KHOA HỌC – CÔNG NGHỆ - MÔI TRƯỜNG
CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN TỈNH
ĐẮKLẮK GIAI ĐOẠN 2006-2009, NHỮNG THÀNH CÔNG VÀ THÁCH
THỨC
TS. Trần Ngọc Thanh
Sở Nông nghiệp và PTNT ĐắkLắk
Mặc dù gặp nhiều khó khăn về thiên tai, dịch bệnh gia súc, gia cầm, giá vật tư
phân bón trong những năm qua tăng, thị trường nông sản có những năm không ổn
định nhưng nhờ sự chỉ đạo sát sao của Tỉnh uỷ, UBND tỉnh giá trị sản xuất ngành
nông nghiệp liên tục tăng trưởng. Giai đoạn 2001-2005 tăng bình quân 4,62%, thời kỳ
2006-2009 tăng bình quân 6,28% cao hơn trung bình của cả nước. Nhờ đó, góp phần
quan trọng nâng cao thu nhập cho dân cư nông thôn tạo nền tảng cho việc đổi mới nền
kinh tế nói chung.
Tăng trưởng của ngành nông nghiệp trong những năm qua góp phần bảo đảm
an ninh lương thực của địa phương. Sản lượng lương thực có hạt tăng trưởng mạnh
trong những năm qua cho thấy vấn đề đột phá quan trọng trong tiến trình đổi mới ứng
dụng những thành tựu khoa học, công nghệ trên địa bàn tỉnh. Trong khi một số nước
nghèo, đang phát triển có nguy cơ trước nạn thiếu đói lương thực thì sản lượng lương
thực của tỉnh năm sau cao hơn năm trước. Năm 2000 sản lượng lương thực có hạt chỉ
đạt 399 ngàn tấn thì đến năm 2009 đã đạt trên 985 ngàn tấn. Một tỉnh miền núi có sản
lượng lương thực gần 1 triệu tấn có thể xem như là một thành tích tốt. Tăng bình quân
sản lượng lương thực giai đoạn 2001-2005 là 13,3% và thời kỳ 2006-2009 là 7,2%.
Đây là tỷ lệ tăng khá cao. Bình quân lương thực đầu người trong những năm gần đây
tăng 7,27% (537 kg/người/năm). Giải quyết được vấn đề an ninh lương thực có ý
nghĩa rất quan trọng, mở đường cho việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp
sang các ngành phi nông nghiệp.
BẢN TIN THÔNG TIN KH&CN SỐ 01/2010 1
KHOA HỌC – CÔNG NGHỆ - MÔI TRƯỜNG
Tăng trưởng của ngành nông nghiệp đã góp phần quan trọng thúc đẩy ngành
công nghiệp chế biến phát triển và tăng kim ngạch xuất khẩu. Những năm qua sản
lượng ngô, sắn tăng đã cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến tinh bột sắn,

trên 98% và không có xu hướng giảm trong nhiều năm qua. Ngành lâm nghiệp tuy
chiếm diện tích lớn, có nhiều tiềm năng nhưng giá trị sản xuất chỉ chiếm 0,82% năm
2008, ngành thuỷ sản chiếm tỷ trọng không đáng kể 0,58% điều này cho thấy cần phải
có các giải pháp tích cực hơn để chuyển đổi cơ cấu trong ngành nông lâm thuỷ sản
theo hướng tăng tỷ trọng ngành lâm nghiệp và thuỷ sản, giảm tương đối ngành nông
nghiệp.
Trong nội bộ ngành nông nghiệp cơ cấu còn mất cân đối, trồng trọt chiếm tỷ
trọng lớn, giá trị sản xuất ngành trồng trọt chiếm 84,93% (năm 2008). Ngành chăn
nuôi, dịch vụ nông nghiệp có nhiều tiềm năng, giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp
phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn của tỉnh nhưng chỉ chiếm tỷ trọng khá
khiêm tốn (giá trị sản xuất ngành chăn nuôi chiếm 12,55%, dịch vụ nông nghiệp
2,52%). Trong trồng trọt cây lương thực bao gồm cả lúa và ngô vẫn là chủ lực. Cây
công nghiệp cà phê chiếm tỷ trọng lớn cho thấy sản xuất nông nghiệp còn độc canh
phụ thuộc rất nhiều vào giá cả thị trường cà phê. Khi giá cà phê lên cao, người nông
dân có thu nhập cao, những năm giá cà phê xuống thấp cuộc sống của đa số nông dân
gặp rất nhiều khó khăn. Cây ăn quả có nhiều tiềm năng nhưng chưa tìm kiếm được thị
trường nên chưa phát triển. Chăn nuôi đại gia súc là một thế cạnh tranh của tỉnh
nhưng chưa phát triển đúng tiếm năng chủ yếu vẫn là lợn, gia cầm.
