Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non.

MỤC LỤC
Nội dung
Phần I

Phần II

Phần III

Phần IV

Đặt vấn đề
1.Lý do chọn đề tài

Trang
2
2

1.1.Cơ sở lý luận

3

1.2.Cơ sở thực tiễn

3

2. Mục đích nghiên cứu
3. Đối tượng nghiên cứu
4. Đối tượng khảo sát, thực nghiệm.
5. Phương pháp nghiên cứu

1/20


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non.

PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục Mầm non có vai trị vơ cùng quan trọng trong việc hình thành và
phát triển nhân cách cho trẻ. Nhiệm vụ của Giáo dục mầm non là đào tạo ra
những trẻ em khỏe mạnh, phát triển hài hòa cả thể chất và tinh thần. Điều đó đã
đặt gánh nặng lên vai những người làm công tác giáo dục, đặc biệt là những cô
giáo mầm non. Vậy làm thế nào để trẻ phát triển một cách toàn diện, đây quả là
một vấn đề lớn.
Trẻ em chưa phải là người lớn nhưng đang từng giờ từng phút chuẩn bị
trở thành người lớn, dẫn dắt trẻ em đến với cuộc sống xã hội của người lớn và
học hỏi mọi điều, học ăn, học nói, học kiến thức, học kỹ năng, và đặc biệt là kỹ
năng sống là vô cùng cần thiết. Thạc sĩ Nguyễn Huy Hồng phó giám đốc trung
tâm Việt Group - Hà Nội cho rằng "Chúng ta học ăn bằng cách ăn, học đi bằng
cách đi, học viết bằng cách viết….và trẻ học kỹ năng sống bằng cách sống với
những kỹ năng đó, nghĩa là phải cho trẻ trải nghiệm, tập thành thạo, giúp chúng
có bài học chứ khơng chỉ ghi chép các kiến thức".
Kỹ năng sống là khả năng biết làm, biết thực hiện việc gì đó một cách tự
giác, thành thạo trong mọi hoàn cảnh. Với trẻ nhỏ kỹ năng sống khơng phải là
cái gì q cao siêu, bao gồm tính tự giác, dễ thích nghi, mối quan hệ tốt với
những người thân trong gia đình, khả năng nhận biết cảm xúc, có sức đề kháng
lại với những tác động xấu của mơi trường và hình thành lịng u mến thiên
nhiên.
Hiện nay tình trạng trẻ em thụ động, khơng biết tự phục vụ bản thân
những việc đơn giản, không biết ứng phó trong những hồn cảnh nguy cấp,
khơng biết cách tự bảo vệ bản thân trước nguy hiểm, không biết cách tìm kiếm

Để có một đất nước giàu về kinh tế, vững về chính trị thì phải có nền
giáo dục tồn diện. Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên nền móng cho giáo
dục nước nhà. Trong điều kiện kinh tế phát triển hiện nay, nước ta đang trên đà
phát triển và hội nhập, bên cạnh về sự phát triển kinh tế kéo theo những tệ nạn
xã hội, những mặt trái nảy sinh mà trẻ em là những đối tượng có nguy cơ dễ bị
đe dọa,bị ảnh hưởng. Chăm sóc giáo dục trẻ em đặc biệt là trẻ mầm non trở
thành con người phát triển toàn diện là mục tiêu trọng tâm của nền giáo dục
nước ta và rèn kỹ năng tự phục vụ là một trong những kỹ năng quan trọng giúp
trẻ hoàn thiện mình và trưởng thành trong xã hội.
Từ năm 2018 bộ giáo dục và đào tạo đã phát động phong trào thi đua
“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” với những nội dung cụ thể
để rèn kỹ năng sống cho trẻ một cách chung nhất, đây là những định hướng giúp
giáo viên thực hiện như : Rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống
trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm, rèn luyện
sức khỏe và có ý thức tự phục vụ và bảo vệ sức khỏe của bản thân.
Tự phục vụ là một trong những kỹ năng quan trọng, thúc đẩy, giúp trẻ
hồn thiện mình một cách tốt nhất. Đây còn là cơ hội vàng để trẻ nhanh chóng
khơn lớn và trưởng thành trong cuộc sống. Tuy nhiên trẻ mầm non thường quá
được nuông chiều, không phải làm việc gì nên trẻ ỷ lại và chỉ biết trơng chờ
người khác phục vụ. Khơng có kỹ năng phục vụ sẽ dẫn đến hệ lụy trẻ lười biếng,
thụ động và khó khăn khi tham gia các hoạt động tập thể. Nên việc rèn cho trẻ
có kỹ năng tự phục vụ, trẻ ý thức được sự cần thiết của việc tự phục vụ bản thân,
biết tự chăm sóc mình,tăng cường tính độc lập, sống có trách nhiệm hơn, dạy trẻ

