, úã M tó lïå
nây lâ 8%. úã hêìu hïët cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ, tònh trẩng têët
cẫ mổi ngûúâi trong àưå tíi lao àưång àïìu cố viïåc lâm àậ tûâng tẩo
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
168
http://ebooks.vdcmedia.com
ra àưång thấi nhêåp cû àïën tûâ cấc nûúác àang phất triïín: ngûúâi
Mïhicư vâ Bưì Àâo Nha àưí vïì M, ngûúâi bùỉc Phi vâ ngûúâi thưí
nhơ k àưí vïì Têy Êu, ngûúâi Hân Qëc nhêåp cû vâo Nhêåt Bẫn.
Tó lïå thêët nghiïåp sệ khưng giẫm xëng kïí tûâ 1974, nïëu nhû
nhûäng tó lïå nây khưng dûâng àûúåc lân sống dông nhê
åp cû thò nố
quy trấch nhiïåm cho cấc chđnh sấch vïì nhêåp cû.
Lẩm phất àậ vûúåt mûác 2 con sưë vâo nùm 1974 úã M (11%)

t ưín àõnh ca hïå thưëng
tiïìn tïå thïë giúái, tđnh cûáng nhùỉc ca cấc mûác lûúng, tđnh khoan
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
169
http://ebooks.vdcmedia.com
hoâ ca cấc ngên hâng, sûå cẩnh tranh ca cấc nûúác thïë giúái
thûá 3, cấc sưëc dêìu lûãa lêìn thûá 2 nùm 1979.
- Nhûäng ngûúâi theo quan àiïím vïì mûác tùng trûúãng Zế-ro
(khưng).
Àưëi lêåp vúái cấc phên tđch thúâi thïë, mưåt sưë nhâ kinh tïë
khấc, bi quan hún, thêåm chđ hổ cố quan àiïím tai biïën, hổ dûå
bấo trûúác mưåt sûå kï
ët thc vơnh viïỵn ca tùng trûúãng. Tûâ
Ricardo (theo Ricardo thò giấ la mò àùỉt àỗ kếo theo mûác tùng
tiïìn lûúng do àố lâm cùng thùèng thïm sûå suy giẫm lúåi nhån
vâ àêìu tû) vâ Malthas (ưng cho rùçng sûå tùng trûúãng kinh tïë
hûúáng vïì mưåt trẩng thấi cưë àõnh) àậ tưìn tẩi mưåt dông tû
tûúãng bi quan trong kinh tïë. Trong nhûäng nùm 70, nhûäng
ngûúâi theo quan àiïím vïì “mûác tùng trûúãng zế
-ro” àậ àẩt niïìm
tin ca hổ vâo hoẩt àưång ca cấc chun gia thåc “Cêu lẩc
bưå Rư-ma”. Hổ cho rùçng cấc tó lïå tùng trûúãng àûúåc duy trò úã
mûác tùng trûúác ca àêìu nhûäng nùm 70, thò trïn mưåt trùm
nùm nûäa àêët trưìng sệ khưng côn à àïí ni sưëng nhên loẩi ;
trûä lûúång ngun liïåu sệ cẩn kiïåt trong 30 nùm kïë tiïëp vâ ư
nhiïỵm cưng nghiïåp sệ pha
á hu khẫ nùng sinh tưìn trïn trấi
àêët, do àố cấc thânh viïn ca “cêu lẩc bưå Rư-ma”àậ àûa ra
giẫ thiïët phẫi dûâng tùng trûúãng lẩi. Quan àiïím nây cng cố
ẫnh hûúãng mẩnh mệ nhû nhûäng cưng viïåc nghiïn cûáu ca hổ

