Lý luận cơ bản về tổ chức kế toán chi phí sản xuất, tính
giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp.
I. Sự cần thiết tổ chức kế toán chi phí sản xuất tính giá
thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp.
1.Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp.
Sự vận động của quá trình hoạt động sản xuất là quá trình phát sinh thờng
xuyên, liên tục của các khoảnàc sản xuất với mục đích tạo ra một hoặc nhiều loại
sản phẩm khác nhau và thu đợc lợi nhuận cao nhất. Do đó việc xem xét, quản lý
và hạch toán đầy đủ, kịp thời, chính xác chi phí sản xuất, tính giá thành sản phẩm
là một nội dung công việc rất quan trọng trong công tác quản lý doanh nghiệp.
Sản xuất xây lắp là một ngành sản xuất có tính chất công nghiệp. Tuy nhiên,
đó là một ngành sản xuất công nghiệp đặc biệt. Sản phẩm XDCB cũng đợc tiến
hành sản xuất một cách liên tục, từ khâu thăm dò, điều tra khảo sát đến thiết kế
thi công và quyết toán công trình khi hoàn thành. Sản xuất XDCB cũng có tính
dây chuyền, giữa các khâu của hoạt động sản xuất có mối liên hệ chặt chẽ với
nhau, nếu một khâu ngừng trệ sẽ ảnh hởng đến hoạt động sản xuất của các khâu
khác.
Đặc điểm, tính chất của sản xuất XDCB và sản phẩm XDCB nói trên đã có
ảnh hởng lớn đến các yếu tố liên quan đến sản xuất XDCB nh chi phí, giá thành,...
Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn
bộ hao phí về lao động, hao phí về vật chất mà doanh nghiệp đã bỏ ra để tiến hành
các hoạt động sản xuất sản phẩm xây lắp trong một thời kỳ nhất định.
Giá thành sản phẩm xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ chi phí của
doanh nghiệp để hoàn thành công trình hay hạng mục công trình.
Qua hai khái niệm nói trên có thể thấy rằng trong các doanh nghiệp nói
chung và doanh nghiệp xây lắp nói riêng giữa chi phí sản xuất và giá thành sản
phẩm có những u điểm giống và những điểm khác nhau.
Về bản chất, chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm đều là biểu hiện bằng
tiền và khoản chi phí của doanh nghiệp.
Tuy vậy, nói đến chi phí sản xuất là xét đến các hao phí trong một thời kỳ,
còn nói đến giá thành sản phẩm là xem xét đến chi phí đối với quá trình công

xây lắp.
Vai trò, nhiệm vụ của kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm
xây lắp thể hiện qua các nội dung chủ yếu sau đây:
- Xác định đối tợng kế toán tập hợp chi phí sản xuất và đối tợng tính giá
thành phù hợp với đặc điểm và yêu cầu quản lý của doanh nghiệp.
- Tổ chức vận dụng các tài khoản kế toán để hạch toán chi phí sản xuất và
giá thành sản phẩm phù hợp với phơng pháp kế toán hàng tồn kho (kê khai thờng
xuyên) mà doanh nghiệp xây lắp đã lựa chọn và áp dụng.
- Tổ chức tập hợp, kết chuyển hoặc phân bôr chi phí sản xuất theo đúng đối
tợng kế toán tập hợp chi phí sản xuất đã xác định, theo các yếu tố chi phí và
khoản mục giá thành.
- Lập báo cáo chi phí sản xuất theo yếu tố (trên thuyết minh báo cáo tài
chính): định kỳ tổ chức phân tích chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm ở doanh
nghiệp.
- Tổ chức kiểm tra và đánh giá khối lợng sản phẩm dở dang khoa học hợp lý,
xác định giá thành và hạch toán giá thành sản phẩm xây lắp hoàn thành sản xuất
trong kỳ một cách đầy đủ và chính xác.
Công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm cung
cấp thông tin phục vụ cho công tác quản lý của doanh nghiệp và còn chi phối tới
công tác kế toán khác cũng nh chất lợng và hiệu quả công tác quản lý tài chính,
tình hình thực hiện chính sách chế độ kinh tế của doanh nghiệp. Chính vì vậy, việc
tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp một cách hợp lý, đầy
đủ là hết sức cần thiết mà mọi doanh nghiệp cần đảm bảo.
II. Phân loại chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp.
1. Phân loại chi phí sản xuất xây lắp.
Trong công tác quản lý tuỳ theo yêu cầu, mục đích khác nhau, ngời ta có thể phân
loại chi phí sản xuất của doanh nghiệp xây lắp theo nhiều tiêu thức khác nhau.
Việc phân loại chi phí sản xuất sẽ giúp cho ngời quản lý nhận thức đánh giá đợc
sự biến động của từng loại chi phí mà đề ra những biện pháp phù hợp để phấn đấu
giảm chi phí, lựa chọn phơng án sản xuất có chi phí thấp nhất, đó chính là tiền đề,

