40
Chương 4
THÀNH PHẦN VI SINH VẬT THAM GIA
TRONG QUÁ TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI

WX
Vi sinh vật là một thành phần qua trọng trong quá trình xử lý nước thải sinh học. Về
mặt cấu trúc và chức năng, vi sinh vật được xếp vào loại sinh vật có nhân và tiền nhân. Bọn
tiền nhân gồm (eubacteria, archaebacteria) là quan trọng nhất trong xử lý sinh học và được
hiểu đơn giản là vi khẩn. Bọn có nhân bao gồm thực vật, động vật và nguyên sinh vật. Bọn
có nhân quan trọng trong quá trình xử lý sinh học bao gồm nấm, động vật nguyên sinh và
trùng bánh xe, tảo.
4.1. Vi khuẩn (bacteria)
Là các sinh vật tiền nhân đơn bào. Hình thức sinh sản chủ yếu là nhân đôi mặc dù có
một số loài sinh sản hữu tính hoặc bằng cách nẩy chồi. Cho dù có hàng ngàn loại vi khuẩn
khác nhau nhưng dạng tổng quát chỉ có ba loại sau: spherical, cylindrical và helical. Kích
thước chúng biến đổi. Một vài kích thước của vi khuẩn như sau : đường kính từ 0.5 - 1.0μm
đối với spherical, rộng từ 0.5-1μm và dài từ 1.5-3μm đối với cylindrical và rộng từ 0.5-5μm
dài từ 6-15μm đối với helical.
4.1.1. Cấu trúc tế bào
Có cấu trúc tế bào đơn giản (hình 4.1) bên trong tế bào gọi là tế bào chất, chứa
protein, carbonhydrate và các chất hữu cơ phức tạp. Vùng dòch bào chứa ribonucleic acid
(RNA), có vai trò chủ yếu trong việc sinh tổng hợp protein. Cũng bên trong tế bào chất có
vùng chứa deoxyribonucleic acid (DNA), DNA chứa tất cả những thông tin cần thiết cho sự
sản xuất tất cả các cấu thành của tế bào và có thể được gọi là vật liệu di truyền của tế bào.
Thành phần tế bào: kiểm tra trên một số lượng lớn các vi khuẩn khác nhau người ta
cho rằng chúng chứa khoảng 80% là nước và 20% là chất khô trong đó có 90% là chất hữu
cơ và 10% là vô cơ. Thành phần cơ bản của tế bào vi khuẩn như sau:
Phần trăm trọng lượng khô Nguyên tố
Khoảng Trung bình
Carbon (C) 45-55 50

P có thể
được sử dụng khi có tính đến phosphorus. Thành phần vô cơ bao gồm P
2
O
5
(50%), SO
3

(15%), Na
2
O (11%), CaO (9), MgO (8), K
2
O (6%) và Fe
2
O
3
(1%). Bởi vì tất cả các đơn chất
và hợp chất đều có nguồn gốc từ môi trường, nên sự thiếu hụt một trong những chất này
trong chất nền sẽ là nhân tố hạn chế và trong một vài trường hợp có thể tác động đến sự phát
triển của vi khuẩn.
4.1.2. Điều kiện môi trường
Các điều kiện của môi trường về nhiệt độ và pH có ảnh hưởng quan trọng lên sự tồn
tại và phát triển của vi khuẩn. Nói một cách tổng quát, sự phát triển tối ưu chỉ xảy ra trong
một giới hạn hẹp của nhiệt độ và pH, cho dù vi khuẩn có thể tồn tại trong một khoảng rộng
về giới hạn của hai yếu tố này. Nhiệt độ dưới nhiệt độ tối ưu thường có ảnh hưởng ý nghóa
lên sự phát triển hơn là nhiệt độ trên nhiệt độ tối ưu. Tốc độ phát triển của vi khuẩn sẽ tăng
lên gấp đôi khi nhiệt độ tăng lên 10
0
C cho đến khi đạt đến nhiệt độ tối ưu.
pH của môi trường cũng là nhân tố ảnh hưởng chủ yếu đến sự phát triển của vi khuẩn.

nhân đôi với một tốc độ xác đònh bởi thời gian sinh sản và khả năng thu nhận và đồng
hóa thức ăn của chúng (tốc độ tăng trưởng theo phần trăm là không đổi).
(3) Giai đoạn phát triển ổn đònh : Trong giai đoạn này quần thể vi khuẩn ở trong trạng thái
ổn đònh. Lý do trước tiên của hiện tượng này là: các tế bào đã sử dụng cạn kiệt chất nền
hoặc chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển; sự phát triển của tế bào mới cân bằng
với sự chết của tế bào cũ.
(4) Giai đoạn vi khuẩn tự chết : Suốt giai đoạn này, tốc độ chết của vi khuẩn vượt quá sự sản
sinh ra tế bào mới. Tốc độ chết thường là một chức năng của quần thể sống và các đặc
tính của môi trường. Trong một vài trường hợp, trò số logarit của số lượng tế bào chết
tương đương với trò số của số lượng tế bào sinh ra ở gian đoạn sinh trưởng nhưng có dấu
ngược lại.
Sự phát triển về mặt số sinh khối.
Sự phát triển được thảo luận ở đây trong mối tương quan của những thay đổi về sinh
khối của vi sinh vật theo thời gian. Sự phát triển này bao gồm 4 giai đoạn. (hình 4.3).

(1) Giai đoạn tăng trưởng chậm. Một lần nữa vi khuẩn đòi hỏi phải thích ứng với môi trường
dinh dưỡng của chúng. Giai đoạn tăng trưởng chậm đối với sinh khối không không kéo
dài như giai đoạn tăng trưởng chậm đối với số lượng bởi vì sinh khối bắt đầu tăng trước
khi sự phân chia tế bào xảy ra (tế bào lớn lên rồi mới phân chia).
Thời gian (giờ)
Pha
thích
nghi
Pha
tăng
trưởng
Pha ổn
đònh
Pha Chết
Giá trò log số lượng tế bào vi sinh vật