Rêët đt cấc nhâ kinh tïë àậ àùåt bưëi cẫnh ca nhûäng nùm 1974-
1975 trong tûúng quan vúái cấc cåc khng hoẫng lúán àậ xẫy ra
trûúá
c àố trong phất triïín kinh tïë. Tuy nhiïn, chó sưë sẫn lûúång
àậ cho phếp tòm ra nhûäng ngun nhên cêëu trc sêu xa ca
khng hoẫng: mûác tùng trûúãng chêåm ca sẫn lûúång àûúåc nhêån
ra trûúác 1973 cho ta thêëy rùçng tưíng thïí nïìn kinh tïë vêån hânh
trong khng hoẫng ca nhûäng nùm 30 àậ bùỉt àêìu àẩt àïën giúái
hẩn tùng trûúãng ca nố. Vïì 3 chó sưë
àấng lûu khấc ca thúâi
k nây, cố 2 chó sưë lâ lẩm phất vâ thêët nghiïåp lâ àấng lo ngẩi
nhêët vâo cëi nhûäng nùm 60. Àûúåc kïët húåp vúái cấc dêëu hiïåu
khấc nhû cấch mẩng k thåt chûäng lẩi, cấc chó sưë nây àûúåc
nhòn nhêån nhû àiïìm bấo ca mưåt cåc khng hoẫng cú cê
ëu theo
kiïíu ca cấc cåc khng hoẫng mang àùåc tđnh ca phất triïín
kinh tïë.
- T lïå tùng trûúãng giẫm.
Chđnh giûäa nùm 1973 vâ 1975, tó lïå tùng trûúãng tưíng sẫn
phêím chđnh giûäa nùm 1973 vâ 1975, tó lïå tùng trûúãng tưíng sẫn
phêím qëc nưåi ca cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ quan trổng lâ zế-
ro (khưng) hóåc êm. So vúái cấc mûác tùng trûúãng thu àûúåc trong
nhûä
ng nùm 50 vâ 60 (trung bònh úã mûác 5%) thò sûå st giẫm lêìn
nây tỗ ra khố hiïíu vâ giúái chûác kinh tïë àậ khưng thïí àûa ra
àûúåc mưåt sûå giẫi thđch àêìy à cho “c phanh nây”. Mûác tùng
trûúãng àẩt àûúåc trûúác àố cố phẫi do nố xët phất tûâ sûå kïët húåp
àùåc biïåt cấc ëu tưë thån lúåi hay khưng?
Liïå
u cố phẫi chúâ àúåi àïën khi xët hiïån nhûäng àiïìu kiïån sẫn

àûúåc rùçng cấc chó sưë nây àậ bấo trûú
ác mưåt cåc khng hoẫng
kinh tïë kếo dâi àïën 20 nùm tẩi cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ.
Trong thúâi thúâi k tùng trûúãng nhẫy vổt (1945-1970), ngûúâi
ta àậ ẫo tûúãng mâ nghơ rùçng cố thïí vơnh viïỵn lâm ch àûúåc
cấc hiïån tûúång kinh tïë vâ rùçng nhûäng chđnh sấch can thiïåp
theo kiïíu Keynes vâo nïìn kinh tïë cố thïí dêåp tù
ỉt cấc cåc
khng hoẫng. Vò thïë mâ cấc cåc khng hoẫng trong nhûäng
nùm 1974-1975 àậ àûúåc xem xết nhû lâ mưåt sûå kiïån thoấng
qua xët phất tûâ mưåt ngun nhên rêët tònh cúâ: àố lâ sûå tùng
giấ dêìu hoẫ. Vâ nhûäng nùm tiïëp sau àố, giúái chûác kinh tïë àậ
thưng bấo rùçng khng hoẫng sệ kïët thc ngay nùm sau.
Nhûä
ng sai lêìm trong dûå bấo nây, bùỉt ngìn tûâ nhûäng lưỵ hưíng
trêìm trổng trong l thuët vïì khng hoẫng.
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
172
http://ebooks.vdcmedia.com
Vâo mưåt thúâi àiïím nâo àố trong lõch sûã, toân bưå tưíng thïí
nïìn kinh tïë sệ àẩt àïën nhûäng giúái hẩn riïng ca nố trong quấ
trònh phất triïín sẫn lûúång, dûúâng nhû quấ trònh nây khưng
bao giúâ kïët thc vò nố chđnh lâ àưång lûåc phất triïín kinh tïë.
Khng hoẫng lâ mưåt hiïån tûúång toân cêìu mâ trong ào
á mưỵi mưåt
cêëu trc ca cú thïí kinh tïë àïìu chẩm phẫi, nố cho phếp cú cêëu
lẩi tưíng thïí nïìn kinh tïë vâ tòm lẩi nhûäng mûác tùng trûúãng sẫn
lûúång thđch húåp.
Chđnh quan àiïím nây cho phếp ta phên tđch cåc khng
hoẫng trong nhûäng nùm 1970-1990. Ngay trûúác c sưëc dêìu lûãa