3/20


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non.

biết quan sát và làm theo hướng dẫn của người lớn trong các công việc nhỏ hằng

- Đề tài thực hiện tại lớp 4-5 tuổi trong trường mầm non nơi tôi công tác.
- Thời gian thực hiện nghiên cứu đề tài là một năm học. Bắt đầu từ tháng
9/2019 kết thúc vào tháng 7 /2020

4/20


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non.

PHẦN II. NHỮNG BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lí luận để giải quyết vấn đề.
Cơng tác chăm sóc, giáo dục trẻ Mầm non là một việc rất quan trọng.
Nhưng quan trọng hơn là việc rèn luyện những kỹ năng vệ sinh, kỹ năng tự
phục vụ cho trẻ. Qua đó giúp cho cơ thể trẻ phát triển tốt, chống đỡ được bệnh
tật, hình thành những thói quen cơ bản giúp trẻ có tính tự lập. Các kỹ năng tự
phục của trẻ bao gồm: đánh răng, lau mặt, đi cởi giày dép, mặc cởi áo quần, chải
tóc….Những kỹ năng này không đồng nhất ở tất cả các giai đoạn của trẻ. Vì
nhiều nghiên cứu cho thấy mỗi giai đoạn có sự phát triển khác nhau.
Kỹ năng tự phục vụ là khả năng trẻ tự thực hiện được công việc, tự phục
vụ vệ sinh cá nhân.
Dạy trẻ kỹ năng tự phục vụ là dạy trẻ biết tự giác, có kỹ năng thực hiện
các công việc vệ sinh cá nhân hay các công việc tự phục vụ bản thân. Như Bác
Hồ kính yêu của chúng ta đã dạy: “Tuổi nhỏ làm việc nhỏ, tuỳ theo sức của
mình”. Đúng vậy, chúng ta cần phải rèn kỹ năng sống đặc biệt là kỹ năng tự
phục vụ cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ và bắt đầu từ việc nhỏ nhất như: quét nhà,
quét lớp học, kê bàn ghế, tự xúc cơm, tự vệ sinh cá nhân. Kỹ năng tự phục vụ là
một yếu tố quan trọng có thể giúp trẻ tăng cường tính độc lập và cảm giác về sự
thành cơng. Dạy cho trẻ biết những kỹ năng tự phục vụ giúp trẻ ý thức được bản
thân, đây là cơ hội tốt nhất giúp trẻ nhanh chóng khơn lớn và trưởng thành
trong cuộc sống, trẻ sống có trách nhiệm hơn với chính mình, dạy trẻ biết quan


Tỉ lệ %

Chưa
đạt

Tỉ lệ %

1

Lau mặt.