phí nguyên liệu, vật liệu sử dụng vào mục đích sản xuất chung, những hoạt động
ngoài sản xuất và nó không bao gồm chi phí vật liệu, nhiên liệu đã tính vào chi
phí sử dụng máy thi công.
+ Chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm tiền lơng, tiền công lao động và các
khoản trích trên tiền lơng theo qui định của công nhân trực tiếp thi công. Không
tính vào khoản mục này số tiền công và các khoản trích theo lơng của nhân viên
sản xuất chung, nhân viên quản lý và không bao gồm chi phí nhân công sử dụng
máy thi công.
+ Chi phí sử dụng máy thi công: Là những chi phí trực tiếp có liên quan đến
việc sử dụng máy thi công: chi phí khấu hao cơ bản, chi phí sửa chữa lớn, sửa
chữa nhỏ máy móc thiết bị thi công, động lực, tiền lơng sử dụng máy thi công và
các chi phí khác của máy móc thiết bị thi công. Chi phí sử dụng máy thi công lại
đợc chia thành hai loại: chi phí thờng xuyên phát sinh hàng ngày phục vụ cho hoạt
động của máy tập hợp trực tiếp trong kỳ và chi phí phát sinh một lần phân bổ theo
thời gian sử dụng máy.
+ Chi phí sản xuất chung: Là những chi phí trực tiếp khác (ngoài các chi phí
trực tiếp kể trên) và các chi phí gián tiếp về tổ chức, quản lý sản xuất xây lắp, các
chi phí có tính chất chung cho hoạt động xây lắp gắn liền với từng đơn vị thi công
nh tổ, đội, công trờng thi công. Khoản mục chi phí này bao gồm chi phí nhân viên
phân xởng; chi phí vật liệu, dụng cụ sản xuất, khấu hao TSCĐ dùng chung cho
hoạt động xây lắp; chi phí vận chuyển vật liệu ngoài cự ly qui định; chi phí điện
dùng cho thi công; chi phí chuẩn bị san bãi dự trữ vật liệu và mặt bằng thi công;
chi phí đo đạc phục vụ thi công...
2. Phân loại giá thành sản phẩm xây lắp.
Trong doanh nghiệp xây lắp, khi xem xét đến giá thành sản phẩm xây lắp,
ngời ta thờng chú ý đến giá trị dự toán và giá thành cônng tác xây lắp.
2.1. Giá trị dự toán.
Giá trị dự toán là giá thanh toán cho khối lợng công tác xây lắp hoàn thành
theo dự toán.
Giá trị dự = Chi phí hoàn thành khối lợng công + Lợi nhuận

- Giá thành định mức: Là giá thành đợc tính trên cơ sở các định mức chi phí
hiện hành và chỉ tính cho đơn vị sản phẩm xây lắp. Việc tính giá thành định mức
cũng đợc thực hiện trớc khi tiến hành thi công.
- Giá thành thực tế: Là giá thành đợc tính trên cơ sở số liệu chi phí sản xuất
thực tế đã phát sinh và tập hợp đợc trong kỳ cũng nh khối lợng xây lắp thực tế đã
thực hiện trong kỳ. Giá thành thực tế là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh kết quả
phấn đấu của doanh nghiệp trong việc tổ chức và sử dụng các giải pháp kinh tế tổ
chức kế toán để thực hiện sản xuất sản phẩm, là cơ sở để xác định kết quả kinh
doanh.
III. Tổ chức công tác kế toán chi phí sản xuất trong các
doanh nghiệp xây lắp.
1. Nguyên tắc hạch toán chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp.
- Doanh nghiệp xây lắp hạch toán hàng tồn kho theo phơng pháp kê khai th-
ờng xuyên.
- Đối với nguyên liệu, vật liệu, dịch vụ mua ngoài sử dụng ngay (không qua
kho) cho hoạt động xây lắp đối tợng chịu thuế giá trị gia tăng thì chi phí hạch toán
vào các tài khoản loại 6 là giá mua cha có thuế giá trị gia tăng của các chi phí
mua ngoài đó.
Đối với nguyên liệu, vật liệu, dịch vụ mua ngoài sử dụng ngay không qua
kho cho hoạt động xây lắp không thuộc đối tợng chịu thuế GTGT thì chi phí hạch
toán vào các tài khoản loại 6 là giá mua bao gồm cả thuế GTGT đầu vào của khối
lợng nguyên liệu, vật liệu, dịch vụ mua ngoài dùng ngay cho hoạt động sản xuất
kinh doanh.
- Đối với tài khoản dùng để tổng hợp chi phí sản xuất kinh doanh và tính giá
thành sản phẩm, dịch vụ (TK 154 - Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang) thì
ngoài việc hạch toán tổng hợp còn phải hạch toán chi tiết theo nơi phát sinh chi
phí: đội sản xuất, bộ phận sản xuất, theo sản phẩm, nhóm sản phẩm, lao vụ, dịch
vụ.
Đối với những chi phí sản xuất, kinh doanh có khả năng hạch toán trực tiếp
vào các đối tợng chịu chi phí, trớc hết phải tập hợp các chi phí này vào các tài

