Một số lý luận cơ bản về đa dạng hoá sản phẩm trong doanh
nghiệp.
I. KHÁI NIỆM, NỘI DUNG, HÌNH THỨC CỦA ĐA DẠNG HOÁ SẢN PHẨM
1. Khái niệm đa dạng hoá sản phẩm
Trong nền kinh tế thị trường số lượng, chủng loại sản phẩm, hàng hoá dịch
vụ hết sức đa dạng, phong phú nhằm đáp ứng tối đa nhu cầu của người tiêu
dùng. Một doanh nghiệp chỉ có thể được coi là làm ăn có hiệu quả khi các sản
phẩm cuả doanh nghiệp được tiêu thụ với mức giá thị trường và số lượng theo
khả năng đáp ứng nhất. Muốn vậy doanh nghiệp phải gắn được sản phẩm của
mình với người tiêu dùng, tức là phải xác định được một danh mục và cơ cấu
sản phẩm có hiệu quả nhất. Tuy nhiên tính hiệu quả của cơ cấu và danh mục sản
phẩm lại phụ thuộc vào những điều kiện khách quan, chủ quan nhất định. Khi
các điều kiện đó thay đổi thì cơ cấu sản phẩm của doanh nghiệp cũng phải thay
đổi theo để thích ứng với điều kiện mới. Chính vì vậy cơ cấu cảu sản phẩm của
doanh nghiệp luôn là một cơ cấu động.
Nếu cơ cấu sản phẩm của doanh nghiệp thay đổi theo hướng thu hẹp lại,
đảm bảo sự tập trung cao hơn về sản xuất thì doanh nghiệp phát triển theo
hướng chuyên môn hoá. Ngược lại cơ cấu sản phẩm đựơc mở rộng, danh mục
sản phẩm được tăng thêm thì có nghĩa doanh nghiệp phát triển theo hướng đa
dạng hoá sản phẩm.
Vậy đa dạng hoá sản phẩm là gì?
Có nhiều định nghĩa về đa dạng hoá sản phẩm như:
"Đa dạng hoá sản phẩm là một chiến lược nhằm giảm bớt rủi ro bằng cách
góp chung rủi ro của nhiều loại tài sản có mức lợi tức của từng loại khác nhau ".
"Đa dạng hoá sản phẩm là quá trình mở rộng một cách hợp lý danh mục
sản phẩm, cơ cấu sản phẩm sao cho phù hợp với nhu cầu thị trường và xã hội,
phù hợp với điều kiện của môi trường, doanh nghiệp nhằm tạo ra cơ cấu, danh
mục sản phẩm hợp lý và có hiệu quả của doanh nghiệp".
Vậy bản chất của đa dạng hoá sản phẩm là quá trình mở rộng hợp lý danh
mục và cơ cấu sản phẩm nhằm tạo nên cơ cấu sản phẩm có hiệu quả của doanh
nghiệp công nghiệp.

đáp ứng các nhu cầu thị trường thường xuyên biến động. Trong sản xuất kinh
doanh công nghiệp hình thức đa dạng hoá đồng tâm thường được diễn ra theo
hai hướng.
* Đa dạng hoá sản phẩm trên cơ sở sản phẩm gốc chuyên môn hoá.
Đây là hình thức đa dạng hoá đã phát triển từ lâu và đem lại hiệu quả cao.
Thông thường khi doanh nghiệp càng mở rộng đa dạng hoá thì trình độ
2 2
Biểu 1: Các xu hướng đa dạng hoá sản phẩm
Xu hướng Ví dụ Nội dung Nguyên nhân Công việc đã giải quyết
1. Đa dạng hoá sản phẩm
trên nền CMH
Công ty dệt Vĩnh Phú Tăng thêm kiểu cách, mẫu mã
và hình thức nội dung của sản
phẩm
Sản phẩm gốc bị mất thị
trường do mẫu mã đơn điệu
Điều tra thị trường, nâng cấp
và đầu tư thiết bị , thiết kế
sản phẩm mới.
2.Kết hợp sản phẩm CMH và
mở rộng sản phẩm cùng
công nghệ
Công ty sứ Hải
Dương
Hoàn thiện và nâng cao chất
lượng sứ dân dụng, phát triển
sứ điện, sứ mỹ nghệ.
Sản phẩm gốc bị mất thị
trường và kém sức cạnh
tranh do mẫu mã và chất

