<span class='text_page_counter'>(1)</span><div class='page_container' data-page=1>

<b>Lý thuyết Ngữ Văn 10</b>

<b>Miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự</b>
<b>A. KIẾN THỨC CẦN NHỚ</b>

<b>1. Khái niệm</b>
<b>a. Xét ngữ liệu</b>

Xe chạy chậm chậm… Mẹ tôi cầm nón vẫy tơi, vài giây sau, tơi đuổi kịp.
Tơi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, và, khi trèo lên xe, tơi ríu cả chân lại. Mẹ tơi
vừa kéo tay tơi, xoa đầu tơi hỏi, thì tơi ịa lên khóc rồi cứ thế nức nở. Mẹ tơi cũng
sụt sùi theo:

- Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà.

Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe. Đến bấy
giờ tơi mới kịp nhận ra mẹ tơi khơng cịm cõi xơ xác quá như cô tôi nhắc lại lời
người họ nội của tơi nói. Gương mặt mẹ tơi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong, và
nước da mịn làm nổi bật màu hồng của hai gò má. Hay tại sự sung sướng bỗng
được trơng nhìn và ơm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tơi lại tươi đẹp
như thuở cịn sung túc? Tơi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh
tay mẹ tôi, tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man
khắp da thịt. Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai
trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường. Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp
mặt vào bầu sữa nóng của người miệng, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trên trán
xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một êm dịu vơ
cùng.

(Trong lịng mẹ - Nguyên Hồng)
Đoạn trích trên kể lại giây phút Hồng được gặp lại mẹ. Sự việc này được thể
hiện thông qua các yếu tố miêu tả và biểu cảm:

- Biểu cảm bộc lộ những tình cảm, cảm xúc của bản thân trước sự vật, hiện
tượng trong đời sống

- Miêu tả trong văn tự sự là phương tiện để làm cho sự vật, con người, sự
việc trở nên rõ ràng sinh động. Miêu tả trong văn miêu tả là phương thức chính để
biểu hiện sự vật, hiện tượng, con người…

</div>
<span class='text_page_counter'>(3)</span><div class='page_container' data-page=3>

<b>2. Quan sát, liên tưởng tưởng tượng đối với việc miêu tả và biểu cảm</b>
<b>trong văn tự sự.</b>

<b>a. Xét ngữ liệu</b>

Nếu có lần nằm ngồi trời suốt mấy đêm, hẳn bạn thừa biết giữa lúc chúng
ta ngủ thì cả một thế giới huyền bí bừng dậy trong cảnh cơ quạnh và u tịch. Lúc ấy
suối reo rõ hơn, đầm ao nhen lên những đốm lửa nhỏ, /…/ và văng vẳng trong
không gian những tiếng sột soạt, những tiếng rung khe khẽ, tưởng đâu cành cây
đang vươn dài và cỏ non đang mọc. Ban ngày là cuộc sống của chúng sinh còn ban
đêm là cuộc sống của cây cỏ. Khơng quen thì dễ sợ… Cho nên tiểu thư của chúng
ta cứ mỗi làn nghe thấy một tiếng động nhỏ là đã run lên và nép sát vào người tơi.
Một lần, từ phía mặt đầm lấp lánh dưới kia nổi lên một tiếng kêu dài, não ruột,
ngân vang rền rền tới chỗ chúng tơi ngồi. Cũng vừa lúc một vì sao rực rỡ đổi ngôi,
lướt trên đầu chúng tôi về cùng một hướng đó, dường như tiếng than vãn mà chúng
tơi vừa nghe thấy kia đã mang theo một luồng ánh sáng.

- Cái gì thế? – Xtê-pha-nét khe khẽ hỏi.

- Có một linh hồn lên thiên đàng, cơ chủ ạ. – Nói rồi tôi làm dấu thánh.
Nàng cũng làm theo và cứ ngồi ngửa cổ như thế một lát, vẻ rất trầm ngâm. /
…/

+ Miêu tả cần đến quan sát nhưng cũng cần đến liên tưởng, tưởng tượng, vì
liên tưởng giúp cho việc so sánh, lựa chọn các chi tiết quan sát được, cịn tưởng
tượng giúp hình dung ra sản phẩm (hình tượng) một cách hoàn chỉnh và sáng tạo.

+ Để câu chuyện khơng gây cảm giác khơ khan, người kể phải: Tìm xúc
cảm, rung động từ sự quan sát, liên tưởng, tưởng tượng, hồi ức; từ những sự vật, sự
việc đã và đang lay động trái tim người kể.

<b>B. LUYỆN TẬP CỦNG CỐ</b>

<b>1. Tìm yếu tố miêu tả và biểu cảm trong đoạn trích. Phân tích giá trị của</b>
<b>các yếu tố đó.</b>

</div>
<span class='text_page_counter'>(5)</span><div class='page_container' data-page=5>

- Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ!
- Cụ bán rồi?

- Bán rồi? Họ vừa bắt xong.

Lão cố làm ra vẻ vui vẻ. Nhưng trông lão cười như mếu và đôi mắt lão ầng
ậng nước, tôi muốn ơm chồng lấy lão mà ịa lên khóc. Bây giờ thì tơi khơng xót
năm quyển sách của tơi q như trước nữa. Tôi chỉ ái ngại cho lão Hạc. Tôi hỏi cho
có chuyện:

- Thế nó cho bắt à?

Mặt lão đột nhiên co dúm lại. Những vết nhăn xô lại với nhau, ép cho nước
mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão mếu
như con nít. Lão hu hu khóc...

Khốn nạn... Ơng giáo ơi! Nó có biết gì đâu! Nó thấy tơi gọi về thì chạy ngay

+ Nhân ngày kỉ niệm 20/11 tôi về thăm trường, ôn lịa kỉ niệm xưa, thăm
thầy cô thăm bạn bè

+ Tôi cảm thấy rât háo hức và mong chờ.

+ Chúng tôi cùng về chung một lớp, những ai bận có thể về sau.

+ Tơi đi trên con đường lúc nhỏ tôi vẫn đi mà sao nay khác hẳn, từng hàng
rào, lối đi, đến con đường cũng có cảm giác lạ.

- Khơng khí ngày về thăm trường: Vô cùng nhộn nhịp. tấp nập

- Miêu tả cảnh trường: Cổng trường, sân trường, lớp học, bàn ghế . hàng
cây,..

- Miêu tả về thầy cô, bạn bè: Thầy cô, bạn bè đều khác lạ, chỉ có những thầy
cơ trẻ cịn những người thầy dạy tơi năm xưa đã về hưu, hay chỉ còn lại vài người.

- Cảm xúc của bản thân: Sung sướng, tự hào khi trường ngày một khang
trang, đẹp đẽ. Bồi hồi, xúc động khi gặp lại thầy cô, bạn bè, bâng khuâng nhớ đến
những kỉ niệm cũ.

c. Kết bài: Suy nghĩ và cảm xúc của bản thân sau lần về thăm trường cũ
Các tài liệu liên quan:

</div>
<span class='text_page_counter'>(7)</span><div class='page_container' data-page=7>

 Chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu trong văn tự sự

</div>

<!--links-->

---