Qun lý cht lng nc

93
CHNG 6
QUN LÝ CHT LNG NC
1 TIÊU CHUN CHN IM, CHT LNG NC VÀ T
Cht lng nc trong nuôi trng thy sn bao gm tt c các yu t vt lý, hóa hc
và sinh hc, s bin đng ca các yu t này đu nh hng đn nng sut nuôi. Hu
ht các tác đng ca con ngi đu nhm ci thin các yu t hóa hc và sinh hc,
trong khi đó các yu t vt lý thì li rt khó qun lý khi xy ra điu kin bt li hay s
c. Con ngi ch có th hn ch nhng tác đng xu t các yu t vt lý thông qua
bin pháp chn đim nuôi, thit k và thi công công trình hp lý. Chn đa đim nuôi
thích hp không nhng ch hn ch tác đng xu ca các yu t vt lý mà còn có th
hn ch nhng bt li v yu t hóa hc và sinh hc. Sau đây là mt s tiêu chun v
các yu t vt lý, hóa hc và sinh hc đ la chn vùng nuôi thích hp.
1.1 Các yu t sinh lý hc quan trng trong vic chn đim nuôi thy sn
(Huguenin and Colt, 1989; Trích dn bi C.W. Lin & Yang Yi, 2001)
1.1.1 Môi trng sinh hc
- Nng sut s cp: hot đng quang hp
- Sinh thái vùng: s lng v mc đ dinh dng, loài u th
- Qun th các loài mong mum: cá th trng thành, ngun ging
- S hin din và mt đ đch hi: trong đt, nc, không khí
- Bnh đc hu, ký sinh trùng
1.1.2 Các yu t v đa đim
- c đim lu vc sông: đ dc (đ cao và khong cách), s che ph b mt,
ra trôi, các hot đng trên sn dc
- Cung cp nc ngm: tng ngp nc, đ sâu mc nc ngm, cht lng
- Thy triu: biên đ, tc đ, s thay đi theo mùa và giông bão, s dao đng
- Sóng: biên đ, cng đ, hng, thay đi, tn s giông bão theo mùa
- Dòng chy vùng ven bin: cng đ, hng và thay đi theo mùa
- Kh nng tip cn đa bàn

kích thc
hàm lng
- Màu sc
- Ánh sáng
tng nng lng chiu sáng hng nm
cng đ nng lng bc x
cht lng ánh sáng
thi gian chiu sáng (chu k trong ngày)
1.2.2 Các thông s hoá hc
- pH và đ kim
- Khí
tng áp sut khí
oxy
nit
CO
2

H
2
S
Qun lý cht lng nc

95
- Cht dinh dng
các hp cht nit
các hp cht phospho
kim loi vi lng và s hình thành
- Các hp cht hu c
d phân hy
không phân hy

Qun lý cht lng nc nuôi trng thy sn

96
1.3 Tiêu chun v đt và nc đ la chn vùng nuôi thích hp
Bng 6-1: Tiêu chun v tính cht vt lý, hóa hc ca đt đ xây dng công trình nuôi
thy sn
Phân loi
c đim
Tt Trung bình Xu
nh hng
 sâu đn tng sulfidic hoc
tng sulfuric (cm)
>100 50-100 <50 Phèn tim tàng
 dày ca lp vt cht hu
c trong đt (cm)
<50 50-80 >80 Thm lu, khó nén
cht
Trao đi acid (%) <20 20-35 >35 Phèn có th trao đi
Yêu cu hàm lng vôi
(T/ha)
<2 2-10 >10 Phèn khoáng hoá
pH ca lp đáy ao t 50-100
cm
>5,5 4,5-5,5 <4,5 Quá phèn
Hàm lng sét (%) >35 18-35 <18 Cát/bùn quá nhiu;
thm lu rt ln
t sét Nhiu mùn Cát/bùn

Tt Trung bình Xu
nh hng
TDS
Nc ngt (mg/L) 50-500 500-2000 >2000 S điu hoà thm thu
15-25 5-15 <5 Nc l (g/L)
25-35 >35
 mn (‰) <0,5 0,5-2 >2
Nc ngt 15-25 5-15 <5 S điu hoà thm thu
Nc l 25-35 >35
6,5-8,5 5,0-6,5 <5,0 pH thp pH
8,5-10,0 >10,0 pH cao
50-200 20-50 <20  kim thp  kim tng cng
(mg/L CaCO
3
) 200-500 >500  kim cao
50-200 20-50 <20  cng thp  cng tng cng
(mg/L CaCO
3
) 200-500 >500  cng cao
30-60 15-30 <15 To phát trin quá mc  trong (cm)
60-120 <120 To kém phát trin
 acid (mg/L CaCO
3
) 0 0-10 >10 Acid khoáng
 đc (NTU) 0-25 25-100 >100 Phù sa; ánh sáng thp
10-25 <10 Thc vt ln phát trin
 cng/đ kim 1 0,5-1 >0,5 pH cao
>5 2-5 <2 Oxygen thp Oxy hoà tàn (mg/L)
10-15 >15 P cao
P (mm Hg) 0 0-50 >50 Bnh bt khí