12 trẻ

40 %

18 trẻ

60%

2

Rửa tay

12 trẻ

40 %

18 trẻ



43%

17 trẻ

57%

6

Mặc, cởi quần áo

14 trẻ

47 %

16 trẻ

53 %

Từ kết quả như trên, tơi băn khoăn suy nghĩ tìm nhiều biện pháp và hình
thức tổ chức để hoạt động "khám phá” đạt nhiều hiệu quả cao hơn để nâng dần
khả năng quan sát, so sánh, phân loại, trải nghiệm, diến đạt hiểu biết của mình
về sự vật hiện tượng, làm phong phú biểu tượng về mơi trường xung quanh cho
mỗi trẻ.
Trong q trình thực hiện tơi gặp một số thuận lợi và khó khăn sau.
a. Thuận lợi
Bản thân là giáo viên có tinh thần trách nhiệm cao, yêu nghề mến trẻ, ham
học hỏi nhằm nâng cao chun mơn. Tìm tịi và tự làm một số đồ dùng, đồ chơi
để phục vụ các hoạt động học và hoạt động vui chơi của trẻ.
Được sự quan tâm của Phòng giáo dục, của BGH nhà trường trong công

Giống như thức ăn, nước uống hàng ngày, việc trang bị cho trẻ các kỹ
năng
tự phục vụ là vô cùng cần thiết. Để việc dạy cho trẻ các kĩ năng này trong
trường mầm non khơng nhàm chán, khơng mang tính hình thức và đạt hiệu quả
cao thì việc xây dựng dựng kế hoạch là một trong những nội dung vô cùng quan
trọng và cần thiết.
Như Lênin đã từng nói: “Mọi kế hoạch đều là thước đo, tiêu chuẩn, đèn pha
và là cái mốc”. Trong quá trình thực hiện chúng ta có thể khẳng định rằng mỗi
phút dành cho việc lập kế hoạch, tiết kiệm được ba bốn phút cho việc thực hiện.
Lập kế hoạch là một biện pháp quan trọng, có kế hoạch giúp cho người
giáo viên hình dung rõ ràng, cụ thể từng cơng việc. Nó là cơ sở để giáo viên
thực hiện tốt các nhiệm vụ đã đặt ra. Để thực hiện tốt việc tổ chức dạy trẻ kỹ
năng tự phục vụ cho trẻ tôi đã tiến hành lập kế hoạch như sau:
Kế hoạch dạy trẻ kĩ năng vệ sinh, tự phục vụ bản thân
STT
Thời gian
Nội dung

7/20


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non.

1

Tháng 8, 9, 10

- Rửa tay
- Lau mặt
- Đi giày dép

4.2.1 Dạy và rèn trẻ kỹ năng rửa tay
Cho trẻ rửa tay có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe, giảm tỉ lệ
trẻ mắc bệnh. Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy, việc rửa tay có thể giúp trẻ
ngăn ngừa bệnh tật như bệnh: cúm, tiêu chảy, dịch chân tay, miệng.
Mặc dù việc thực hiện vệ sinh cá nhân cụ thể là việc rửa tay cho trẻ ở
trường Mầm non đã được đưa vào quy chế. Song thực tế hiện nay ở các trường
mầm non nói chung, và trường tơi nói riêng việc cho trẻ rửa tay vẫn còn gặp
8/20


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non.

nhiều khó khăn, trẻ rửa tay chưa thành một thói quen. Mà khi bẩn mới rửa tay,
trẻ rửa qua loa, rửa chưa sạch, hay nói cách khác là rửa tay chưa đúng cách.
Từ những thực tế trên, sau khi xây dựng kế hoạch tôi đã dạy trẻ kỹ năng
rửa vào các buổi chiều. Vì số lượng trẻ đơng nên tơi thường dạy trẻ 2 lần trong
tuần. Trước tiên tôi cho trẻ hiểu rõ tác dụng của việc rửa tay như việc các con
rửa tay sẽ không bị ốm, không phải tiêm, không phải uống thuốc…Khi trẻ hiểu
việc vì sao phải rửa tay tôi sẽ cung cấp một số kiến thức kỹ năng cho trẻ, tôi cho
trẻ thực hiện các bước của việc rửa tay
- Xắn tay áo
- Dùng nước sạch, và ấm (lạnh)
- Xát xà phòng. Và xoa sát hai bàn tay ít nhất 10-15 giây, sau đó rửa bằng
nước sạch
- Chú ý rửa tất cả bề mặt da như lòng bàn tay, mu bàn tay, cổ tay các ngón
tay, móng tay và kẽ ngón tay.
* Lưu ý: Ln ln ở tư thế 2 bàn tay xuôi dưới với nước chảy và rửa từ
trên xuống dưới…. rửa xong lau khô tay.
Cùng với việc hướng dẫn trẻ trẻ kỹ năng rửa tay vào các buổi chiều. Hàng
ngày tôi tiếp tục rèn trẻ trong các hoạt động.

