Những lý luận cơ bản về công tác lập kế hoạch trong doanh nghiệp
Hơn hai mươi năm qua nền kinh tế Việt Nam đã và đang thực sự chuyển mình
trong một cơ chế kinh tế mới: cơ chế thị trường. Sự thay đổi cơ chế kinh tế cũng đã dẫn
đến sự thay đổi trong cơ chế quản lý của doanh nghiệp. Trong giai đoạn đầu của sự
chuyển đổi, các doanh nghiệp và cả nền kinh tế đều có xu hướng từ bỏ các công cụ
quản lý cũ – được đánh giá là nguyên nhân của sự kém hiệu quả trong hoạt động kinh tế
dưới cơ chế kế hoạch tập trung – nhất là các công cụ kế hoạch hóa trong doanh nghiệp
bị nhiều người cho rằng không còn phù hợp với cơ chế thị trường. Nhưng thực tế đã
chứng minh rằng dù ở trong bất kì một cơ chế kinh tế nào thì vai trò của kế hoạch hóa
cũng vô cùng quan trọng.
Trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung, kế hoạch được thể hiện là những quyết định
mang tính chất mệnh lệnh từ trung ương. Các chỉ tiêu kế hoạch của doanh nghiệp chính
là các chỉ tiêu pháp lệnh mang tính toàn diện, chi tiết mà cơ quan quản lý cấp trên giao
xuống cấp dưới trên cơ sở cân đối chung toàn ngành và tổng thể nền kinh tế quốc dân.
Tuy nhiên khi bước vào nền kinh tế thị trường cơ chế này dường như không phù hợp
bới nó hạn chế tính sáng tạo tự chịu trách nhiệm của các doanh nghiệp, nền kinh tế bị
mất động lực phát triển các doanh nghiệp không có khả năng cạnh tranh, hiệu quả kinh
tế thấp,…
Trong cơ chế thị trường kế hoạch trong doanh nghiệp đã có sự thay đổi. Kế hoạch
hóa là để nhằm đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp, cho nên các hoạt động của
công tác kế hoạch hóa là sự tập trung chú ý vào những mục tiêu này. Công tác kế hoạch
hóa là để ứng phó với những bất định và đổi thay của thị trường, dự kiến những vấn đề
của tương lại đề ra những mục tiêu giải pháp phù hợp nhất với bản thân doanh nghiệp.
1.1 Nội dung của kế hoạch trong doanh nghiệp
Kế hoạch là tổng thể các mục tiêu và phương thức thực hiện mục tiêu cho hệ
thống. Kế hoạch trả lời cho chúng ta ba câu hỏi: Cần phải làm được gì (mục tiêu), làm
gì làm như thế nào (giải pháp), làm bằng cái gì (công cụ).
Lập kế hoạch không phải là một sự kiện đơn thuần có bắt đầu và kết thúc rõ ràng,
đó là một quá trình tiếp diễn phản ánh và thích ứng được với những biến động diễn ra
trong môi trường của tổ chức. Lập kế hoạch được coi là quá trình thích ứng với sự
không chắc chắn bằng việc xác định các phương án hành động để đạt được những mục

+ Sản lượng sản xuất cho mỗi sản phẩm.
+ Sản lượng các sản phẩm khác nhau được sản xuất tại mỗi đơn vị sản xuất (nhà
máy, phân xưởng, dây chuyền,…)
- Lượng dự trữ cần thiết đối với các thành phẩm và bán thành phẩm.
- Khối lượng các loại nguyên vật liệu cần thiết cho mỗi sản phẩm.
Việc xác đinh các chỉ tiêu này phải thỏa mãn các ràng buộc chặt chẽ về mặt kĩ
thuật, các mục tiêu của doanh nghiệp và các nguồn lực của các bộ phận khác nhau trong
doanh nghiệp, đặc biệt là các ràng buộc về mục tiêu bán hàng, khả năng cung ứng nhân
sự và các mục tiêu hiệu quả tài chính.
Bảng 1: Chỉ tiêu sản lượng sản xuất mỗi sản phẩm
STT Các chỉ tiêu Đơn vị Giá trị sản lượng
I Tổng sản lượng
1 Sản phẩm A
2 Sản phẩm B
… …
n Sản phẩm n
Bảng 2: Chỉ tiêu sản lượng sản phẩm cho mỗi nhà máy, phân xưởng, dây chuyền.
STT Khu vực sản xuất Số lượng Sản phẩm Đơn vị
SP 1 … SP n
I Nhà máy 1
A Phân xưởng 1
1 Dây chuyển 1
…
n Dây chuyền n
B Phân xưởng n
1 Dây chuyền 1
…
n Dây chuyền n
II Nhà máy n
A Các phân xưởng

