Nguồn điện máy tính: Quan trọng hơn bạn nghĩ

Khi xây dựng hệ thống máy tính mới, người dùng thường không mấy khi chú ý tới một
thành phần rất quan trọng - bộ nguồn. Thường người ta chi khá bộn cho các thành phần
chính của máy tính như CPU, RAM, bo mạch chủ... Việc chi 150 USD cho card đồ họa
thế hệ mới có vẻ hợp lý hơn đầu tư khoản tiền đó cho bộ nguồn (BN) hay Power Supply
Unit (PSU). Tuy nhiên, những thử nghiệm cho thấy BN đóng vai trò quan trọng đối với
hiệu quả hoạt động của hệ thống. Chip lõi kép, đồ họa kép cùng với những "món đồ chơi"
ngốn điện khủng khiếp khác đang ngày càng dồn "áp lực" lên BN. Bài viết này giới thiệu
các khái niệm cơ bản, những thông số quan trọng, cách thức để nhận biết một BN tốt và
phù hợp với máy tính của bạn.

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN

Tất cả các loại BN khi xuất xưởng đều phải có tem chứng nhận chất lượng với đầy đủ
thông số như điện thế, công suất...

1. Công suất

Công suất nguồn điện, giá trị được tính như sau:

Watt (W) = Voltage (V) x Ampere (A); với V là hiệu điện thế Và A là cường độ dòng
điện.

2. Các đường điện

Bộ nguồn thường có nhiều đường điện khác nhau, gồm: +3,3V, +5V, +12V, -5V, -12V. Ý
nghĩa của chúng như sau:

-12V: Được sử dụng chính cho các mạch điện cổng Serial và hầu như rất ít được dùng trên
các hệ thống mới. Mặc dù các BN mới đều có tính tương thích ngược nhưng công suất các

trọng hơn và bạn phải luôn để mắt tới chúng. Mỗi đường sẽ có chỉ số Ampere (A) riêng và
con số này càng cao càng tốt. Công suất tổng được tính bằng công thức W= VxA. Ví dụ
đối với BN có đường 3,3V là 30A, 5V là 30A và 12V là 25A thì các đường điện và công
suất được tính như sau:
+ Công suất đường điện 3.3V = 3.3V x 30A = 100W

+ Công suất đường điện 5V = 5V x 30A = 150W

+ Công suất đường điện 12V = 12V x 25A = 300W

Như vậy tổng công suất nguồn sẽ là 100W + 150W + 300W = 550W. Tuy nhiên trên thực
tế còn nhiều yếu tố khác ảnh hưởng tới con số tổng này và chúng ta sẽ đề cập tới ở phần
sau bài viết.

3. Chuẩn của bộ nguồn
Chuẩn thống trị hiện nay trên máy tính để bàn nói chung chính là ATX (Advanced
Technology Extended) 12V, được thiết kế bởi Intel vào năm 1995 và đã nhanh chóng thay
thế chuẩn AT cũ bởi nhiều ưu điểm vượt trội. Nếu như với nguồn AT, việc kích hoạt chế
độ bật được thực hiện qua công tắc có bốn điểm tiếp xúc điện thì với bộ nguồn ATX bạn
có thể bật tắt bằng phần mềm hay chỉ cần nối mạch hai chân cắm kích nguồn (dây xanh lá
cây và một trong các dây Ground đen). Các nguồn ATX chuẩn luôn có công tắc tổng để có
thể ngắt hoàn toàn dòng điện ra khỏi máy tính. ATX có 5 nhánh thiết kế chính:
- ATX: jack chính 20 chân (thường dùng cho Pentium III hoặc Athlon XP).

- WTX: jack chính 24 chân, dùng cho Pentium II, III Xeon và Athlon MP.

- ATX 12V: jack chính 20 chân, jack phụ 4 chân 12v (Pentium 4 hoặc Athlon 64).

20+4 với chốt gắn cho phép sử dụng cả trên các BMC với đầu điện nguồn dạng 20 hay 24
chân.

- Dây điện phụ 12V: Xuất hiện cùng với hệ thống Pentium 4. Dây này gồm 4 đầu cắm với
2 chân 12V và 2 chân "mát".
- Đầu cắm SATA: Những BN mới nhất đều phải có tối thiểu từ 2 tới 4 chân cắm dẹt dành
cho những đĩa cứng SATA hiện đại. Tuy nhiên bạn cũng có thể sử dụng các đoạn dây
chuyển nếu như nguồn của mình không có loại chân này.