Bước 1: Chọn giầy
10/20


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non.

Chọn giầy phải để đi cho chân phải, chọn giầy trái đi cho chân trái.
Bước 2: Hai tay cầm giầy, xỏ chân vào giầy đồng thời hai tay kéo gót giầy
lên
Bước 3: Dán phần dính vào, sau đó đi tiếp chiếc giầy cịn lại
Khi hướng dẫn trẻ xong tơi cho trẻ thực hành thao tác đi giầy. Để bao quát
cũng như hướng dẫn trẻ được chu đáo tỉ mỉ tôi tiến hành cho từng nhóm trẻ thực
hiện.
Để rèn trẻ kỹ năng đi giầy dép tôi luôn quan tâm tới thời điểm trước giờ ra
sân tập thể dục hoặc trước khi ra hoạt động ngồi trời. Tơi lần lượt cho từng tổ
ra lấy giầy dép để đi,trong khi trẻ đi dép tôi bao quát hướng dẫn, giúp đỡ trẻ.
Trong quá trình trẻ đi giầy dép tôi luôn động viên hướng dẫn trẻ. Đặc biệt với
những trẻ khơng làm được tơi tận tình hướng dẫn trẻ để trẻ khơng cảm thấy nản
trí.
4.2.4. Giáo dục trẻ súc miệng nước muối, kỹ năng chải răng đúng cách
Chải răng buổi tối trước khi đi ngủ là rất quan trọng. Tuy nhiên việc vệ sinh
răng miệng thật sạch sau mỗi bữa ăn để loại bỏ thức ăn còn đọng lại và mảng
bám trên răng là vô cùng cần thiết.
Đầu năm học khi mới nhận lớp, tôi thấy tỷ lệ mắc bệnh sâu răng của trẻ lớp
tôi tương đối cao 18 cháu/30 cháu. Vậy để giảm tỉ lệ sâu răng ngay từ đầu năm
tôi đã rất quan tâm tới việc dạy và rèn trẻ xúc miệng nước muối sau mỗi bữa ăn
ở lớp. Việc làm này đã được các bé thực hiện từ lớp Mẫu giáo bé, song để hình
thành thói quen, ý thức thường xun lại là một vấn đề. Cũng như việc dạy và
rèn các kỹ năng khác tôi đã dạy trẻ vào các buổi chiều và rèn trẻ sau mỗi giờ ăn.
Trước tiên tôi cho trẻ xem một số hình ảnh của hàm răng đẹp và một số hình ảnh