Nhng cht đc hi Thp Trung bình Cao c Qun lý cht lng nc nuôi trng thy sn

98
Bng 6-3. Tiêu chun v ngun nc cp cho vùng nuôi thy sn
Phân loi c đim
Nh Trung bình Nng
nh hng
(E + S) - P (cm/year)
Nc ngt 25 25-50 >50 Bin đng mc nc
Nc l'
Dòng chy vào (m
3
/phút)
Nc ngt 0,4 0,2-0,4 <0,2 Rt mt thi gian đ
ly nc đy
Nc l 2 0,5-2 <0,5 Trao đi nc không
thích hp
Áp lc bm nc (m)
Nc ngt <15 15-20 >50 Chi phí bm nc quá
mc
Nc l <2 2-5 >5
Mùa ma (nhiu ngày liên
tc không có ma)


3
)
2

- Vôi ngm nc hay vôi tôi - Ca(OH)
2

- Vôi sng - CaO
Hiu qu tng đi ca các loi vôi khác nhau:
Loi vôi CaCO
3
CaMg(CO
3
)
2
Ca(OH)
2
CaO
Phn trm 100 109 136 179
 mn ca vôi: Vôi sng và vôi tôi dng bt nhng đá vôi (CaCO
3
) đc hình thành
t nhng ht có kích thc khác nhau. Hiu qu ca vôi đc xem là 100% khi kích
thc ht nh hn 0,25 mm (đi qua li 0,25 mm), hiu qu ca vôi gim khi kích
thc ht tng lên.
2.2 Thi gian bón vôi
Vì khi bón vôi gây ra vic gim tc thì lng CO
2
và làm mt PO
4

bng cách cho mt lng vôi phn ng hoàn toàn vi acid HCl (cho mt lng tha
HCl), sau đó chun đ NaOH vi ch th phenoltalein đ xác đnh lng HCl trong
phn ng. Giá tr trung hòa ca vôi đc tính nh sau:
(V - T ) (N) (5,000)
Giá tr trung hoà (%) = ----------------------------
S
Trong đó
V = th tích acid HCl (mL)
T = th tích NaOH (mL)
N = Nng đ đng lng (nng đ ca HCl=NaOH)
S = trng lng mu (mg).
Khi xác đnh đc hiu qu tng đi ca vôi (ER) và giá tr trung hòa ca vôi (NV),
chúng ta có th tính toán lng vôi cn bón cho ao nuôi nh sau

Nhu cu bón CaCO
3
(kg/ha)
Lng vôi cn bón (kg/ha) =

(NV% x ER%)
Trong đó
NV = giá tr trung hòa (%)
ER = t l hiu sut (%)
Thí d, gi s theo lý thuyt cn phi bón 2.000 kg/ha CaCO
3
nguyên cht, vi mt
loi vôi nông nghip bán trên th trng có giá tr trung hoà là 86% và t l hiu sut
72%. Lng vôi cn bón là:
2000
Lng vôi phi bón =

2.4.2 Phn ng ca vôi trong ao
CaCO
3
+ H+ → Ca
2+
+H
2
O + CO
2
(tng đ cng)
CaCO
3
+ CO
2
+ H2O → Ca
2+
+ 2HCO
-
3
(tng đ cng và đ kim)
CaO + 2H
+
→ Ca
2+
H
2
O (tng đ cng)
CaO + 2CO
2
+ H

Tng đ cng
(mg/L CaCO
3
)
 mn
i chng Bón i chng Bón
Nc ngt, ≈ 0.1 ‰
27,4 46,1 30,9 50,5
1 ‰ 18,0 22,4 164,7 164,0
5 ‰ 40,8 40,4 720 746
10 ‰ 60,0 58,0 1540 1690
15 ‰ 91,2 85,6 2120 2100
20 ‰ 108,8 107,2 3060 3050
30 ‰ 139,6 137,2 4180 4220
3 BÓN PHÂN
3.1 Mc đích bón phân
Bón phân nhm kích thích s phát trin ca thc vt phù du, nh vy gia tng sinh vt
làm thc n cho cá và nng sut cá.
3.2 Các loi cht dinh dng
Các yu t đa lng là cht dinh dng cn vi lng tng đi ln, ví d nh C, H,
O, N, P, Si, Mg, Ca, S, K và Na...
Các yu t vi lng là nhng cht dinh dng đc cn vi lng tng đi nh nh
Fe, Mn, Cu, Zn, B, Mo, Va, Co...
3.3 Ngun cht dinh dng
Nc ngun vi đ kim cao thng cha hàm lng cao các cht khoáng hoà tan.
Trong bùn đáy cng tích ly nhiu vt cht dinh dng, quá trình khoáng hóa s cung
cp các mui dinh dng hòa tan cho môi trng nc. Ngoài ra, ngun vt cht dinh
dng còn đc cung cp t s bài tit ca đng vt hay t ngun vt cht nhân to
nh thc n hay phân bón.
Qun lý cht lng nc nuôi trng thy sn