- Đầu PCI-Express: Cũng tương tự như với chân cắm SATA, đầu cắm PCI-Express là thứ
không thể thiếu trong các BN thế hệ mới. Những nguồn điện với chứng nhận SLI hoặc
Crossfire cho các hệ thống đồ họa kép luôn có tới 2 đầu cắm dạng này để sử dụng với card
đồ họa PCI-Express. Tất nhiên, nếu nguồn của bạn không có đầu cắm mà vẫn muốn sử
dụng card đồ họa mới, bạn vẫn có thể sử dụng các jack chuyển đối (đôi khi được tặng kèm
theo card).

- Đầu cắm ổ đĩa mềm: Nguyên thủy, giắc cắm này được sử dụng cho ổ đĩa mềm, nó cũng
gồm 2 dây ground, 1 dây +5V và 1 dây +12V. Về sau, có khá nhiều thiết bị khác cũng sử
dụng kiểu đầu cắm này như các card đồ họa, đầu chuyển đổi ATA – SATA của đĩa cứng
và thậm chí là cả BMC như DFI Lanparty NF4.

- Đầu cắm EPS 12V 8 chân: Thường được sử dụng cho các BMC workstation trên những
hệ thống máy tính chuyên nghiệp với CPU Opteron hay Xeon. Gần đây, một số BMC
desktop mới cũng bắt đầu sử dụng đầu cắm này ví dụ như dòng P5WD2 của Asus.
Hiện nay, thiết kế tháo rời (Modular Concept) của bộ nguồn máy tính đang bắt đầu được
sử dụng. Bạn hãy thử hình dung một bộ nguồn chuẩn ATX 2.01 sẽ có khoảng 8-10 đầu
cắm Molex, 1 đầu cắm chính, một hoặc hai đầu cắm PCI-Express, 1 đầu 12V, 2 tới 4 đầu
SATA và một số các đầu giao tiếp riêng đặc biệt khác. Tuy nhiên hệ thống máy tính của
bạn nếu chỉ ở mức cơ bản và sử dụng chưa tới ½ số đầu cắm này thì chắc chắn việc sắp
xếp gọn gàng những đầu cắm dư bên trong máy sẽ khá rắc rối. Modular Concept cho phép

7. Power Factor Correction (PFC)PFC cho phép việc cung cấp điện đạt hiệu quả sử dụng cao. Có hai loại PFC chính là
Active PFC và Passive PFC. Tất cả các bộ nguồn được sản xuất vào hiện tại đều thuộc
một trong hai loại này.

- Active PFC: Đây là kiểu hiệu quả nhất. Nó sử dụng mạch điện tự động điều chỉnh để
hiệu suất sử dụng điện có thể đạt tới 95% (theo lý thuyết). Ngoài ra, Active PFC cũng có
khả năng khử nhiễu và căn chỉnh đường điện vào (cho phép bạn cắm vào bất kì ổ cắm
110V cho tới 220V thông dụng nào mà không cần phải quan tâm tới các chỉ số). Tuy
nhiên do kiến trúc phức tạp của Active PFC nên những bộ nguồn dùng công nghệ này đều
có giá khá cao. Một số bộ nguồn Active PFC vẫn cho phép người dùng sử dụng công tắc
chuyển xác định dòng điện đầu vào.

- Passive PFC: Đây là kiểu thông dụng nhất hiện nay. Khác với Active PFC, Passive PFC
căn chỉnh dòng điện thông qua các tụ lọc và chính vì thế khả năng làm việc của nó sẽ bị
thay đổi theo thời gian cũng như chịu ảnh hưởng khá lớn từ các yếu tố bên ngoài như nhiệt
độ, chấn động... Những bộ nguồn dùng công nghệ Passive PFC đều yêu cầu người dùng
phải chỉnh lại điện thế đầu vào thông qua một công tắc nhỏ. Nguồn Passive PFC có giá rẻ
hơn nguồn Active PFC.

Các loại nguồn không sử dụng PFC (Non PFC) hiện nay đều được khuyến cáo không nên
dùng. Ở một số quốc gia EU, mọi bộ nguồn đưa ra thị trường đều được yêu cầu phải có
trang bị hoặc Active PFC hoặc Passive PFC. PFC cho phép tiết kiệm điện sử dụng, giảm
sức tải cho các đường dây điện trong nhà: điều này rất có lợi khi bạn thành lập phòng máy
hoặc sử dụng nhiều máy cùng một nguồn điện. Bộ nguồn dạng Active PFC thường cho
đường điện ra ổn định hơn so với Passive PFC, nhờ vậy thiết bị trong máy hoạt động ổn
định và có tuổi thọ cao hơn.
8. Năng lượng cực đại và năng lượng liên tục