ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ TRANG

THIẾT KẾ CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC
TRONG MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 1
SỬ DỤNG PHẦN MỀM VYOND

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ TRANG

THIẾT KẾ CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC
TRONG MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 1
SỬ DỤNG PHẦN MỀM VYOND
Ngành: Giáo dục học (Giáo dục tiểu học)
Mã số: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN THỊ THU HẰNG



ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan ........................................................................................................ i
Lời cảm ơn ........................................................................................................... ii
Mục lục ............................................................................................................... iii
Danh mục các bảng............................................................................................. vi
Danh mục các hình ............................................................................................ vii
MỞ ĐẦU.............................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài ..............................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................2
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ......................................................................................2
4. Đối tượng, khách thể nghiên cứu ....................................................................3
5. Phạm vi nghiên cứu .........................................................................................3
6. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................3
7. Cấu trúc đề tài..................................................................................................4
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ
CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC TRONG TRONG MÔN TỰ NHIÊN
VÀ XÃ HỘI LỚP 1 SỬ DỤNG PHẦN MỀM VYOND...................5
1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu.......................................................................5
1.1.1. Một số nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở
tiểu học trên thế giới ............................................................................................5
1.1.2. Một số nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
tiểu học ở Việt Nam.............................................................................................7
1.2. Tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học ...................9
1.2.1. Tình huống.................................................................................................9
1.2.2. Tình huống dạy học .................................................................................10
1.3. Khái quát môn Tự nhiên và Xã hội ở Tiểu học ..........................................11

Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond............................................................27
2.2. Quy trình thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã
hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond .................................................................30
2.3. Thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1
sử dụng phần mềm Vyond.................................................................................43
4


2.3.1. Phân loại tình huống dạy học ..................................................................43
2.3.2. Hệ thống các nội dung và yêu cầu cần đạt trong môn Tự nhiên và Xã
hội lớp 1 có thể thiết kế các tình huống dạy học sử dụng phần mềm Vyond ...44
Tiểu kết chương 2 ..............................................................................................56
Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ......................................................58
3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm .................................................................58
3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm ...............................................................................58
3.3. Đối tượng, địa bàn thực nghiệm .................................................................58
3.4. Tổ chức thực nghiệm ..................................................................................58
3.5. Nội dung thực nghiệm ................................................................................60
3.6. Kết quả thực nghiệm...................................................................................62
3.6.1. Đánh giá định lượng ................................................................................66
3.6.2. Đánh giá định tính ...................................................................................70
3.7. Những kết luận rút ra từ thực nghiệm ........................................................71
Tiểu kết chương 3 ..............................................................................................73
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT.............................................................................74
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN
ĐỀ TÀI..............................................................................................................76
TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................................77
PHỤ LỤC

5

tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội.........................24
Hình 2.1: Hình ảnh các bạn nhỏ đang rủ nhau chơi các trò chơi ......................29
Hình 2.2: Biểu tượng “MAKE A VIDEO” .......................................................32
Hình 2.3: Các mẫu video trong phần mềm Vyond............................................33
Hình 2.4: Cách lựa chọn các bối cảnh ...............................................................33
Hình 2.5: Biểu tượng “Props” ...........................................................................34
Hình 2.6: Biểu tượng “Character” .....................................................................35
Hình 2.7: Các nhóm nhân vật có sẵn trong phần mềm Vyond..........................35
Hình 2.8: Biểu tượng “actions” .........................................................................36
Hình 2.9: Các nhóm “hành động” hiện ra sau khi chọn “actions” ....................37
Hình 2.10: Biểu tượng “Expression”.................................................................37
Hình 2.11: Biểu tượng “Dialog”........................................................................38
Hình 3.1: Biểu đồ biểu thị kết quả bài kiểm tra trước và sau khi thực nghiệm
...... 69

vii


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Đất nước ta đang phát triển đổi mới từng ngày trên mọi lĩnh vực kinh tế,
văn hóa, xã hội … để hội nhập với xu thế phát triển của thời đại, Đảng đã đề ra
mục tiêu của nền giáo dục nước nhà: Đổi mới căn bản và toàn diện theo hướng
chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế (Hội nghị Ban chấp
hành Trung ương Đảng khóa X). Thực hiện chủ trương đúng đắn đó Bộ giáo
dục và đào tạo đã và đang phát triển đổi mới đồng bộ giáo dục và đào tạo trong
đó có đổi mới chương trình giáo dục các cấp nói chung và chương trình tiểu
học nói riêng.
Môn Tự nhiên và xã hội là một môn học rất quan trọng. Nó là một môn
học gần gũi với các em học sinh. Học xong môn này học sinh sẽ có những kiến

