Những vấn đề cơ bản về lợi nhuận của doanh nghiệp
trong nền kinh tế thị trường
1. Lợi nhuận và nguồn gốc lợi nhuận
Khái niệm và nội dung cơ bản của lợi nhuận
1.1.1.Khái niệm lợi nhuận của doanh nghiệp
Từ trước đến nay có rất nhiều quan điểm về lợi nhuận nhưng ta có thể
đưa ra khái niệm về lợi nhuận một cách tổng quát như sau:
Lợi nhuận của doanh nghiệp là số tiền chênh lệch giữa doanh thu và chi
phí mà doanh nghiệp bỏ ra để đạt được doanh thu đó.Đây là kết quả tài chính
cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ,là một chỉ tiêu chất lượng
để đánh giá hiệu quả kinh tế của các hoạt động của doanh nghiệp.
Lợi nhuận = Tổng Doanh thu - Tổng Chi phí
Tổng doanh thu được hình thành từ các nguồn:
+ Doanh thu từ hoạt động kinh doanh
+ Doanh thu từ hoạt động tài chính
+ Doanh thu từ hoạt động bất thường
Doanh thu có ý nghĩa rất lớn đối với toàn bộ hoạt động của doanh
nghiệp,nó là nguồn để doanh nghiệp trang trải các chi phí,thực hiện tái sản xuất
giản đơn và tái sản xuất mở rộng,thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước.
Đối với các loại hình doanh nghiệp với các hoạt động khác nhau,doanh
thu cũng khác nhau.
Đối với các cơ sở sản xuất,khai thác chế biến …thì doanh thu là toàn bộ
tiền bán sản phẩm,nửa thành phẩm,bao bì,nguyên vật liệu.
Đối với ngành xây dựng : Doanh thu là giá trị công trình hoàn thành bàn
giao.
Đối với ngành vận tải : Doanh thu là tiền cước phí
Đối với ngành thương nghiệp,ăn uống : Doanh thu là tiền bán hàng.
Đối với hoạt động đại lý,uỷ thác : Doanh thu là tiền hoa hồng.
Đối với ngành kinh doanh dịch vụ : Doanh thu là tiền bán hàng,dịch vụ
Đối với hoạt động kinh doanh tiền tệ : Doanh thu là tiền lãi.
Đối với hoạt động bảo hiểm : Doanh thu là phí bảo hiểm.

Lợi nhuận từ hoạt động bất thừờng là chênh lệc giữa doanh thu hoạt động
bất thường và chi phí hoạt động bất thừờng của doanh nghiệp ví dụ như hoạt
động thanh lý tài sản của doanh nghiệp.
1.2.3.Nguồn gốc của lợi nhuận
Các Mác chỉ ra rằng trong chủ nghĩa tư bản,nhà tư bản bỏ ra tư bản khả
biến để mua sức lao động của công nhân về sử dụng.Thời gian lao động của
công nhân được chia làm hai bộ phận là thời gian lao động tất yếu và thời gian
lao động thặng dư.Trong đó,thời gian lao động tất yếu tạo ra sản phẩm tất
yếu,thời gian lao động thặng dư tạo ra sản phẩm thặng dư.Giá trị thặng dư là
biểu hiện bằng tiền của sản phẩm thặng dư.
Nhà tư bản bỏ ra chi phí tư liệu lao động,chi phí đối tượng lao động và
chi phí về tiền lương gọi là chi phí sản xuất.Sau khi tiêu thụ hàng hoá,thu tiền
về so sánh với chi phí bỏ ra thì thấy dôi ra một phần lớn hơn chi phí sản
xuất,phần đó gọi là lợi nhuận.
(C+V+M)-(C+V) = m
C: chi phí tiêu hao tư liệu sản xuất
V: chi phí tiền công
C+V+M : giá trị hàng hoá
m : giá trị thặng dư
Xét về mặt bản chất thì lợi nhuận mà nhà tư bản thu được cũng chính là giá
trị thặng dư.Vì vậy,Mac đã gọi lợi nhuận là hình thức biến tướng của giá trị thặng
dư hay là giá trị của sản phẩm thặng dư do thời gian lao động thặng dư tạo ra.
2.Phương pháp xác định lợi nhuận của doanh nghiệp và các nhân tố ảnh
hưởng tới lợi nhuận của doanh nghiệp.
2.1.Phương pháp xác định lợi nhuận doanh nghiệp
Phương pháp xác định lợi nhuận doanh nghiệp được sử dụng trong lập kế
hoạch lợi nhuận và lập báo cáo thu nhập hàng năm của doanh nghiệp,được xác
định bằng hai phương pháp: Phương pháp trực tiếp và phương pháp xác định lợi
nhuận theo các bước trung gian.
2.1.1.Phương pháp trực tiếp

(Doanh thu của các nghiệp vụ kinh doanh)
Doanh thu hoạt động khác
Hoạt động tài
chính
Hoạt động bất
thờng
- Giảm giá
- Hàng bị trả lại
- Thuế gián thu v.v.
Doanh thu thuần
Lợi nhuận
hoạt động
khác
Chi phí hoạt
động khác
Giá vốn
hàng
bán
Lợi nhuận gộp hoạt động kinh
doanh
Lợi nhuận
hoạt động
khác
- Chi phí bán
hàng
- Chi phí quản
lý DN
Lợi nhuận
hoạt động
kinh doanh