173
http://ebooks.vdcmedia.com
Dêëu hiïåu àêìu tiïn ca cấc dêëu hiïåu nây lâ mûác gia tùng
lẩm phất. T sët trung bònh ca mûác tùng giấ cẫ trong cấc
nûúác cưng nghiïåp hoấ, khưng vûúåt quấ mûác 3% trong cấc thúâi
k tùng trûúãng ca nhûäng nùm 1945-1970, vûúåt qua ngûúäng
nùm 1965 vâ àẩt mûác 5% nùm 1970.
T lïå lúåi nhån, cng thúâi k cố xu hûúáng suy giẫm trong
cấc nûú
ác phûúng têy (nùm 1965 úã Anh, nùm 1966 tẩi M vâ
Àûác, nùm 1969 tẩi Phấp vâ Nhêåt).
Cng tûâ cëi nhûäng nùm 60 nây bùỉt àêìu mưåt cåc cấch
mẩng k thåt múái. Con ngûúâi àùåt chên lïn mùåt trùng nùm
1969, thânh tûåu nây àẩt àûúåc lâ nhúâ vâo nhûäng cưng nghïå múái
trong cấc lơnh vûåc àiïån tûã, vêåt liïåu vâ nùng lûúång. Sûå kiïån na
ây
cng àùåt àiïím khúãi àêìu tûúång trûng cho cåc cấch mẩng nây.
Viïåc têåp trung vưën ca cấc hậng vâ cấc ngên hâng trong cấc
nûúác cưng nghiïåp hoấ àậ cố bûúác tiïën múái. Viïåc sấp nhêåp vâ
mua lẩi cấc cưng ty àậ tùng lïn. Song song vúái nố, cấc doanh
nghiïåp ngây câng vûún nhiïìu hún thiïët lêåp cấc cú súã, chi
nhấ
nh úã nûúác ngoâi: xa hûúáng àa qëc gia hoấ ca cấc hậng vâ
cấc ngên hâng àûúåc thc àêíy.
Cng trong thúâi gian nây, cú cêëu thûúng mẩi thïë giúái àậ
thay àưíi. Mưåt sưë sẫn phêím cưng nghiïåp truìn thưëng (gang
hay luån kim loẩi lâ mưåt vđ d) bùỉt àêìu suy thoấi (tân), trong
khi àố, cấc sẫn phêím khấc (nhû cấc sẫn phêí
m cưng nghiïåp
àiïån tûã) lẩi bùỉt àêìu khúãi sùỉc.

nùm 1970 dûúái hònh thûác têåp trung vưën cưng nghiïåp vâ ngên
hâng (dêëu hiïåu thûá tû). Thõ trûúâng nưåi àõa khưng côn à àïí
àẫm bẫo tiïu th hâng hoấ vâ mang lẩi lúåi nhån àêìu tû, vò thïë
cấc cưng ty àa qëc gia àậ ra àúâi. Dêëu hiïåu thûá nùm àố lâ sûå
thay àưíi thõ trûúâng thïë giúái xët phất tûâ cåc cấch mẩng cưng
nghïå. Vâ cëi cng àố lâ sûå àẫo lưån ca thïë giúái kinh tïë, lâm
phất sinh cấc cåc phấ sẫn, lâm phất sinh dêëu hiïåu thûá 6 (dêëu
hiïåu cëi cng) ào
á lâ mûác tùng tó lïå thêët nghiïåp.
 Cấc c sưëc.
Nhûäng chÊËn Àưång lâm rung chuín nïìn kinh tïë thïë giúái
trong nhûäng nùm 1970-1990 chó lâm trêìm trổng thïm
khng hoẫng.
Ngay trong bûúác chuín ca nhûäng nùm 1970, nïìn kinh tïë
àậ àẩt àïën mûác giúái hẩn, vâ sûå suy thoấi kinh tïë àậ bùỉt àêìu.
Têët cẫ cấ
c cú cêëu kinh tïë bõ àẫo lưån do khng hoẫng vâ xët
hiïån mưåt thïë giúái kinh tïë múái. Mưåt sưë sûå kiïån àấng ch àố lâ
cấc c sưëc tiïìn tïå, dêìu lûãa sau àố àïën tâi chđnh rưìi chûáng
khoấng àậ diïỵn ra vâ chng àậ êín dêëu bïn trong mưåt cåc
khng hoẫng tưíng thï
í kinh tïë. Trong mưåt bưëi cẫnh mêåp múâ,
cấc sûå kiïån nây àậ xët hiïån nhû lâ ngun nhên ca cåc
khng hoẫng, trïn thûåc tïë chng àậ phất sinh ra tûâ khng
hoẫng vâ àậ lâm cho khng hoẫng câng trêìm trổng hún.
Nùm 1971, àưìng àư la M, bẫn võ tiïìn ca mưåt siïu cûúâng
qëc bõ mêët giấ lêìn àêìu tiïn so vúái ba
ãn võ vâng vâ so vúái cấc
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
175

