BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

VŨ THỊ HIỀN

QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH DƢƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

VŨ THỊ HIỀN

QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH DƢƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG
Chuyên ngành: Quản lý công
Mã số: 8 34 04 03

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. ĐINH THỊ MINH TUYẾT

giúp đỡ để đề tài được hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!


DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Tên bảng, biểu đồ, sơ đồ

Trang

Bảng 2.1. Tổng sản phẩm (GRDP) tỉnh Bình Dương năm 2018................................. 43
Bảng 2.2. Số lượng di tích xếp hạng từ 2013 đến hết 2018............................................ 46
Bảng 2.3. Số lượng di tích lịch sử văn hóa phân theo đơn vị cấp huyện.................51
Bảng 2.4. Số lượng cán bộ quản lý nhà nước về di tích tỉnh Bình Dương.............65
Bảng 2.5. Kinh phí thực hiện bảo vệ và phát huy giá trị di tích LSVH từ năm
2013 đến 2018........................................................................................................................................ 68
Biểu đồ 2.1. Số lượng du khách tham quan tại các khu di tích từ năm 2013
đến năm 2018.......................................................................................................................................... 57
Sơ đồ 2.1. Sơ đồ bộ máy quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa tỉnh Bình
Dương......................................................................................................................................................... 61


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DLTC: Danh lam thắng cảnh
LSVH: Lịch sử - văn hóa
NSTW: Ngân sách Trung ương
NSĐP: Ngân sách địa phương
QLNN: Quản lý nhà nước
UBND: Ủy ban Nhân dân

1.2.5. Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật, giải quyết khiếu nại,
tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về di tích lịch sử - văn hóa.................26
1.3. Vai trò quản lý nhà nƣớc về di tích lịch sử - văn hóa......................27
1.3.1. Góp phần định hướng sự phát triển di tích lịch sử - văn hóa..........27
1.3.2. Góp phần điều chỉnh và hỗ trợ sự phát triển của di tích lịch sử - văn
hóa.............................................................................................................29
1.3.3. Góp phần phát huy giá trị của di tích lịch sử - văn hóa trong phát
triển kinh tế - xã hội..................................................................................30
1.4. Những yếu tố tác động đến QLNN về di tích lịch sử - văn hóa.......33
14.1. Yếu tố chính trị và pháp lý...............................................................33
1.4.2. Yếu tố năng lực của đội ngũ cán bộ................................................34
1.4.3. Yếu tố nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất..................................35
1.4.4. Yếu tố tổ chức bộ máy và phân cấp quản lý...................................36
1.4.5. Yếu tố phối hợp trong quản lý nhà nước........................................ 37
1.4.6. Yếu tố toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế........................................38
CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ

DI TÍCH

LỊCH SỬ - VĂN HÓA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH DƢƠNG.............41
2.1. Khái quát về điều kiện phát triển của tỉnh Bình Dƣơng.................41
2.1.1. Điều kiện tự nhiên...........................................................................41
2.1.2. Điều kiện kinh tế.............................................................................42
2.1.3. Điều kiện xã hội..............................................................................44
2.2. Khái quát về di tích lịch sử - văn hóa hiện nay trên địa bàn tỉnh
Bình Dƣơng................................................................................................45
2.2.1. Số lượng di tích lịch sử - văn hóa...................................................45
2.2.2. Phân loại di tích lịch sử - văn hóa...................................................47
2.2.3. Phân bố di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn tỉnh Bình Dương.....50



3.1.1. Quan điểm của Đảng về di sản văn hóa và di tích lịch sử - văn hóa
85
3.1.2. Định hướng của ngành Văn hóa tỉnh Bình Dương trong quản lý nhà
nước về di tích lịch sử - văn hóa...............................................................89
3.2. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về di tích lịch sử - văn hóa
trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng.................................................................. 92
3.2.1. Xây dựng chiến lược phải dựa trên quy hoạch và phù hợp với tình
hình của địa phương; ban hành và tổ chức thực hiện kế hoạch cần có lộ
trình cho những mục tiêu ưu tiên..............................................................92
3.2.2. Văn bản quy phạm pháp luật và chính sách về di tích lịch sử - văn
hóa cần phải được cụ thể hóa và tổ chức thực hiện có hiệu quả...............94
3.2.3. Kiện toàn tổ chức bộ máy đồng thời xây dựng và nâng cao chất
lượng đội ngũ cán bộ quản lý, cán bộ chuyên môn về di tích LSVH.......96
3.2.4. Tăng nguồn ngân sách từ trung ương và địa phương, đồng thời
khuyến khích và huy động các nguồn lực tài chính, vật chất từ xã hội hóa
cho hoạt động về di tích lịch sử - văn hóa................................................ 98
3.2.5. Thanh tra, kiểm tra được tiến hành thường xuyên, phát hiện và xử
lý nghiêm các sai phạm về di tích lịch sử - văn hóa...............................100
3.3. Khuyến nghị.......................................................................................102
3.3.1. Khuyến nghị đối với Ủy ban nhân dân tỉnh..................................102
3.3.2. Khuyến nghị đối với Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Bình
Dương..................................................................................................... 103
KẾT LUẬN.................................................................................................. 108
TÀI LIỆU THAM KHẢO.................................................................................................... 112
PHỤ
LỤC
....................................................................................................................... Er



