BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
............./.............

BỘ NỘI VỤ
....../......
HỌC
VIỆN
HÀNH
CHÍN
H
QUỐC
GIA

HOÀNG
MINH NHÂ

Q
U
Ả
N
L
Ý
N
H
À
N
Ư
Ớ


C VỀ KINH TẾ TRANG TRẠI

LÝ
NH
À
NƯ
ỚC
VỀ
KI
NH


TẾ TRANG TRẠI TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN CƯ KUIN, TỈNH ĐẮK
LẮK

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG
MÃ SỐ: 60 34 04 03

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS. TS. LÊ ĐỨC
NIÊM

ĐẮK LẮK, NĂM
2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của cá
nhân tôi, chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào. Các
số liệu, nội dung được trình bày trong luận văn này là hoàn toàn hợp lệ và
đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.


Hoàng Minh Nhân

ii


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17

iii


DANH MỤC CÁC BẢNG

8

9

10

11


v


MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN.............................................................................................i
LỜI CẢM ƠN..................................................................................................ii
DANH MỤC CÁC BẢNG.............................................................................iv
DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ..............................................v
MỤC LỤC.......................................................................................................vi
MỞ ĐẦU.......................................................................................................... 1
Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ
TRANG TRẠI..................................................................................................9
1.1. Cơ sở khoa học về kinh tế trang trại...........................................................9
1.2. Quản lý nhà nước về kinh tế trang trại.....................................................17
1.3. Kinh nghiệm quốc tế về quản lý về kinh tế trang trại.............................. 32
Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ TRANG
TRẠI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CƯ KUIN, TỈNH ĐẮK LẮK 40
2.1. Khái quát chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Cư Kuin,
tỉnh Đắk Lắk....................................................................................................40


trang trại sự phát triển của kinh tế trang trại góp phần khai thác thêm nguồn vốn
trong dân, mở mang thêm diện tích đất trồng từ đồi núi trọc, đất hoang hóa. Sự
hình thành của các trang trại đã tạo thêm nhiều việc làm cho lao động nông thôn
góp phần xóa đói giảm nghèo thông qua việc gia tăng giá trị nông sản hàng hóa.
Một số trang trại tập trung vào sản xuất và cung ứng giống tốt, làm dịch vụ, kỹ
thuật tiêu thụ sản phẩm cho nông dân trong vùng nên đã tạo ra hiệu ứng rộng.
Như vậy, kinh tế trang trại là một hướng đi đúng đắn và đã có những bước phát
triển mạnh mẽ tạo động lực thúc đẩy kinh tế nông nghiệp và nông thôn nước ta
phát triển, khai thác đầy đủ hơn các tiềm năng và nguồn lực về đất đai, vốn và
lao động. Từ đó, loại hình kinh tế này đã góp phần không nhỏ vào Chương trình
mục tiêu quốc gia về Giảm nghèo bền vững và Chương trình mục tiêu quốc gia
về Xây dựng Nông thôn mới của Chính phủ.
Tuy nhiên, kinh tế trang trại hiện nay vẫn chưa phát triển bền vững, chưa
tương xứng với những tiềm năng, thế mạnh của các vùng, miền trong cả nước. Hơn
nữa, kinh tế trang trại chưa tạo ra bước đột phá trong việc đầu tư khai thác và sử
dụng có hiệu quả các nguồn lực để phát triển sản xuất nông lâm ngư nghiệp,

1


chưa đóng góp thỏa đáng vào việc mở rộng quy mô sản xuất hàng hoá, nâng cao
năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh các mặt hàng nông sản mang tính hàng hoá
trong điều kiện thị trường mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay.