đề, tự bảo vệ bản thân khi gặp nguy hiểm, kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ, kĩ năng
tự chăm sóc bản thân... từ đó hình thành cho trẻ tính tự giác, khả năng chủ động
ứng phó với những tình huống trong cuộc sống. Chính vì những lí do trên tôi đã
lựa chọn đề tài: “Thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và
Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond”.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu về việc thiết kế các tình huống học tập trong dạy học môn
Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond, nhằm nâng cao chất lượng
dạy và học môn học này ở lớp 1 nói riêng và ở tiểu học nói chung.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
+ Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc thiết kế các tình huống học tập trong
dạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond.
+ Nghiên cứu, tiến hành điều tra thực tiễn để tìm hiểu vấn đề thực trạng
sử dụng các tình huống học tập trong dạy môn học Tự nhiên và Xã hội lớp 1.
+ Nghiên cứu đặc điểm môn học, đặc điểm tâm lí học sinh tiểu học và
cấu trúc môn học để xây dựng quy trình, phân loại và thết kế các tình huống
học tập bằng phần mềm Vyond.
+ Tiến hành thực nghiệm sư phạm ban đầu để tìm hiểu sự phù hợp của
các tình huống học tập đã được thiết kế trong thực tế ở trường tiểu học.

2


4. Đối tượng, khách thể nghiên cứu
Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Tự nhiên và Xã hội ở
tiểu học.
Đối tượng nghiên cứu: Quá trình thiết kế các tình huống học tập trong
dạy học Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond.
5. Phạm vi nghiên cứu
+ Nội dung: Nghiên cứu về việc thiết kế các tình huống học tập trong

Nếu đề xuất được việc thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự
nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond sẽ góp phần nâng cao chất
lượng dạy và học môn Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học.
8. Cấu trúc đề tài
Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, cấu trúc đề tài gồm có 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế các tình huống dạy
học trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond.
Chương 2: Thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã
hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.

4


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ
CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC TRONG TRONG MÔN TỰ NHIÊN VÀ
XÃ HỘI LỚP 1 SỬ DỤNG PHẦN MỀM VYOND
1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
1.1.1. Một số nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở
tiểu học trên thế giới
Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học là một việc làm phổ biến tại
các trường tiểu học trên thế giới bao gồm cả những quốc gia phát triển và kém
phát triển. Có thể khẳng định rằng, ngày nay bất kì quốc gia nào cũng dành ưu
tiên hàng đầu cho phát triển giáo dục.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở bậc tiểu học đã xuất
hiện từ rất lâu và dần trở nên phổ biến từ nửa cuối thế kỉ XX, với bước đầu là
việc giáo viên sử dụng máy tính và mạng lưới internet để tìm kiếm thông tin
phục vụ cho quá trình giảng dạy. Dần dần, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của
mọi mặt trong đời sống xã hội, việc ứng dụng công nghệ thông tin ở bậc tiểu

công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục toán học từ cấp tiểu học
đến đại học. Trọng tâm là đi sâu nghiên cứu về tăng cường ứng dụng công nghệ
thông tin trong dạy và học môn toán. Cụ thể các tác giả đã tìm hiểu và chỉ ra
những tác động tích cực mà bốn công cụ công nghệ thông tin chính là: công
nghệ cầm tay; phần mềm hình học động; công cụ điện toán; lập trình và học tập
điện tử đã mang lại trong việc dạy học môn toán tại quốc gia này. [21]
Gần đây, việc nghiên cứu để ứng dụng các phần mềm giáo dục vào trong
quá trình dạy học dần được quan tâm nhiều hơn. Nhiều phần mềm ra đời có khả
năng cung cấp cho người dạy những tiện ích để đáp ứng được nhu cầu dạy và
học tại các trường. Có thể kể tới nghiên cứu của David Squires và Anne
McDougall (1994) về việc lựa chọn và ứng dụng các phần mềm trong dạy học.
David Squires và Anne McDougall đã chỉ rõ quan điểm về phần mềm giáo dục,
sự đa dạng của các phần mềm giáo dục trên thế giới, vai trò của máy tính và