â hêåu quẫ ca khng
hoẫng. Trûúác nhûäng mûác lúåi nhån “khiïm tưën” ca cấc doanh
nghiïåp thåc cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ, vâo cëi nhûäng nùm
1970, cấc ngên hâng àa qëc gia àậ chuín sang cho cấc nûúác
cưng nghiïåp hoấ múái thåc thïë giúái thûá 3 vay vưën, búãi cấc nûúác
nây dûúâng nhû khưng nùçm dûúái têìm vúái ca khu
ãng hoẫng. Sau
nùm 1981, búãi mûác núå àậ lïn quấ nùång cấc nûúác nây mêët hùèn
khẫ nùng trẫ núå.
Giûäa cấc nùm 1988 vâ 1991, mưåt c sưëc khấc lẩi àûúåc thai
nghến: cấc nhâ tû bẫn trïn àûúâng tòm kiïëm lúåi nhån àậ àêìu
tû vưën vâo lơnh vûåc bêët àưång sẫn ca cấc nûúác cưng nghiïåp
hoấ ch ë
u. Hêåu quẫ àïën nùm 1992-1993 giấ trong lơnh vûåc
nây lẩi st giẫm mẩnh.
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
176
http://ebooks.vdcmedia.com
 Ngûúâi ta àậ giẫi thđch khng hoẫng nhû thïë nâo?
Cố hai cấch giẫi thđch khng hoẫng àậ àûúåc àïì xûúáng: giẫ
thiïët thûá nhêët àậ quy khng hoẫng cho mưåt hay nhiïìu sûå
kiïån (cấc c sưëc tiïìn tïå, dêìu lûãa, tâi chđnh hay chûáng khoấng)
hay cho cấc ëu tưë xậ hưåi (cấc cưng àoân) vâ kïí cẫ quy cho ca
ác
nûúác khấc (cẩnh tranh ca cấc nûúác thåc thïë giúái thûá 3). Giẫ
thuët thûá 2, phất triïín trong khn khưí ca cấc hổc thuët
kinh tïë. Trong àố nhûäng ngûúâi theo quan àiïím tûå do tên cưí
àiïín àậ quy khng hoẫng cho tđnh cûáng nhùỉc ca cấc biïën sưë
kinh tïë nhû tiïìn lûúng. Trong khi àố nhûäng ngûúâi àẩi diïån
cho dông tû tûúãng Mấ

177
http://ebooks.vdcmedia.com
thanh toấn (cấc doanh nghiïåp phấ sẫn) nhûng thêët nghiïåp lẩi
trúã nïn trêìm trổng hún. Trong cấc nùm 1982-1983 tó lïå thêët
nghiïåp àẩt mûác cao nhêët (hún10% trung bònh tẩi M vâ chêu
Êu). Giai àoẩn 3 sau nùm 1984-1985, lúåi nhån ca cấc doanh
nghiïåp àậ àûúåc cẫi thiïån vâ thêët nghiïåp àûúåc ưín àõnh, thêåm
chđ giẫm. Tuy thïë mûác thêët nghiïåp giẫm lẩi kêm theo àêìu
nùm1986) mûác tùng nhe
å ca lẩm phất. Tûâ nùm 1990 giai àoẩn
4 ca khng hoẫng bùỉt àêìu àûúåc àấnh dêëu búãi t lïå thêët
nghiïåp lẩi gia tùng. Mûác tó lïå thêët nghiïåp nây àẩi thïí trong
cấc nûúác cưng nghiïåp hoấ (trûâ Nhêåt Bẫn) àậ tùng àïën mûác tó
lïå ca nhûäng nùm 1982-1983 vâ cho thêëy khng hoẫng vêỵn
chûa kïët thc.
Vò thïë
, cố lệ phẫi cêìn thïm 20 nùm nûäa thò cêëu trc nïìn
kinh tïë c (àûúåc xem nhû cưỵ mấy kiïën tẩo bûúác tùng trûúãng
nhẫy vỗt trong nhûäng nùm 1945-1970) múái cố thïí hoân toân
àûúåc thay àưíi. Trong sët thúâi k khng hoẫng tûâ 1970-1990
cng giưëng nhû nhûäng cåc khng hoẫng xẫy ra trûúác àố, têët
cẫ cấc cú cêëu ca tưí
ng thïí nïìn kinh tïë trïn thûåc tïë àïìu bõ tấc
àưång vâ thay àưíi sêu sùỉc. Cấc cú cêëu sẫn xët bõ àẫo lưån búãi
cåc cấch mẩng k thåt, cấc cú cêëu phên phưëi bõ àẫo lưån búãi
cấc ëu tưë múái trong doanh nghiïåp (tiïìn lûúng cao trong cấc
cưng ty àa qëc gia, tiïìn th lao tùng lïn gêëp àưi). Cấc hònh
thûác tiïu dng múái xët hiïån cng vúá
i sûå bng nưí ca cấc sẫn
phêím múái. Cấc cấch thûác tiïët kiïåm múái, cấc sẫn phêím tâi