Yu t Ngun Phn trm xp x ca yu t
Bo (Boran) Borac (Borax) 11
Pentaborate natri 18
Acid Boric 17
ng (copper) Pentahydrate sulfat đng 25
Malachite 57
Oxide Cupric 75
ng kìm 9-13
St (Iron) Sulfat st 19
Oxid st 77
St ammon phosphat 29
St kìm (Iron chelates) 5-14
Mangan (Manganese) Sulfat Mangan 26-28
Oxid Mangan 41-68
Mangan kìm 12
Mangan Chloride 17
Molybden Molybdat natri 39
Molybdat ammon 54
Km (Zinc) Monohydrat sulfate km 35
Sulfate km baz 55
Carbonate km 52
Km kìm 9-14

Qun lý cht lng nc

103
Bng 6-8. Các thành phn dinh dng ca môi trng nuôi to
Nc ngt Nc mn Yu t (mg/L)
Gorham Chu Sverdrup ASP2
Na 7,6 18,1 10.500 7.050

-aminobenzoic acid - - - 0,010
Biotin - - - 0,001
Inositol - - - 5
Folic acid - - - 0,002
Thymine - - - 3
3.5 Phân bón
Phân vô c kích thích s phát trin ca sinh vt t dng ban đu và nhng sinh vt
trong chui thc n liên quan, trong khi đó phân hu c có tác dng trên sinh vt t
dng và sinh vt d dng.
3.5.1 Các yu t nh hng đn hot tính ca phân bón
- Ánh sáng và nhit đ: mc đ ánh sáng ti, đ sâu mc nc, đ đc.
- Thay nc.
- Cht lng nc
- iu kin nn đáy và quá trình s dng ao.
- Rong c.
Qun lý cht lng nc nuôi trng thy sn

104
- Thành phn ca to.
-  hòa tan ca phân.
- Phng pháp và nhp đ bón phân.
- S tiêu th bi đng vt phiêu sinh
3.5.2 Phân bón vô c
Mt dng phân vi loi 15-15-5 cha 15% Nit, 15% P
2
O
5

Tng cng = 100.0 kg
B sung phân vô c cho phân hu c:
Vì sn phm thi đng vt (phân chung) thng cha hàm lng N và P không cân
đi nh nhu cu ti u ca to, nên cn thit phi b sung cho phân chung vi ngun
phân vô c (N/P) đ to ra nhng nguyên liu thích hp hn.
Thí d:
- T l bón phân: 250 kg phân gà khô/hecta/tun
- Hàm lng cht dinh dng trong phân gà: N = 2,5%, P = 2%
- T l N:P theo yêu cu = 5:1, gi s hàm lng P trong phân là hp lý.
- Cn bao nhiêu Ure (46% N) đ thêm vào phân gà đ to ra loi phân vi t l
N:P theo yêu cu?
Tính toán
- Lng phân gà ban đu cha:
- N: 250 kg x 2.5% = 6.25 kg,
- P: 250 kg x 2% = 5 kg
- Phân vi t l N: P yêu cu = 5 : 1 cha 25 kg N.
- Lng N thêm cn trong phân gà:
- 25kg - 6.25 kg = 18.75 kg
- Lng ure cn thit là
- 18.75 kg x 100/46 = 40.76 kg.
Qun lý cht lng nc

105
3.5.3 Phân hu c
Bng bên di lit kê hàm lng cht dinh dng ca các loi cht hu c khác nhau
dùng làm phân bón. Vì t l C:N:P trong phân hu c thng cung cp mt t l cht
dinh dng không cân đi (N:P), do đó đc khuyn cáo là b sung phân vô c đ có
đc t l mong mun.
Bng 6-9. Thành phn c bn trung bình ca phân chung hu c (giá tr đc biu
th bng % trng lng)

Bt
Bt máu 3,5 11,12 0,66 -
Bt sng và móng guc - 12,37 1,60 -
Bp xng 8 3,36 10,81 -
Phân cá 4,5 7,50 2,82 0,80