hiện có
Dệt kim Hà Nội Huy động hết công suất, sản
xuất sợi, quần áo dệt kim
Sản phẩm có uy tín trên thị
trường và tiềm lực đầu tư
Đầu tư xây dựng dây chuyền
sản xuất mới
6. Thu hẹp sản xuất chuyên
môn
Công ty chế biến lâm
sản Hải Dương
Từ bánh mỳ, mỳ sợi- sản xuất
nghiền ớt, tỏi, bánh kẹo, sản
xuất bia.
Sản phẩm gốc bị mất thị
trường
Đầu tư xây dựng bộ phận sản
xuất mới
7. Kinh doanh tổng hợp Nhiều doanh nghiệp Tranh thủ mọi cơ hội trong kinh Để hỗ trợ lẫn nhau sản xuất Làm tất cả những gì có thể
3 3
doanh các sản phẩm làm
4 4
CMH sẽ giảm sút. Tuy nhiên trong hình thức này đa dạng hoá và trình độ chuyên
môn hoá lại có mối quan hệ rất biện chứng bơỉ các lý do sau:
- Thứ nhất: là bản thân sản phẩm CMH của doanh nghiệp cũng phải được
hoàn thiện cải tiến về hình thức và nội dung, tăng thêm về kiểu cách mẫu mã để
đáp ứng yêu cầu thị trường hết sức đa dạng. Đó là một trong những điều kiện
quan trọng đảm bảo cho doanh nghiệp có sức cạnh tranh giữ và mở rộng thị
phần. Vì vậy sản phẩm CMH của doanh nghiệp được đánh theo hình thức biến
đổi chủng loại

dùng.
* Đa dạng hoá đồng tâm thường được sử dụng theo các hình thức cụ thể
là:
- Đa dạng hoá sản phẩm từ sản phẩm CMH
- Đa dạng hoá sản phẩm từ việc hoàn thiện phục vụ trong quá trình tiêu
thụ.
- Đa dạng hoá sản phẩm hoàn thiện tốt hơn, đầy đủ hơn, triệt để hơn các
yếu tố của quá trình sản xuất.
- Đa dạng hoá sản phẩm từ hướng cải tiến hợc đổi mới một bộ phận, hoặc
một số chi tiết của sản phẩm CMH.
- Đa dạng hoá sản phẩm nhằm vào sự thay đổi của nhu cầu thị trường
hoặc đi sâu vào các thị trường ngách.
b. Đa dạng hoá kết khối.
Là hình thức đa dạng hoá mà trong một doanh nghiệp tập hợp nhiều loại
hình thức sản xuất kinh doanh thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau.
Biểu 2: Phân loại các hình thức đa dạng hoá sản phẩm (trang bên)
4.Sự cần thiết khách quan của đa dạng hoá sản phẩm .
Hoạt động trong cơ chế thị trường các doanh nghiệp thường hướng tới 2
mục tiêu cơ bản là:
- Tạo ra hàng hoá và dịch vụ với chất lượng tốt, mẫu mã đẹp phù hợp với
nhu cầu của người tiêu dùng.
- Đạt được lợi nhuận tối đa sau mỗi kỳ kinh doanh trên cơ sở nâng cao
hiệu quả của các hoạt động sản xuất kinh doanh.
Cũng thấy rõ rằng, sản phẩm của doanh nghiệp càng có chất lượng cao,
mẫu mã phong phú thì càng tiêu thụ được nhiều, doanh thu càng lớn, lợi nhuận
càng cao. Muốn thế thì tất yếu doanh nghiệp phải xác định cho mình được một
cơ cấu sản phẩm hợp lý, phải thực hiện đa dạng hoá sản phẩm cho phù hợp với
thị yếu của thị trường và xã hội, phù hợp với điều kiện của môi trường doanh
nghiệp (cơ hội, biến động của giá cả, thu nhập tính cạnh tranh, luật pháp). Nói
cách khác, thực hiện đa dạng hoá sản phẩm tự bản thân doanh nghiệp đã tạo