Sản xuất nông nghiệp vẫn ở quy mô nhỏ, manh mún, phân tán. Quá trình phân
chia tích tụ đất đai cùng với truyền thống canh tác lạc hậu lâu đời của các cộng đồng
dẫn đến tình trạng đất canh tác của nông hộ rất nhỏ, đại đa số khoảng 0,5-0,7 ha/hộ lại
phân bố manh mún nhiều thửa nên rất khó khăn trong việc ứng dụng khoa học kỹ
thuật và cơ khí hoá. Thực trạng cơ khí hoá nông nghiệp của tỉnh còn rất thấp, khâu
làm đất chỉ đạt 55%, gieo trồng đạt 4,06%, khâu chăm sóc đạt 17,74%, thu hoạch đạt
9,43%, chế biến đạt 37,96%. Nghiên cứu của Ngân hàng thế giới cho thấy năng suất
lao động tổng thể của các ngành nghề trong các hộ nông dân có diện tích đất dưới
0,25 ha thấp hơn các hộ có trên 02 ha là 2,5 lần. Thực trạng sở hữu đất đai trong nông
nghiệp không thuần tuý ở quy mô sản xuất mà còn là sự khác biệt giữa hai hệ thống
canh tác một bên là thủ công, một bên là cơ giới hoá và phương thức quản lý ở trình
độ cao và trình độ thấp. Rất nhiều hộ nông dân khu vực đồng bào dân tộc vẫn còn áp

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng diễn ra với tốc độ khá cũng làm thay đổi phương
thức sử dụng tài nguyên rừng, đất, nước...Quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế trong
nông nghiệp nhanh trong khi chưa có công cụ, chính sách để quản lý làm cho quy
hoạch bị phá vỡ thường xuyên, liên tục. Chưa có hệ thống quan trắc, thống kê đánh
giá kịp thời để cảnh báo, dự báo những tác động của sản xuất đến môi trường. Nhiều
vùng sinh thái không phù hợp với cơ cấu cây trồng, vật nuôi nhưng nông dân phát
triển tự phát sản xuất giá thành cao, lại ảnh hưởng đến tài nguyên, môi trường vì sử
dụng không hợp lý, thiếu bền vững. Tài nguyên thiên nhiên đang bị tiếp tục khai thác
bừa bãi, phá vỡ cân bằng sinh thái nhu tình hình tài nguyên rừng bị suy giảm trong
những năm qua làm cho tình hình thời tiết, khí hậu ngày càng xấu đi, hạn hán, lũ lụt
xảy ra thường xuyên ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống nông dân và tiến trình chuyển
dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn.
Xin kiến nghị một số giải pháp sau:
Giải quyết hài hoà mối quan hệ nông nghiệp-công nghiệp, nông thôn-đô thị
Trong xu thế hiện nay chúng ta đang tập trung đầu tư cho phát triển công
nghiệp, dịch vụ nhưng phải giải quyết mối quan hệ hài hoà giữa nông nghiệp và công
nghiệp. Xây dựng đô thị phải quan tâm đầu tư cho thị trấn thị tứ vùng nông thôn.
Không thể tạm thời hy sinh nông nghiệp, nông thôn, môi trường để đưa công nghiệp,
đô thị đi trước một bước như các nước công nghiệp đã tiến hành trước đây. Để phát
triển bền vững, xoá đói giảm nghèo, ngăn chặn tình trạng chênh lệch quá lớn giữa
giàu và nghèo, giữa thành thị và nông thôn, giữa các nhóm dân tộc, dân cư, việc công
nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn phải được quan tâm chú trọng đầu
tư. Hiện nay đa số dân cư còn sống ở vùng nông thôn thì phát triển nông nghiệp nông
thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá là cách làm tốt nhất. Không thể có
nền kinh tế phát triển nhanh, bền vững trong khi nông thôn trì trệ, đời sống dân cư
nông thôn không được cải thiện, thiếu việc làm nông thôn sẽ có nguy cơ gây bất ổn.
BẢN TIN THÔNG TIN KH&CN SỐ 01/2010 5