Qun lý cht lng nc nuôi trng thy sn

106
% phn c bn không có đ m
Phân xanh T l
C:N
N P K
Rm lúa mì 105 0,49 0,11 1,06
Rm lúa mch 110 0,47 0,13 1,01
Rm lúa nc 105 0,58 0,10 1,38
Rm yn mch - 0,46 0,11 0,97
Rm bp 55 0,59 0,31 1,31
Rm đu nành 32 1,30 - -
Lá và cung bông - 0,88 0,15 1,45
Bt ht bông - 7,05 0,90 1,16
Rm đu phng 19 0,59 - -
V ht đu phng - 1,75 0,20 1,24
V đu phng - 1,00 0,06 0,90
Rm đu xanh - 1,57 0,32 1,34
Cng đu đa - 1,07 1,14 2,54
R đu đa - 1,06 0,12 1,50

2
O
5
K
Bò sa 1.000 131,4 36,1 55,8
Bò tht 1.000 170,8 26,3 39,4
Gia cm 5 1,81 1,46 0,67
Heo 100 14,7 6,6 8,7
Cu 100 12,3 4,3 8,9
Theo Dale (1971), trích dn bi C.W. Lin & Yang Yi (2001)
H s chuyn đi xp x: P x 2.3 = P
2
O
5,
K x 1.2 = K
2
O
Qun lý cht lng nc

107

Bng 6-12. Hàm lng nit (N) và phospho (P) theo khi lng khô ca các loi phân
chung khác nhau đc s dng bón cho ao.
Phân % N % P T l N : P Ngun
Gà 2,8 1,4 2,0 : 1 AIT
Bò 1,5 0,6 2,5 : 1 GREEN et al. 1989
Vt 4,4 1,1 4,0 : 1 A.I.T. 1986
Trâu 1,4 0,2 7,0 : 1 A.I.T. 1986
3.6 Phng pháp bón phân
3.6.1 Phng pháp bón phân

3.6.2 T l và tn s bón phân
Vì tính cht phc tp liên quan đn hiu qu ca vic bón phân nh đc tho lun 
trên, cho nên khó đ đa ra mt công thc v t l bón phân có th áp dng đc trong
mi trng hp. Nói chung đ duy trì mc đ sinh khi ca to  80-300 µg
chlorophyll-a/L, đ trong khong 20-40 cm, thì tng hàm lng lân (TP) và đm (TN)
trong nc nên duy trì trong khong 0,2-0,5 mg P/L and 1-3 mg N/L, vi mt t l
N:P là 5-10:1.
Theo nguyên tc thì s ln bón phân càng nhiu s càng to s n đnh v hàm lng
dinh dng trong nc, vì th duy trì đc nng sut sinh hc n đnh. Trong thc t,
bón 2 ln/tun đn 1 ln/tun là tn s thích hp.
3.7 Mùi hôi
Cá có mùi hôi nh mùi bùn, hôi c hoc hôi du làm gim cht lng nên không th
bán đc hoc ch bán vi giá thp
.
Qun lý cht lng nc

109
3.7.1 Hp cht hoá hc gây ra mùi hôi
Các hp cht gây mùi hôi  tôm cá gm: Geosmin (C
12
H
22
O), methyhsobomeol (MIB,
C
11
H
20
O), and mucidone (C
16
H

Streptomyces

3.7.3 iu kin nh hng đn s phát trin ca sinh vt to ra mùi hôi
- Cht hu c nhiu trong ao đã cung cp giá th cho s phát trin ca nm.
- Streptomycete spp. có th b kim hãm bi hàm lng oxy thp trong ao (bào
t hình thành si nm th cp to ra MIB và mucidone).
- Nhit đ ti u cho các sinh vt sn sinh mùi hôi trong khong 25-30
o
C
- t và nc có tính kim thích hp cho s phát trin ca nhng sinh vt to
mùi hôi.
Qun lý cht lng nc nuôi trng thy sn

110
3.7.4 Các bin pháp phòng nga vn đ v mùi hôi:
- Tránh s tích t ca hp cht hu c  đáy ao.
- Chun b đáy ao bng vic dn sch nhng cht hu c d tha và qua vic
phi ao.
- Các cht hoá hc có th khng ch nhng sinh vt gây mùi hôi- CuSO
4
,
Simazine.
- NaCl (10 mg/L) kim hãm s phát trin ca Streptomycete. Cá bin ít có vn
đ v mùi hôi.
3.7.5 Loi b mùi hôi khi cá:
- Ra sch cá còn sng vi nc sch có thiosufat natri.
- Thu hoch cá khi sinh vt to mùi hôi b tàn li nh lúc nhit đ thp.

V = Th tích nc (m
3
)
N = Công sut máy sc khí (kw)
t = Thi gian sc khí (gi)
4.1.3 Phng pháp kim tra máy sc khí c hc

Trích đoạn Kh trùng b ng tia cc tím (UV)

---