áo.
VD: “ Tay trái giữ khóa, tay phải cầm khóa kéo từ trên xuống gấu áo -> tay
phải kéo vạt bên phải lên. -> lần lượt kéo hai tay ra khỏi áo”. Cởi áo xong tiến
hành gập áo. Trải áo xuống nền gập hai vạt áo vào trong -> Lần lượt gập hai tay
áo vào. Hai tay cầm vai áo gập đôi lại để vai áo và gấu áo trùng nhau. Gấp xong
mang áo để lên bàn gọn gàng.
Tôi luôn bao quát hướng dẫn trẻ làm đúng các thao tác.
4.2.6. Giáo dục trẻ kỹ năng chải tóc
Khi lên 4 tuổi, các con có thể tự chải tóc nếu có sự hướng dẫn của người
lớn. Với kỹ năng này, tôi hướng dẫn trẻ vào một buổi chiều: Cách cầm lược
đúng cách, cầm lược bằng tay phải, chải từng phần một, và gỡ các mối rối, nhẹ
nhàng bắt đầu từ ngọn tóc, rồi mới chải dần lên chân tóc. Khi hướng dẫn trẻ tơi
kết hợp cho trẻ thực hành từng nhóm. Việc kiểm tra kỹ năng này tôi thường
quan sát trẻ tự làm sau ngủ dậy. Để động viên trẻ và để trẻ hứng thú với việc
chải tóc tơi thường cho trẻ đọc bài thơ
Chiếc lược của bé
“Bé có mái tóc đuôi gà
Mỗi ngày bé chải đến ba bốn lần
Lược này xinh thật là xinh
Chỉ dành cho bé một mình mà thơi
Thỉnh thoảng Mèo Mướp đến chơi
Ngắm bé trải tóc Mướp ngịi im re
Chiều nay bé đi học về
Mướp đâu khơng thấy để khoe điểm mười
Cái lược cũng biến mất rồi
12/20


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non.


Tơi cịn phơ tơ các bài thơ câu chuyện bài hát tôi sưu tầm được phát cho
phụ huynh để bố mẹ có thể dạy trẻ thêm ở nhà.
Tuyên truyền với các bậc phụ huynh để cùng tham gia giáo dục trẻ và một
số điều người lớn cần tránh khi dạy trẻ kỹ năng sống:
- Khơng hạ thấp trẻ: Cứ mỗi lần chúng ta nói những lời hạ thấp khả năng
trẻ là chúng ta đã phá vỡ những suy nghĩ tích cực về chính bản thân trẻ. Khơng
nên tạo cho trẻ thói quen kiêu ngạo nhưng cũng không nên lăng nhục trẻ.
13/20


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non.

- Không dọa nạt trẻ: Người lớn cần nhớ rằng mỗi lần chúng ta dọa nạt trẻ
là chúng ta đã làm cho trẻ sợ hãi và căm giận người lớn. Sự đe dọa hồn tồn
có hại cho đứa trẻ và sẽ khơng giúp cho hành vi của trẻ tốt hơn.
- Không bắt trẻ hứa hẹn: Với sự hứa hẹn hoặc dọa nạt khơng có ý nghĩa
đối với trẻ vì nếu trẻ cảm nhận được và cắn rứt vì khơng làm trịn lời hứa thì ở
trẻ sẽ phát triển cảm giác hối lỗi và trẻ sẽ làm ngược lại.
- Không bao bọc trẻ một cách thái quá sẽ làm trẻ yếu đuối: Cha mẹ
thường không đánh giá đúng khả năng của trẻ và cho rằng trẻ cịn nhỏ sẽ khơng
làm được một điều gì cả. Sự bao bọc thái quá sẽ dẫn trẻ đến ý nghĩ rằng bản thân
trẻ không thể làm điều gì.
4.4 Biện pháp 4: Tạo mơi trường lành mạnh nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo
dục trẻ kỹ năng tự phục vụ cho trẻ.
Thực hiện kế hoạch giáo dục, kế hoạch đánh giá trẻ bằng bảng đánh giá
trẻ mỗi trẻ có mẫu đánh giá riêng nhằm giúp giáo viên quan sát ghi chép hàng
ngày từng chi tiết, sự việc tiến bộ của trẻ, các mối quan hệ với cô với bạn ghi
chép những kỹ năng mà trẻ đã đạt trong ngày. Tôi đã trang bị các bảng thông tin
cho phụ huynh, xây dựng thư viện cho bé tại nhóm lớp. Khuyến khích giáo viên,
các bậc cha mẹ đọc sách cho trẻ nghe.