Trong quá trình hình thành và phát triển kinh tế trang trại, vai trò quản
lý của Nhà nước là hết sức quan trọng. Chỉ có Nhà nước, với tư cách là chủ
thể quản lý của nền kinh tế, chủ thể quản lý xã hội, mới có thể chủ động tạo ra
môi trường kinh tế và pháp lý phù hợp cho kinh tế trang trại có điều kiện hình
thành và phát triển.
Trong những năm qua, thực hiện chủ trương, chính sách phát triển kinh

Đề tài cấp Nhà nước “Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế trang
trại trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam” do Thủ tướng
Chính phủ giao cho Trường Đại học Kinh tế quốc dân chủ trì nghiên cứu năm
1999 - 2000, (Nguyễn Đình Hương làm chủ nhiệm), là công trình nghiên cứu
công phu và đồ sộ nhất về kinh tế trang trại ở Việt Nam cho đến thời điểm này.
Trên cơ sở điều tra 3.044 trang trại và phỏng vấn 3.044 chủ trang trại, 756 cán bộ
các cấp ở 15 tỉnh, thành phố đại diện cho 7 vùng kinh tế sinh thái trong cả nước,
công trình này đã phân tích, đánh giá thực trạng kinh tế trang trại ở nước ta đến
năm 2000, đồng thời đề xuất các quan điểm và hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm
phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đề tài đã
đề xuất một số giải pháp cụ thể về đất đai, về vốn, về phát triển nguồn nhân lực,
về thị trường, về khoa học - công nghệ, về phát triển hạ tầng nông thôn, về phát
triển công nghiệp chế biến và tăng cường quản lý nhà nước về kinh tế trang trại.
Kết quả nghiên cứu của đề tài cũng đã được xuất bản thành sách “Thực trạng và
giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa
ở Việt Nam” do Nguyễn Đình Hương làm chủ biên [15].
Đề tài cấp Nhà nước: “Phát triển kinh tế hộ và kinh tế trang trại gắn với
xóa đói giảm nghèo bền vững ở Tây Nguyên” thuộc chương trình Tây Nguyên
3

do Nguyễn Đức Đồng làm chủ nhiệm, Viện Nghiên cứu phát triển bền vững

vùng, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm) là cơ quan chủ

trì, thực hiện trong giai đoạn 2013 - 2014. Đề tài làm rõ đặc điểm, xu hướng
3


phát triển của kinh tế hộ và kinh tế trang trại ở Tây Nguyên từ Đổi mới đến nay.
Trên cơ sở đó, đề xuất giải pháp phát triển kinh tế hộ, kinh tế trang trại gắn với

Trần Thị Nga (2016), Quản lý nhà nước đối với kinh tế trang trại trên địa
bàn huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc, Luận văn thạc sỹ kinh tế, Đại học Kinh tế
(Đại học Quốc gia Hà Nội). Đề tài đã khái quát những vấn đề lý luận về kinh tế
trang trại, quản lý nhà nước đối với kinh tế trang trại và từ kinh nghiệm của các
nước trên thế giới, ở một số địa phương nước ta đối với phát triển kinh tế trang
trại để rút ra những bài học có thể vận dụng vào quá trình đổi mới quản lý nhà
nước đối với kinh tế trang trại ở nước ta nói chung và trên địa bàn huyện Yên
Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng. Trên cơ sở đánh giá thực trạng quản lý nhà nước
đối với kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc, tác giả
cũng đã chỉ ra những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân; từ đó đề xuất phương
hướng và các giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối
với kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc [19].

Có thể nhận thấy rằng cho đến nay đã có khá nhiều công trình nghiên
cứu về kinh tế trang trại ở các khía cạnh khác nhau. Các công trình nghiên
cứu này đã tập trung vào phân tích vai trò và các vấn đề của kinh tế trang trại
ở hai khía cạnh lý luận và thực tiễn trên phạm vi quốc gia và địa phương,
đồng thời đưa ra những kiến nghị và giải pháp để phát triển kinh tế trang trại
ở nước ta và một số địa phương cụ thể. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có
một đề tài nghiên cứu nào đề cập tới công tác quản lý Nhà nước về kinh tế
trang trại trên địa bàn huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk.
Vì vậy, đề tài luận văn này tiếp tục hướng nghiên cứu về các giải pháp
quản lý nhà nước nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn
huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk là cần thiết, có cơ sở khoa học và thực tiễn.
3.

Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

3.1. Mục đích
Trên cơ sở làm rõ và vận dụng những vấn đề lý luận kết hợp nghiên cứu

4.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1. Đối tượng nghiên cứu
Là mô hình kinh tế trang trại, công tác quản lý nhà nước về kinh tế
trang trại và việc tổ chức thực hiện quản lý nhà nước về kinh tế trang trại tại
huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
-

Về thời gian: Giai đoạn 2014 - 2017.

-

Về không gian: Trên địa bàn huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk.

5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Luận văn sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng,
tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam,
chính sách, pháp luật của Nhà nước; hệ thống hóa các văn bản của Nhà nước

6


có liên quan đến kinh tế trang trại. Luận văn có kế thừa kết quả nghiên cứu
của các công trình khoa học có liên quan đã được công bố.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Để hoàn thành mục tiêu đề ra, Luận văn sử dụng chủ yếu các phương

và quản lý nhà nước về kinh tế trang trại. Luận văn còn là ý kiến đề xuất, kiến
nghị đối với các nhà xây dựng chính sách của Nhà nước cũng như của huyện
Cư Kuin và tỉnh Đắk Lắk trong quá trình phát triển kinh tế trang trại.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Luận văn góp phần xây dựng các mô hình phát triển kinh tế trang trại
trên địa bàn huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk. Đồng thời, luận văn còn đóng góp
những đề xuất quan trọng trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp, các
ngành của huyện Cư Kuin trong điều hành chính sách chuyển dịch cơ cấu
kinh tế và phát triển nông thôn mới trong giai đoạn hiện nay.
7


7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được chia làm 03 chương:
Chương 1: Cơ sở khoa học quản lý nhà nước về kinh tế trang trại.
Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về kinh tế trang trại trên địa bàn

huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk.
Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về
kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk.

8


Chương 1:
CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ TRANG
TRẠI 1.1. Cơ sở khoa học về kinh tế trang trại
1.1.1. Khái niệm trang trại và kinh tế trang trại
1.1.1.1. Khái niệm về trang trại
Khi nghiên cứu về kinh tế nông nghiệp, các nhà kinh tế chủ yếu tập trung

một phần sản phẩm được sử dụng cho tiêu dùng của gia đình” [15].
Theo Trần Đức (1998), “Trang trại là một loại hình tổ chức sản xuất cơ
sở trong nông lâm, thuỷ sản, có mục đích sản xuất hàng hoá, có tư liệu sản
xuất thuộc sở hữu hoặc quyền sử dụng của một chủ độc lập, sản xuất được
tiến hành trên quy mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất tiến bộ và trình độ kỹ
thuật cao, hoạt động tự chủ và luôn gắn với thị trường” [10].
Theo Nguyễn Điền và cộng sự (1993), “Trang trại gia đình, thực chất là
kinh tế hộ sản xuất hàng hoá với quy mô lớn, sử dụng lao động, tiền vốn của
gia đình là chủ yếu để sản xuất kinh doanh có hiệu quả” [8].
Kế thừa các quan điểm trên, tác giả luận văn cho rằng: “Trang trại là đơn
vị kinh tế cơ sở trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp; với mục đích chủ yếu là
sản xuất hàng hoá, tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của
chủ thể độc lập. Sản xuất được tiến hành trên quy mô ruộng đất và các yếu tố
sản xuất được tập trung tương đối lớn, với cách thức tổ chức quản lý tiến bộ và
trình độ kỹ thuật cao, hoạt động tự chủ và luôn gắn với thị trường”.

