x
101
x
PHҪN V
Giӟi thiӋu vӅ công nghӋ sinh hӑc
x
102
x
x
103
x
16.
An toàn sinh hӑc và công nghӋ DNA tái tә hӧp
Công nghӋ DNA tái tә hӧp liên quan tӟi viӋc tәng hӧp vұt liӋu di truyӅn tӯ các
nguӗn khác nhau ÿӇ tҥo ra các sinh vұt biӃn ÿәi gen (GMOs) mà trѭӟc ÿây chѭa
tӗn tҥi trong tӵ nhiên. Ban ÿҫu, các nhà sinh hӑc phân tӱ có mӝt mӕi quan tâm
chung ÿó là nhӳng ÿһc tính không thӇÿoán trѭӟc và không mong muӕn cӫa các
sinh vұt này có thӇ gây ra mӝt mӕi nguy sinh hӑc nӃu chúng thoát ra khӓi phòng
thí nghiӋm. Mӕi quan tâm này trӣ thành tiêu ÿiӇm cӫ
a mӝt hӝi nghӏ khoa hӑc
ÿѭӧc tә chӭc tҥi Asilomar, CA, Hoa KǤ vào năm 1975 (45). Tҥi hӝi nghӏÿó, vҩn
ÿӅ an toàn ÿã ÿѭӧc thҧo luұn và nhӳng hѭӟng dүn ÿҫu tiên vӅ công nghӋ DNA tái
tә hӧp ÿã ÿѭӧc ÿѭa ra. Nhӳng kinh nghiӋm nghiên cӭu trong hѫn 25 năm sau ÿó
ÿã chӭng minh rҵng kӻ thuұt gen có thӇ thӵc hiӋn an toàn hѫn khi tiӃn hành ÿánh
giá nguy cѫ hӧp lý và sӱ dөng các biӋn pháp an toàn thӓa ÿáng.
Ĉҫu tiên, công nghӋ DNA tái tә hӧp hoһc kӻ thuұt gen ÿã ÿѭӧc sӱ dөng ÿӇ phân
ÿoҥn DNA vô tính trong vұt chӫ nhiӉm khuҭn ÿӇ tìm nhanh các sҧn phҭm gen ÿһc
hiӋu cho các nghiên cӭu sâu hѫn. Phân tӱ DNA tái tә hӧp cNJng ÿѭӧc sӱ dөng ÿӇ
tҥo ra các sinh vұt biӃn ÿәi gen nhѭÿӝng vұt chuyӇn gen và ÿӝng vұt “khác
thѭӡng” cNJng nhѭ thӵc vұt chuyӇn gen.
Công nghӋ DNA tái tә hӧp ÿã có mӝt tác ÿӝng to lӟn ÿӕi vӟi y, sinh hӑc và thұm

Nhӳng cҩp ÿӝ an toàn sinh hӑc cao hѫn có thӇÿѭӧc yêu cҫu khi:
1. Sӵ biӇu hiӋn cӫa ÿoҥn DNA có nguӗn gӕc tӯ sinh vұt gây bӋnh có thӇ gia tăng
ÿӝc tính cuҧ sinh vұt biӃn ÿәi gen.
2. Xác ÿӏnh nhӳng ÿoҥn DNA thêm vào không có ÿһc tính tӕt (nhѭ trong lúc
chuҭn bӏ thѭ viӋn bӝ gen DNA tӯ các vi sinh vұt gây bӋnh).
3. Nhӳng sҧn phҭm gen có hoҥt tính dѭӧc lý tiӅm tàng.
4. Nhӳng sҧn phҭm gen mã hoá ÿӝc tӕ.
Nhӳng véc tѫ vi rút cho chuyӇn gen
Nhӳng véc tѫ vi rút nhѭ véc tѫ adenovirus sӱ dөng ÿӇ chuyӇn gen ÿӃn nhӳng tӃ
bào khác. Nhӳng véc tѫÿó thiӃu mӝt sӕ gen sao bҧn vi rút và nhân lên trong
nhӳng dòng tӃ bào có khiӃm khuyӃt ÿó.
Sӵ lѭu giӳ nhӳng véc tѫÿó có thӇ nhiӉm nhӳng vi rút sao chép thành thҥo do
nhӳng trѭӡng hӧp tái tә hӧp ngүu nhiên ít gһp khi các dòng tӃ bào nhân lên hoһc
có thӇ do ÿiӅu kiӋn thiӃu tinh khiӃt sinh ra. Nhӳng véc tѫÿó nên thao tác ӣ cùng
mӭc an toàn sinh hӑc vӟi adenovirus bӕ mҽ sinh ra chúng.
Ĉӝng vұt chuyӇn gien và ÿӝng vұt "khác thѭӡng "
Nhӳng ÿӝng vұt mang ÿһc ÿiӇm di truyӅn ngoҥi lai (ÿӝng vұt chuyӇn gen) nên
thao tác trong nhӳng mӭc ÿӝ ngăn chһn phù hӧp vӟi ÿһc ÿiӇm cӫa sҧn phҭm cӫa
gen ngoҥi lai. Nhӳng ÿӝng vұt ÿã loҥi bӓ có mөc ÿích nhӳng gen ÿһc trѭng (ÿӝng
vұt lҥ) thѭӡng không bӝc lӝ nhӳng mӕi nguy sinh hӑc cө thӇ.
Ví dө vӅÿӝng vұt chuyӇn gen gӗm có nhӳng ÿӝng vұt có thө quan ÿӕi vӟi nhӳng
vi rút mà thông thѭӡng không thӇ gây nhiӉm cho ÿӝng vұt ÿó. NӃu nhӳng ÿӝng
vұt chuyӇn gen ÿó thoát ra khӓi phòng thí nghiӋm và truyӅn thông tin di truyӅn
ÿӃn quҫn thӇÿӝng vұt hoang dҥi thì vӅ mһt lý thuyӃt, mӝt nguӗn ÿӝng vұt vӟi vi
rút ÿһc trѭng ÿó có thӇ phát sinh.
Khҧ năng này ÿӕi vӟi poliovirus ÿã ÿѭӧc thҧo luұn và ÿһc biӋt liên quan trong
hoàn cҧnh thanh toán bӋnh bҥi liӋt. Chuӝt chuyӇn gen biӇu hiӋn thө quan cӫa vi
rút gây bӋnh bҥi liӋt ӣ ngѭӡi phát sinh tӯ nhӳng phòng thí nghiӋm khác nhau ÿã
dӉ nhiӉm vi rút gây bӋnh bҥi liӋt bҵng nhiӅu con ÿѭӡng tiêm truyӅn khác nhau và
x

2. Cytokines
3. Hormones
4. Các yӃu tӕÿiӅu tiӃt biӇu hiӋn gen
5. Các yӃu tӕÿӝc tính hay tác nhân làm gia tăng ÿӝc tính.
6. Nhӳng ÿoҥn gen gây bӋnh ung thѭ
7. Khҧ năng kháng vӟi kháng sinh
8. Chҩt gây dӏӭng.
ViӋc ÿánh giá nhӳng trѭӡng hӧp này cҫn bao gӗm ѭӟc tính mӭc ÿӝ biӇu thӏÿòi
hӓi ÿӇ ÿҥt ÿѭӧc hoҥt tính sinh hӑc hay dѭӧc tính.