theo từng địa điểm phát sinh chi phí (tổ, đội sản xuất, công trờng....). Sau đó chọn
tiêu chuẩn phân bổ để tính toán phân bổ chi phí sản xuất đã tập hợp cho các đối t-
ợng có liên quan. Việc tính toán phân bổ gồm hai bớc:
- Tính hệ số phân bổ:
H = C/T
Trong đó:
- H: Hệ số phân bổ chi phí
- C: Tổng chi phí đã tập hợp cần phân bổ
- T: Tổng tiêu chuẩn dùng phân bổ
- Phân bổ chi phí cho từng đối tợng có liên quan:
C
n
= T
n
x H
Trong đó: - C
n
là chi phí phân bổ cho từng đối tợng
- T
n
là tiêu chuẩn phân bổ của đối tợng n.
Trên cơ sở hai phơng pháp tập hợp chi phí nói trên, trong doanh nghiệp
xây lắp có các trờng hợp tập hợp chi phí sản xuất cụ thể nh sau:
- Tập hợp chi phí sản xuất theo sản phẩm hoặc đơn đặt hàng; hàng tháng các
chi phí sản xuất phát sinh có liên quan đến sản phẩm xây lắp hoặc đơn đặt hàng
nào sẽ đợc tập hợp và phân loại chi phí vào sản phẩm hoặc đơn đặt hàng đó. Trờng
hợp này áp dụng phơng pháp ghi trực tiếp.
- Tập hợp chi phí sản xuất theo nhóm sản phẩm: tất cả các chi phí phát sinh
gồm các chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp đợc phân loại và tập hợp theo giới
hạn là nhóm sản phẩm xây lắp. Khi xây dựng hoàn thành, tiến hành tính giá thành

Nội dung: TK 623 dùng để tập hợp và phân bổ chi phí sử dụng xe, máy thi
công phục vụ trực tiếp cho hoạt động xây lắp công trình trong trờng hợp doanh
nghiệp xây lắp thực hiện xây lắp công trình theo phơng thức thi công hỗn hợp vừa
thủ công vừa kết hợp bằng máy.
- Tài khoản 627: Chi phí sản xuất chung.
Nội dung: Tài khoản này dùng để phản ánh chi phí sản xuất của đội, công tr-
ờng xây dựng gồm: lơng nhân viên quản lý đội xây dựng; khoản trích BHXH,
BHYT, KPCĐ đợc tính theo tỷ lệ qui định (19%) trên tiền lơng phải trả cho công
nhân trực tiếp xây, lắp và nhân viên quản lý đội (thuộc biên chế doanh nghiệp);
khấu hao TSCĐ dùng chung cho hoạt động của đội và những chi phí khác liên
quan tới hoạt động của đội...
- Tài khoản 154: Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang.
Nội dung: Tài khoản 154 dùng để hạch toán, tập hợp chi phí sản xuất kinh
doanh, phục vụ cho việc tính giá thành sản phẩm xây lắp áp dụng phơng pháp kê
khai thờng xuyên trong hạch toán hàng tồn kho.
3.3. Trình tự kế toán tập hợp chi phí sản xuất.
3.3.1Hạch toán chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp:
Chi phí nguyên vật liệu chiếm một tỷ trọng lớn nhất trong chi phí sản xuất
xây lắp. Chi phí vật liệu cho công trình đợc tính theo giá thực tế gồm cả chi phí
thu mua, chi phí vận chuyển đến chân công trình, hao hụt trong định mức của quá
trình vận chuyển.... Vật liệu sử dụng cho công trình, hạng mục công trình nào thì
tính trực tiếp cho công trình đó. Trờng hợp không tính riêng đợc thì phân bổ cho
từng công trình, hạng mục công trình.
Các mẫu chứng từ đợc sử dụng.
- "Phiếu nhập kho", "Phiếu xuất kho", "Hoá đơn kiêm phiếu xuất kho",
"Phiếu xuất kho kiêm vận chuyển nội bộ", "Thẻ kho"...
Tài khoản sử dụng
- Tài khoản 621 "Chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp": TK này dùng để
phản ánh các chi phí nguyên, vật liệu phát sinh liên quan trực tiếp đến việc xây
dựng hay lắp đặt các công trình và đợc mở chi tiết theo từng công trình, hạng