6


phần mềm giáo dục tại các trường học, đồng thời đưa ra một số tiêu chí để lựa
chọn các phần mềm giáo dục trong quá trình dạy học. Vào năm 2007, Adam
Catherine cùng các cộng sự của mình đã đi sâu nghiên cứu về vai trò của phần
mềm Powerpoint đối với việc dạy học. Theo nghiên cứu này phần mềm
Powerpoint được coi là công cụ trợ giúp giáo viên trong quá trình giảng dạy.
Phần mềm này giúp cho ngôn ngữ, hình ảnh vượt ra khỏi những khuôn khổ cơ
bản, giúp người học có nhiều hứng thú và người dạy có cơ hội thể hiện sự sáng
tạo của bản thân. [15] [24]
Ngày nay, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học đã và đang
“phủ sóng” trên toàn thế giới. Cách thức và hiệu quả của việc ứng dụng công
nghệ thông tin ở mỗi quốc gia là hoàn toàn khác nhau nhưng nhìn chung không
một quốc gia nào phủ nhận những tác động tích cực mà công nghệ thông tin
mang lại cho ngành giáo dục. Những nghiên cứu của lớp người đi trước đã và

phương pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong việc đổi mới giảng dạy theo
hướng tích cực.
Khi nói về những thuận lợi và khó khăn trong việc ứng dụng công nghệ
thông tin vào dạy học các môn học ở tiểu học chúng ta có đề tài nghiên cứu:
“Tác dụng của ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở bậc tiểu học” của
tác giả Nguyễn Khả Thanh. Ngoài ra đề tài này còn chỉ rõ những hiệu quả của
việc ứng dụng công nghệ thông tin đem lại trong dạy học.
Đề tài: “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở tiểu học” của tác
giả Pham Văn Quang đã chỉ ra những mặt thuận lợi và khó khăn của việc ứng
dụng công nghệ thông tin và những điều cần cân nhắc khi chọn phương tiện
ứng dụng công nghệ thông tin - trình chiếu PowerPoint trong giảng dạy.
Đề tài: “Thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong trường tiểu học
hiện nay” của tác giả Nông Văn Sinh đã cho thấy thực trạng của việc ứng dụng
công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường tiểu học trên một số địa bàn.
Đồng thời nêu ra biện pháp ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin vào dạy học
các môn học ở trường tiểu học.
Đề tài: “Một số ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn
Khoa học” của tác giả Nguyễn Thị Bảo San đã nghiên cứu về việc ứng dụng

8


công nghệ thông tin trong việc soạn giáo án và đổi mới phương pháp dạy học
môn Khoa học nhằm nâng cao khả năng nhận thức cho học sinh.
Gần đây, nhóm tác giả Quỳnh Lê và Thao Lê đã đưa ra những đánh giá
của mình về một số phần mềm giáo dục, từ đó khẳng định vai trò của phần
mềm giáo dục đối với nền giáo dục nói chung cũng như việc dạy học nói riêng.
[20]
Nhìn chung các đề tài, công trình nghiên cứu trên đã đi sâu vào nghiên
cứu nhiều khía cạnh khác nhau trong việc dạy học như phân tích nội dung