1.1.1.2. Khái niệm kinh tế trang trại
Trong thời gian qua những vấn đề lý luận về kinh tế trang trại đã được
các nhà khoa học và các nhà hoạt động thực tiễn nghiên cứu trong các công
trình khoa học đã được công bố, trao đổi trên các diễn đàn và các phương tiện
thông tin đại chúng. Cho đến nay một số vấn đề cơ bản về kinh tế trang trại
vẫn tiếp tục được nghiên cứu, trao đổi và hoàn thiện. Thực tế hiện nay ở nước
ta còn có một số khái niệm khác nhau về kinh tế trang trại:
Theo Ngô Xuân Toàn, Đỗ Thanh Vinh (2014), “Kinh tế trang trại là hình
thức tổ chức sản xuất trong Nông-Lâm-Ngư nghiệp, có mục đích chủ yếu là sản
xuất hàng hóa, tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của

10



1.1.2. Các loại hình kinh tế trang trại
Hiện nay, ở nước ta đã hình thành nhiều mô hình trang trại như trang trại
trồng trọt, trang trại chăn nuôi, trang trại lâm nghiệp, trang trại nuôi trồng thủy
sản, trang trại tổng hợp… Việc hình thành nhiều mô hình trang trại đã góp phần
nâng cao hiệu quả đầu tư, khai thác và sử dụng đất trống, đồi núi trọc, đất hoang
hóa, ao, đầm, bãi bồi ven sông… để sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp theo hướng
chuyên canh với tỷ suất hàng hóa cao. Đồng thời, việc hình thành nhiều mô hình
trang trại cũng đã góp phần nâng cao hiệu quả mô hình trang trại sử dụng ít đất,
sử dụng nhiều lao động, có tính thâm canh cao gắn với chế biến, thương mại,
dịch vụ, làm ra hàng hóa nông sản có giá trị kinh tế lớn.

Từ đó, ta có thể phân loại các hình thức trang trại như sau:
-

Trang trại trồng trọt: Là hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh tiến bộ

trên cơ sở chuyên môn hóa, hợp tác sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, có điều kiện
ứng dụng tiến bộ của khoa học kỹ thuật vào hoạt động, trong việc gieo trồng,
chăm sóc, thu hoạch nông sản từ các cây trồng để phục vụ đời sống của mình
và xã hội.
-

Trang trại chăn nuôi: Đây cũng là một hình thức tổ chức sản xuất kinh tế

trong nông nghiệp, với nông sản hàng hóa là sản phẩm của chăn nuôi đại gia súc,
gia cầm… Nó có trình độ sản xuất, quy mô và năng lực sản xuất đáp ứng

được nhu cầu sản phẩm hàng hóa như thịt, trứng, sữa… trên thị trường, phù
hợp với sự phát triển kinh tế thị trường hiện nay.
Trang trại chăn nuôi có thể coi là một trụ cột lớn của hệ thống kinh tế


nhu cầu đời sống xã hội.
- Trang trại nuôi trồng thủy sản: Cũng là một hình thức của kinh tế trang
trại, khác với kinh tế hộ gia đình, nó quy mô và tính chất sản xuất lớn hơn

nhiều. Tính chất sản xuất chủ yếu của trang trại nuôi trồng thủy sản là sản
xuất thực phẩm và có thể thành hàng hóa (nếu đem bán), tức là sản xuất nhằm
mục đích để đáp ứng nhu cầu của thị trường. Bên cạnh đó, trang trại nuôi
trồng thủy sản cũng có chức năng sản xuất ra sản phẩm cho tiêu dùng trong
nông hộ và gia đình.
-

Trang trại tổng hợp: Là loại hình trang trại kết hợp các loại hình trang

trại kể trên, có thể vừa trồng trọt kết hợp chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và
lâm nghiệp. Loại hình này ở nước ta đã hình thành từ lâu, trên cơ sở phát triển
các mô hình VAC (vườn, ao, chuồng) hay VACR (vườn, ao, chuồng, rừng).
1.1.3. Các đặc trưng chủ yếu và tiêu chí xác định kinh tế trang trại
1.1.3.1. Các đặc trưng chủ yếu của kinh tế trang trại
- Trang trại là hình thức tổ chức kinh tế trong nông, lâm, ngư nghiệp,
được hình thành trên cơ sở kinh tế hộ nhưng mang tính chất sản xuất hàng hoá
rõ rệt, đạt khối lượng và tỷ lệ sản phẩm hàng hoá lớn hơn và thu được lợi
nhuận nhiều hơn.
13