1

Chƣơng VI
THĂM KHÁM KHỐI U

Mục tiêu học tập
1. Mô tả được các nguyên tắc thăm khám khối u
2. Phân biệt được u lành tính và ác tính và đề xuất được các xét nghiệm căn bản để chẩn đoán
khối u.
I. ĐẠI CƢƠNG
khối u dù là lành tính hay ác tính cũng cần phải được phát hiện sớm, phải được thăm
khám tỷ mỷ để có được một chẩn đoán đúng, chính xác và có một phương pháp điều trị tốt nhất
đối với các khối u. Để có những chẩn đoán sơ bộ trước khi gửi đến các cơ sở chuyên khoa thì bất
cứ thầy thuốc nào cũng có thể làm được. Một khối u có thể phát hiện một cách tình cờ bởi bệnh
nhân hoặc được phát hiện qua những đợt khám sức khỏe hoặc tổ chức khám sức khỏe hàng loạt
tại cộng đồng.
1. Định nghĩa
Hiện nay có rất nhiều định nghĩa về khối u. Chúng ta tham khảo các định nghĩa mà được
nhiều người chấp nhận nhất.
1.1. Định nghĩa của Abedanet Khối u là một tổ chức tân sinh, kết quả của sự tăng sinh khuyếch
đại từ những tế bào của một tổ chức trong cơ thể, có chiều hướng tồn tại và lớn lên một cách
không giới hạn.
1.2. Định nghĩa của Willis Theo Willis khối u là một tổ chức không bình thường phát triển vô
hạn độ và vẩn tồn tại mặc dầu đã lấy đi những yếu tố kích thích.

2

2. Một số đặc điểm chung
Từ những định nghĩa trên ta rút ra một số đặc điểm chung, có tính chất đặc trưng sau :
U là một tổ chức tân sinh (Neoplasme) nhưng có cấu trúc mang đặc điểm của tổ chức đã
sinh ra nó.

+ Bệnh nhân có thể ngồi lúc khám bướu cổ, khám u.
+ Bệnh nhân nằm để khám những u ở bụng.
+ Bệnh nhân nằm ở tư thế sản khoa trong những thăm khám khối u vùng hậu môn
trực tràng hoặc những u thuộc sản phụ khoa...
Phải bộc lộ rõ vùng định khám, Ví dụ :
+ Khám về bướu cổ : phải bộc lộ rõ vùng cổ, phần trên của ngực.
+ Khám vú : phải bộc lộ rõ vùng ngực, cổ và nách.
Phải khám nhẹ nhàng, theo một trình tự nhất định và phải luôn luôn đối chiếu, so sánh với
bên lành.
4

1.2. Khám cụ thể
1.2.1. Nhìn
Để xác định vị trí của u, đặc biệt với những khối u nằm ở nông, bằng mắt thường có thể
sơ bộ đánh giá được.
Xác định những thay đổi ở da và tổ chức ngay trên u hoặc xung quanh u : có loét da, chảy
máu, phù nề, phì đại các mạch máu xung quanh u hay không.
Sơ bộ xác định được ranh giới, kích thước của u.
1.2.2. Sờ Với các khối u
Xác định được kích thước, có thể kết hợp với dụng cụ, thước đo để đánh giá chính xác
kích thước của khối u. Với những u ác tính, việc đánh giá chính xác kích thước của khối u là một
yêu cầu cần thiết để có được một phác đồ điều trị thích hợp.
Xác định mật độ : mềm, chắc, cứng ...
Đánh giá ranh giới : Giới hạn rõ thường gặp trong các u lành.
Sờ còn để đánh giá mức độ di động của u, những u không xâm lấn vào các tổ chức kế cận
xung quanh thì thường di động.
Với các hệ thống hạch liên quan : phải sờ kỹ để phát hiện có hoặc không có hạch, số