này, chúng tôi hiểu tình huống theo khía cạnh là sự mô tả hành động, sự vật, sự
việc, tình tiết xảy ra trong một thời điểm, thời gian cụ thể đòi hỏi chủ thể và đối
tượng tiếp nhận phải hiểu và tìm cách giải quyết vấn đề được nêu ra.
1.2.2. Tình huống dạy học
Theo Boehrer, J. (1995), trong dạy học thì: “Tình huống là một câu
chuyện, có cốt chuyện và nhân vật, liên hệ đến một hoàn cảnh cụ thể, từ góc độ
cá nhân hay nhóm, và thường là hành động chưa hoàn chỉnh. Đó là một câu
chuyện cụ thể và chi tiết, chuyển nét sống động và phức tạp của đời thực vào
lớp học” [17].
Tình huống được đưa vào giảng dạy thường ở dưới dạng những bài tập
nghiên cứu. Đặc điểm nổi bật của loại hình bài tập này là “xoay quanh những
sự kiện có thật hay gần gũi với thực tế trong đó chứa đựng những vấn đề và
mâu thuẫn cần được giải quyết”. Một bài tập nghiên cứu tình huống tốt, theo
như Boehrer và Linsky cần phải trình bày được những vấn đề có tính kích thích
và tạo được sự thấu cảm với nhân vật chính. Có học giả thậm chí đã minh hoạ
điều này bằng một hình ảnh sinh động như sau: “Cũng giống như mồi cho cá,
một tình huống tốt cần phải có một “lưỡi câu” để giúp cho những người tham
gia cảm thấy thực sự thích thú với “con mồi”. Muốn vậy thì về mặt nội dung,
tình huống không những phải chứa đựng vấn đề mà còn phải tạo điều kiện dẫn
dắt người học tìm hiểu sâu qua nhiều tầng, lớp của vấn đề”.
Trong dạy học, tình huống không phải là những trường hợp bất kỳ trong
thực tế mà là những tình huống có vấn đề đã được điều chỉnh, nghiên cứu kỹ

10


lưỡng mang tính điển hình để phục vụ tốt cho mục đích và mục tiêu giáo dục,
tức là giúp cho người học có thể hiểu và vận dụng tri thức cũng như rèn luyện
được các kỹ năng và kỹ xảo. Tình huống dạy học nhằm mục đích kích thích
người học phân tích, bình luận, đánh giá, suy xét và trình bày ý tưởng của mình

thời lượng 2 tiết/1 tuần, xoay quanh 6 chủ đề: Gia đình; Trường học; Cộng
đồng và địa phương; Thực vật và động vật; Con người và sức khỏe; Trái đất và
bầu trời.
Với quan điểm đồng tâm, nội dung mỗi chủ đề sẽ được mở rộng và phát
triển dần theo từng lớp học cụ thể như sau:
Bảng 1.1: Nội dung chương trình môn Tự nhiên và Xã hội
Chủ đề

Lớp 1
- Thành viên và mối
quan hệ giữa các
thành viên trong gia
đình
- Nhà ở, đồ dùng
Gia đình trong nhà; sử dụng
an toàn một số đồ
dùng trong nhà
- Sắp xếp đồ dùng cá
nhân gọn gàng, ngăn
nắp
- Cơ sở vật chất của
lớp học và trường học
- Các thành viên và
nhiệm vụ của một số
thành viên trong lớp
Trường học, trường học
học
- Hoạt động chính
của học sinh ở lớp
học và trường học

gia đình
- Phòng tránh hoả
hoạn khi ở nhà
- Giữ vệ sinh xung
quanh nhà

- Hoạt động kết nối
với xã hội của
trường học
- Truyền thống nhà
trường
- Giữ an toàn và vệ
sinh ở trường hoặc
khu vực xung
quanh trường


Chủ đề

Nội dung
Lớp 1
Lớp 2
Lớp 3
- Quang cảnh làng - Hoạt động mua - Một số hoạt động

Cộng

xóm, đường phố

đồng

Thực vật - Chăm sóc, bảo vệ vật
và động

cây trồng và vật nuôi

và chức năng của

- Bảo vệ môi trường các bộ phận đó
sống của thực vật, - Sử dụng hợp lí

vật

động vật

thực vật và động
vật

- Các bộ phận bên - Một số cơ quan - Một số cơ quan
ngoài và giác quan bên trong cơ thể: bên trong cơ thể:
Con