kiến trúc cũ độc đáo đặc trưng riêng hiện có của nhiều di tích.

1


Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020, Đảng ta nhấn mạnh:
“trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội phải coi trọng bảo tồn và phát huy các
di sản văn hóa dân tộc, tài nguyên di sản trong bối cảnh xã hội đương đại sẽ trở
nên vô tận và liên tục tái tạo nếu có những chiến lược thích hợp”. Đại hội Đảng
lần thứ XII cũng định hướng: “Xây dựng cơ chế để giải quyết hợp lý, hài hòa
giữa bảo tồn, phát huy di sản văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội”. Nhấn mạnh
việc tăng cường đầu tư bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử cách mạng, kháng
chiến, các di sản văn hoá vật thể và phi vật thể của dân tộc [10]. Chiến lược phát
triển văn hóa đến năm 2020 của Chính phủ nhằm cụ thể hóa những nội dung của
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 (khóa VIII) cũng đã một lần nữa khẳng định:
“Đầu tư đồng bộ bảo tồn, tôn tạo các di tích LSVH tiêu biểu trở thành những di
sản có chất lượng cao về khoa học bảo tồn và môi trường văn hoá, phục vụ giáo
dục truyền thống và phát triển kinh tế du lịch” [29], xem đây là “sức mạnh nội
sinh" cho sự phát triển. Sự ra đời của Luật Di sản văn hóa (2001) là căn cứ để đặt
tất cả các di tích LSVH dưới sự quản lý, bảo vệ của pháp luật, giúp cho hoạt
động quản lý nhà nước về di tích LSVH hiệu lực, hiệu quả hơn.
Bình Dương là vùng đất có truyền thống cách mạng hào hùng, trải dài qua
hai cuộc kháng chiến chống ngoại xâm cũng như có lịch sử phát triển lâu đời từ
thời Tiền - Sơ sử đã hình thành nên vùng đất có những nét văn hóa rất đặc trưng,
hệ thống di tích LSVH phong phú và mang tính điển hình. Tính đến năm
10/2019, Bình Dương có tất cả 59 di tích đã xếp hạng, trong đó có 13 di tích cấp
quốc gia, 46 di tích cấp tỉnh với sự đa dạng các loại hình cả về DLTC, kiến trúc
nghệ thuật, lịch sử, khảo cổ. Riêng về di tích lịch sử cách mạng, Bình Dương có
05 di tích lịch sử cấp quốc gia và 21 di tích lịch sử cấp tỉnh, nổi tiếng với các
điểm đến tiêu biểu như Chiến khu Đ, Địa đạo Tam giác sắt, nhà tù Phú Lợi. Bên

nhu cầu QLNN.
Thực trạng trên đặt ra yêu cầu cần phải nghiên cứu hướng hoàn thiện
QLNN về di tích LSVH trên địa bàn tỉnh Bình Dương nhằm bảo tồn và phát huy
những giá trị lịch sử quý giá, tôn tạo và bảo vệ những di tích sẽ góp phần tạo nên
3


sức mạnh tổng hợp xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc
dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Xuất phát từ lý do
đó, học viên mạnh dạn lựa chọn đề tài “Quản lý nhà nước về Di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn tỉnh Bình Dương” để thực hiện luận văn Thạc sĩ chuyên
ngành Quản lý công.
2.

Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về di tích LSVH đã được nhiều tác giả, nhà nghiên cứu quan
tâm tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau. Có thể kể đến:
+

Những công trình nghiên cứu được xuất bản dưới dạng sách, đề cập đến

di sản văn hóa nói chung cũng như di tích LSVH nói riêng có thể kể đến:
- Hoàng Vinh (1997), “Một số vấn đề về bảo tồn và phát triển di sản văn
hóa dân tộc”, Nxb. Chính trị Quốc gia. Trên cơ sở những quan niệm di sản văn
hóa của quốc tế và Việt Nam, tác giả đưa ra một hệ thống lý luận về di sản văn
hóa.
- Lê Hồng Lý (chủ biên), Dương Văn Sáu, Đặng Hoài Thu (2011), “Giáo
trình quản lý di sản văn hóa với phát triển du lịch”, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Tác giả cuốn sách giới thiệu những kiến thức cơ bản về một số vấn đề liên quan
đến văn hóa, di sản văn hóa, du lịch văn hóa, trình bày một cách cơ bản quy trình

thành phố.
-

Trần Đức Nguyên (2015), “Quản lý di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn

tỉnh Bắc Ninh trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, luận án Tiến sĩ Văn
hóa học. Luận án góp phần hệ thống hóa lý luận về di sản văn hóa, quản lý di sản
văn hóa; các quan điểm, cơ sở lý thuyết về quản lý di tích. Cung cấp thông tin, tư
liệu về hệ thống các di tích LSVH trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Làm rõ thực trạng
tổ chức bộ máy và hoạt động quản lý di tích LSVH. Từ đó đưa ra các nhóm giải
pháp góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý di tích LSVH.
- Nguyễn Huyền Minh Trang (2017), “Quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn tỉnh Đaklak”, luận văn Thạc sĩ Quản lý công. Luận văn đã
góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý di tích LSVH. Qua
đó, phân tích và đánh giá thực trạng QLNN của tỉnh Đaklak về các di tích
LSVH, phân tích nguyên nhân của vấn đề và đề xuất các giải pháp cụ thể để
nâng cao chất lượng, nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý di tích LSVH trên địa
bàn tỉnh Đaklak.
-

Vũ Thế Hùng (2017), Quản lý nhà nước về di tích lịch sử - văn hóa trên

địa bàn huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa, luận văn Thạc sĩ Quản lý công. Luận
văn tập trung nghiên cứu lý luận và thực tiễn để đề xuất hệ thống giải pháp nhằm
tăng cường quản lý nhà nước về di tích LSVH trên địa bàn huyện Tĩnh Gia.
+

Công trình nghiên cứu, những ấn phẩm công bố có liên quan đến các di

tích LSVH trên địa bàn tỉnh Bình Dương gồm:
5

giá trị văn hóa tinh thần quý giá của dân tộc, nhận thức được tầm quan trọng của
yếu tố phi vật chất trong quá trình hội nhập để chú trọng và nâng cao hơn nữa
quản lý nhà nước về di tích LSVH, góp phần tôn tạo, phát huy giá trị của của các
di tích trong đời sống xã hội.

6


3.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và phân tích thực tiễn quản lý nhà nước về
di tích lịch sử - văn hóa, luận văn đề xuất giải pháp góp phần hoàn thiện quản lý
nhà nước về di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn tỉnh Bình Dương
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, đề tài thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý nhà nước về di tích lịch sử - văn
hóa.
Phân tích và đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về di tích lịch
sử - văn
hóa trên địa bàn tỉnh Bình Dương.
- Đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về di tích lịch sử - văn
hóa trên địa bàn tỉnh Bình Dương.
4.

Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu:

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp xử lý thông tin, xử lý số liệu: có căn cứ chính xác để
đánh
giá thực trạng.
-

Phương pháp đối chiếu, so sánh: căn cứ trên số liệu để đối chiếu, so sánh

tìm ra những khía cạnh nổi bật, điểm mới của những vấn đề có liên quan đến
QLNN về di tích LSVH.
-

Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: tổng hợp thông tin từ các nhà quản

lý, thực hiện nhiệm vụ QLNN về di sản văn hóa để có cái nhìn khách quan,
chính xác.
Phương pháp dự báo: Có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong
hoạt
động QLNN về di tích LSVH.
Ngoài ra, luận văn còn sử dụng một số tài liệu, số liệu đã được công bố
trong các công trình trong và ngoài nước của các tác giả, nhà nghiên cứu có liên
quan đến nội dung đề tài.
6.

