Ứng dụng kỹ thuật hạt nhân vào khai thác dầu khí
Năm 1997, sau lần dự Hội thảo về ứng dụng kỹ thuật hạt nhân
trong dầu khí tại Bắc Kinh (Trung Quốc) do IAEA tổ chức, nhận
thấy tầm vóc của những ứng dụng công nghệ hạt nhân cũng như
những lợi ích to lớn mà nó đem lại cho sản xuất, Nguyễn Hữu
Quang ôm ấp ý định xây dựng phòng thí nghiệm ứng dụng những
công nghệ ấy ở Việt Nam.
Từ đầu những năm 1990, ứng dụng kỹ thuật hạt nhân vào quá trình
s
ản xuất công nghiệp còn là những khái niệm khá xa so với khả
năng ng
hiên cứu và ứng dụng của các viện nghiên cứu ở nước ta.
Năm 1991, kỹ sư Nguyễn Hữu Quang (Viện Nghi
ên cứu hạt nhân
Ðà Lạt) được tham dự một khóa học hai tuần về Ứng dụng kỹ thuật
hạt nhân trong sản xuất công nghiệp do Cơ quan Năng lượng
nguyên tử quốc tế IAEA tổ chức tại Indonesia. Ðược chứng kiến
những thí nghiệm do các đồng nghiệp trong khu vực tiến hành, anh
mơ ước một ngày nào đó viện mình cũng có những phòng thí
nghi
ệm tương tự được làm những thí nghiệm phục vụ sản xuất và
được trao đổi học thuật ngang bằng với họ.
Anh đi liên hệ, trao đổi với các kỹ sư ở Li
ên doanh Dầu khí
Vietsovpetro để t
ìm hiểu thực tế. Nhận thấy nhu cầu xác định các
khoảng tiếp nhận của địa tầng trong giếng bơm ép nước trong mỏ
dầu đá móng, anh quyết định lựa chọn đối tượng này để làm thử
nghiệm đầu tiên, vì công nghệ đánh dấu khá đơn giản.
Nguyên lý của nó là dùng các hạt "nhuộm" phóng xạ - gọi là hạt
đánh dấu

dầu về các giếng khai thác. Hiệu suất khai thác phụ thuộc phần lớn
vào hiệu quả bơm ép. Vì vậy, việc kiểm soát quá trình bơm ép
nước l
à công việc quan trọng mang ý nghĩa kinh tế kỹ thuật lớn đối
với các công ty khai thác. Kỹ thuật đánh dấu gần như là phương
pháp duy nhất cho các số liệu thực nghiệm về sự di chuyển của
nước bơm ép trong mỏ.
Thành công bước đầu đ
ã thuyết phục được các cấp quản lý về năng
lực của Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, cũng như mở ra
triển vọng về một hướng nghiên cứu ứng dụng các kỹ thuật đồng
vị phóng xạ phục vụ sản xuất công nghiệp, đặc biệt là phục vụ khai
thác dầu khí.
Ðược Nhà nước cấp kinh phí nghiên cứu và IAEA hỗ trợ một số
thiết bị cơ bản và cử chuyên gia sang giúp đỡ để xây dựng phương
pháp đánh dấu đồng vị phóng xạ khảo sát sự di chuyển của nước
bơm ép, đó là thuận lợi lớn.
Tuy nhiên, mỏ dầu của Việt Nam chủ yếu là mỏ đá móng nứt nẻ,
với độ sâu hơn 4.000 m, nhiệt độ hơn 150oC, thân dầu dày hàng
trăm, thậm chí cả nghìn mét và cấu trúc thấm chứa không đồng
nhất, phức tạp, mang đặc thù rất riêng mà thế giới ít có kinh
nghiệm. Nếu như tập thể kỹ sư và các nhà khoa học dầu khí của
Vietsovpetro là những người đi tiên phong trong việc phát hiện
tiềm năng dầu khí trong mỏ đá móng, từ đó xây dựng được công
ngh
ệ khai thác phù hợp, thì những người nghiên cứu các công nghệ
ứng dụng cho loại mỏ n
ày cũng phải đầu tư nghiên cứu tìm hiểu nó
để xây dựng n
ên những công nghệ phù hợp.

nguyên tử thiết kế chế tạo đạt chứng chỉ quốc tế DNV, đã được các
công ty dầu khí đánh giá cao và đang có kế hoạch lắp đặt đại trà
trên các giàn khoan bi
ển. Nhiều kỹ sư dầu khí tự hào về loại thiết
bị Made in Vietnam này, nó tuy nhỏ bé nhưng là sản phẩm công
nghệ đầu tiên của Việt Nam được gắn với thiết bị giếng khoan.
Không dừng lại ở đó, được sự ủng hộ mạnh mẽ của Việt Nam, họ
lại đang chuẩn bị cho những Chương trình nghiên cứu quy mô lớn
hơn nhằm xây dựng những hướng nghi
ên cứu mới phục vụ các
ngành thăm d
ò và khai thác khoáng sản, dầu khí của nước ta;
chuẩn bị tích cực để xuất khẩu dịch vụ ra thế giới.
Cho đến nay, từ một ph
òng thí nghiệm ba người đã trở thành
Trung tâm
Ứng dụng Kỹ thuật hạt nhân trong công nghiệp với ba
phòng thí nghiệm chuyên đề, nghiên cứu và triển khai các ứng
dụng kỹ thuật hạt nhân phục vụ chẩn đoán và tối ưu hóa các quá
trình công nghiệp, đóng góp thêm một hướng nghiên cứu ứng dụng
mới - "Ứng dụng kỹ thuật hạt nhân trong công nghiệp" cho Viện
Nghiên cứu hạt nhân Ðà Lạt và ngành năng lượng nguyên tử Việt
Nam.
Nh
ững công nghệ này cho phép khảo sát trực tiếp dây chuyền,
thiết bị sản xuất không cần dừng hoạt động, phục vụ nhiều ngành
khác nhau như hóa chất, chế biến lọc hóa dầu, xi-măng, khai thác
dầu khí, giấy, xử lý thải công nghiệp, công trình giao thông...
Trong các di
ễn đàn khu vực và quốc tế như Hiệp định Hợp tác khu