của cơ thể

vận động, hô hấp, tiêu

người và - Giữ cho cơ thể khoẻ bài tiết nước tiểu
sức khỏe mạnh và an toàn

hoá,



13


Bên cạnh đó, các nội dung tích hợp cũng được thể hiện rõ qua môn học
với việc cập nhật, đưa các nội dung giáo dục có liên quan đến môi trường, giáo
dục tài chính, giáo dục giới tính, giáo dục kĩ năng sống… vào nội dung các chủ
đề của môn học. Đặc điểm này giúp môn học gần thực tiễn và góp phần phát
triển năng lực giải quyết các vấn đề và sáng tạo ở học sinh.
1.3.3. Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học
Với quan điểm tích hợp cao, khi dạy học môn Tự nhiên và Xã hội, giáo
viên có thể sử dụng kết hợp nhiều phương pháp dạy học như: phương pháp
thuyết trình, phương pháp đàm thoại, phương pháp thảo luận nhóm, phương
pháp tổ chức trò chơi, phương pháp đóng vai, phương pháp động não, phương
pháp quan sát, phương pháp thí nghiệm, phương pháp thực hành,… thông qua
nhiều hình thức tổ chức dạy học như: Tổ chức các hoạt động khám phá; Kết
hợp dạy học trong lớp với dạy học ngoài trời; Tăng cường tổ chức các hoạt
động trải nghiệm, tham quan và hoạt động ngoại khoá nhằm kích thích ở học
sinh sự tò mò, ham học hỏi, năng lực nhận thức, tìm hiểu và tư duy nghiên cứu
khoa học.
Đây là môn học có nội dung kiến thức đa dạng, mang đến cho người học
nhiều kiến thức về con người, sức khỏe, môi trường và bảo vệ môi trường…
Chính vì vậy trong quá trình dạy học người giáo viên cần sử dụng các phương
pháp và hình thức tổ chức dạy học một cách phù hợp, đa dạng và linh hoạt, kết
hợp với ứng dụng của công nghệ thông tin để có thể tạo được hứng thú và sự
tích cực từ phía học sinh.
1.4. Vai trò của tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội
Cũng như các môn học khác, môn Tự nhiên và Xã hội trong chương
trình Giáo dục phổ thông 2018 ngoài các mục tiêu về kiến thức còn đề cao việc
hình thành ở người học những kĩ năng cần thiết tương ứng với từng bài học.

"phần mềm không thể sờ hay đụng vào", và nó cần phải có phần cứng mới có
thể thực thi được.
1.5.2. Phần mềm Vyond
Phần mềm Vyond là phần mềm ứng dụng công nghệ thông tin trực
tuyến, hỗ trợ việc thiết kế các video hoạt cảnh, đoạn phim hoạt hình, video tình
huống, đoạn phim quảng cáo, … một cách chuyên nghiệp và sinh động.

15


Hình 1.1: Hình ảnh giao diện của phần mềm Vyond
Sự tiện ích mà phần mềm mang lại là tính năng làm việc trực tuyến,
không cần download phần mềm, người dùng vẫn có thể sử dụng trực tiếp bằng
cách đăng nhập tài khoản email cá nhân. Phần mềm hỗ trợ đầy đủ các công cụ,
âm thanh, nhân vật và hoạt cảnh đa dạng giúp người sử dụng có thể dễ dàng
truy cập và thiết kế các video.
Phần mềm được trang bị tính năng lồng tiếng, người dùng có thể trực
tiếp ghi âm lời thoại của mình cho nhân vật trong video. Với phần mềm Vyond,
người sử dụng có thể chỉnh sửa trang phục, tóc, mắt, mũi, miệng, biểu cảm
gương mặt, đặc biệt là có thể tạo ra những nhân vật mới đáp ứng những yêu cầu
mà kịch bản đề ra.
Trong phần mềm có rất nhiều các bối cảnh mà nhà sản xuất đã tạo sẵn
như: Sân trường, lớp học, thư viện, sân nhà, phòng bếp, phòng ăn, phòng ngủ,
phòng tắm, bệnh viện, siêu thị… với màu sắc đa dạng. Phần mềm còn có kho
công cụ hỗ trợ tạo ra những bối cảnh mới theo nhu cầu của người sử dụng.
Ngoài ra người dùng cũng có thể tải các hình ảnh, âm thanh, video… từ bộ nhớ
máy tính lên phần mềm Vyond để tạo thêm sự đa dạng cho kho công cụ.
So với các phần mềm khác như phần mềm Swishmax, phần mềm GIF
Animator 7.0 chỉ có thể tạo ra các hình khối cơ bản, các dòng text và hiệu ứng
16