- Thay đổi mức dự trữ thành phẩm.
- Thay đổi lượng lao động:
+ Thuê hoặc sa thải lao động chính thức.
+ Thuê hoặc sa thải lao động bán thời gian.
+ Thuê hoặc sa thải lao động hợp đồng.
- Mức độ huy động lao động:
+ Tổ chức làm thêm giờ.
+ Khắc phục thời gian nhàn rỗi.
+ Giảm giờ làm.
- Hợp đồng gia công
- Kết hợp sản xuất nhiều sản phẩm đối mùa.
• Lựa chọn giải pháp
Tiêu chí quan trọng để lựa chọn phương án giải pháp:
- Mức độ thực hiện mục tiêu.
- Chi phí.
- Chính sách của doanh nghiệp.
Phải lựa chọn các giải pháp để đạt được các mục tiêu của kế hoạch với ràng buộc
là chi phí nhỏ nhất đồng thời phù hợp với chinh sách mà doanh nghiệp đặt ra.
1.1.2 Kế hoạch nhân sự
1.1.2.1 Mục tiêu
Kế hoạch nhân sự là quá trình triển khai và thực hiện các kế hoạch, các chương
trình nhằm đảm bảo rằng doanh nghiệp sẽ có đúng về số lượng người được bố trí đúng
nơi đúng lúc và đúng chỗ.
Như vậy mục tiêu khi lập kế hoạch nhân sự đó là:
- Đảm bảo có đủ nguồn nhân lực để phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh.
- Bố trí sắp xếp nguồn nhân lực một cách hợp lý.
- Xác định được số tiền công phải trả cho người lao động.
- Thiết lập được hệ thống thông tin về nguồn nhân lực, trợ giúp cho hoạt động
quản lý nguồn nhân lực.
1.1.2.2 Các chỉ tiêu và lựa chọn các chỉ tiêu

3 Tài chính
4 Nhân lực
5 Nghiên cứu & Phát triển
Tổng  Chênh lệch
Bảng 7: Chỉ tiêu Tổng tiền lương và thu nhập bình quân của lao động.
STT Chỉ tiêu Đơn vị Giá trị
1 Tổng quỹ lương (1)
2 Tiền thưởng (2)
3 BHXH (3)
4 Thu nhập khác (4)
5 Tổng lao động (5)
6 Thu nhập BQ (1+2+3+4)/ (5)
• Lựa chọn các chỉ tiêu:
Căn cứ vào mục tiêu của doanh nghiệp để lựa chọn chỉ tiêu:
- Nếu mục tiêu của DN là: mở rộng SXKD thì chỉ tiêu được ưu tiên đó là: Tổng số
lao động, số lao động được tuyển thêm.
- Nếu mục tiêu của DN là: tinh giảm biên chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân
lực thì chỉ tiêu quan tâm đó là: Số lao động cắt giảm, chấm dứt hợp đồng,…
1.1.2.3 Các phương án giải pháp và lựa chọn phương án giải pháp
• Một số phương án giải pháp khi lập kế hoạch nhân sự:
- Giải pháp tuyển dụng, cắt giảm lao động.
- Giải pháp đào tạo, phát triển nguồn nhân lực.
- Giải pháp tạo và gia tăng động lực làm việc.
- Giải pháp về kỉ luật khen thưởng lao động.
• Lựa chọn giải pháp
Để lựa chọn các giải pháp nhân sự phù hợp cần dựa vào nhu cầu thực tế về nhân
sự của DN trong hoạt động SXKD. Tiêu chí để lựa chọn các giải pháp đó là:
- Mức độ thực hiện mục tiêu.
- Chi phí.
- Chính sách của doanh nghiệp.

1.1.4 Kế hoạch tài chính
1.1.4.1 Mục tiêu
- Đảm bảo cân bằng về mặt tài chính: cân bằng giữa nhu cầu và khả năng.
- Đảm bảo được khả năng thanh toán và khả năng sinh lợi.
1.1.4.2 Các chỉ tiêu và lựa chọn các chỉ tiêu
• Các chỉ tiêu:
- Doanh thu
- Chi phí
- Lợi nhuận
- Trả cổ tức
- Vay vốn
• Lựa chọn thứ tự ưu tiên các chỉ tiêu:
Tùy thuộc và mục tiêu và chính sách của doanh nghiệp để lựa chọn các chỉ tiêu
cho phù hợp
- Nếu như mục tiêu của DN là tăng lợi ích cho cổ đông thì mục tiêu Lợi nhuận và
Trả cổ tức được ưu tiên.
- Nếu như mục tiêu của DN là huy động tối đa mọi nguồn vốn phục vụ cho hoạt
động SXKD thì chỉ tiêu vay vốn được ưu tiên.
1.1.4.3 Các phương án giải pháp và lựa chọn các phương án giải pháp