Đóng góp của luận văn

6.1. Về lý luận
Luận văn góp phần hệ thống hóa những lý luận cơ bản có liên quan đến
quản lý nhà nước về di tích lịch sử - văn hóa.
6.2. Về thực tiễn


DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA
1.1. Một số khái niệm cơ bản của luận văn
1.1.1. Di sản văn hóa
Mỗi dân tộc đều có một nền văn hóa riêng đặc trưng, tính lưu truyền đã biến
nét đẹp văn hóa qua từng thế hệ trở thành kho tàng di sản văn hóa của dân tộc. Khi
đề cập đến di sản văn hóa, chúng ta thường hay hiểu đó là tất cả những giá trị vật
chất và tinh thần do một cộng đồng người sáng tạo và tích lũy trong một quá trình
lịch sử lâu dài mà cha ông để lại và được lưu truyền từ thế hệ trước cho thế hệ sau
[22, tr 7]. Nghị quyết số 33/NQ-TW ngày 09/6/2014, Hội nghị Trung ương 9 (khóa
XI) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát
triển bền vững đất nước khẳng định: “Xây dựng cơ chế để giải quyết hợp lý, hài hòa
giữa bảo tồn, phát huy di sản văn hóa với phát triển kinh tế

- xã hội. Bảo tồn, tôn tạo các di tích LSVH tiêu biểu, phục vụ giáo dục truyền
thống và phát triển kinh tế” để văn hóa trở thành “nền tảng tinh thần của xã hội”
[4].
Di sản văn hóa là một bộ phận trọng yếu của nền văn hóa dân tộc. Nó là
một sự tổng hòa của một tập hợp những cặp phạm trù thống nhất, vừa tương
phản: truyền thống - hiện đại; kế thừa - phát triển; dân tộc - quốc tế. Được đề cập
trong Luật Di sản văn hóa năm 2001, di sản văn hóa được sử dụng nhằm mục
đích: “Phát huy giá trị di sản văn hóa vì lợi ích của toàn xã hội; Phát huy truyền
thống tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc Việt Nam; Góp phần sáng tạo những giá
trị văn hóa mới, làm giàu kho tàng di sản văn hóa Việt Nam và mở rộng giao lưu
văn hóa quốc tế” [23, tr 13].
Luật Di sản văn hóa cũng nêu rõ: “Di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa
phi vật thể và di sản văn hóa vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị
10


lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước

giá trị của di sản như: những nhóm di sản có giá trị đặc biệt quan trọng hay các
di sản có mức độ quan trọng cấp quốc tế; nhóm di sản có tầm quan trọng cấp
quốc gia hay nhóm di sản có tầm quan trọng cấp địa phương.
Theo đó, những di sản có tầm quan trọng cấp quốc tế là những di sản văn
hóa thế giới hoặc những di sản được Nhà nước lập hồ sơ gửi UNESCO xem xét,
công nhận là di sản văn hóa thế giới.
Nhóm di sản thuộc cấp quốc gia bao gồm những di sản được xếp hạng di
tích quốc gia quan trọng, một số làng nghề truyền thống nổi tiếng, những lễ hội
lớn mà tầm ảnh hưởng của nó vượt khỏi phạm vi một tỉnh hay một vùng.
Cuối cùng là nhóm di sản thuộc cấp địa phương bao gồm những di tích
LSVH được xếp hạng cấp địa phương mà tầm ảnh hưởng và thu hút của nó vượt
khỏi phạm vi, giới hạn tỉnh hoặc huyện, thị xã.
Kho tàng di sản văn hóa dân tộc chính là những tinh hoa được chắt lọc nên
từ công lao của bao thế hệ cha anh đi trước, được đánh đổi bằng xương máu và
nước mắt. Trách nhiệm của những thế hệ đi sau là phải tiếp tục bảo vệ, phát huy,
gìn giữ một cách có hiệu quả và bền vững những tài sản vô giá, đồng thời nâng
nó lên một tầm cao mới phù hợp với tiến trình phát triển của dân tộc. Phát triển
và lưu giữ những giá trị tốt đẹp của kho tàng di sản văn hóa dân tộc cũng như
tiếp thu tinh hoa của văn hóa nhân loại, khai thác một cách có hiệu quả phục vụ
cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đó chính là nhiệm vụ
trọng tâm của hoạt động quản lý di sản văn hóa ở Việt Nam hiện nay.
1.1.2. Di tích lịch sử - văn hóa
Di tích là các công trình kiến trúc, tác phẩm điêu khắc và hội họa hoành
tráng, các yếu tố hay cấu trúc có tính chất khảo cổ, các văn tự, hang động và các
công trình có sự kết hợp nhiều đặc điểm có giá trị nổi bật toàn cầu, xét theo quan
điểm lịch sử, nghệ thuật hay khoa học [23, tr 6].

12