Tỉ lệ Chưa Tỉ lệ Đạt
Tỉ lệ Chưa Tỉ
%
đạt
%
%
đạt
lệ
%
7%
1
Lau mặt
12 trẻ 40 % 18 trẻ 60% 28 trẻ 93% 2 trẻ
2
Rửa tay
12 trẻ 40% 18 trẻ 60% 28 trẻ 93% 2 trẻ
7%
3

4
5
6

Súc
miệng nước
10 trẻ 33% 20 trẻ
muối, chải
răng
Đi giày dép. 13 trẻ 43% 17 trẻ
Chải tóc

10
%

1
16 trẻ

53%

29 trẻ

97%

r 3%
ẻ

*.Đối với giáo viên, với lớp
Năm học vừa qua, với sự cố gắng của bản thân, sự phối kết hợp của phụ
huynh, trong việc dạy rèn trẻ ở lớp. Lớp tôi đã được nhà trường đánh giá cao về
tính hiệu quả của các biện pháp dạy rèn trẻ, kỹ năng vệ sinh, trẻ lớp tôi rất tự tin,
tự giác thực hiện các công việc tự phục vụ và vệ sinh cá nhân. Rất nhiều phụ
huynh gặp gỡ giáo viên và trao đổi. "Bây giờ cháu rất tự giác vệ sinh cá nhân và
hào hứng khi tham gia các hoạt động tự phục vụ mà không cần bố mẹ nhắc
nhở."
PHẦN III. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1. Kết luận
Dạy trẻ kỹ năng sống đặc biệt là kỹ năng tự phục vụ không bao giờ là
sớm. trẻ có được các kỹ năng này sẽ giúp trẻ tự tin và tạo tiền đề cho trẻ học các
kỹ năng khác như kỹ năng tự bảo vệ, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng học tập ,kỹ
năng lãnh đạo….. để trẻ phát triển nhân cách một cách toàn diện.
Bản thân người lớn là các bậc phụ huynh hay cô giáo ở lớp luôn luôn

2. Khuyến nghị
Kính mong Ban giám hiệu nhà trường cho tôi được tham khảo các sáng
kiến kinh nghiệm hay của đồng nghiệp. Trên đây là một số kinh nghiệm của tôi
sau một năm thực hiện và đã thu được kết quả đáng kể. Rất mong nhận được sự
đóng góp chân thành của các bạn đồng nghiệp.
Thường xuyên mở các lớp tập huấn, kiến tập bồi dưỡng kinh nghiệm tổ
chức hoạt động tự phục vụ cho trẻ
Trên đây là một số kinh nghiệm được rút ra trong q trình cơng tác mà
bản thân tôi đã và đang áp dụng tại lớp, tơi thấy có kết quả đáng kể. Tơi mạnh
dạn chia sẻ với các bạn đồng nghiệp. Mong được sự đóng góp của hội đồng xét
duyệt sáng kiến kinh nghiệm và đồng nghiệp để đề tài nghiên cứu hoàn thiện
hơn và mang lại hiệu quả tốt nhất trong giảng dạy.
Tôi xin chân thành cảm ơn !

16/20


Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non.

Tôi xin cam đoan sáng kiến kinh
nghiệm của mình viết khơng sao chép
nội dung của người khác.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Tham khảo nghiên cứu tài liệu tập huấn của phòng giáo dục
- Tìm đọc các tài liệu biện pháp hay dạy trẻ kỹ năng tự phục vụ
- Chương trình giáo dục mầm non nhà xuất bản giáo dục mầm non
- Hướng dẫn xây dựng kế hoạch giáo dục và sử dụng môi trường giáo dục
trong các cơ sở mầm non.


4.2.6 Giáo dục trẻ kỹ năng chải tóc

Hình ảnh 5: Trẻ trải tóc (Trang 12)

20/20