Cơ sở lí luận và những đòi hỏi thực tiễn của việc hoàn
thiện công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá
thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất
I. Bản chất của chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm.
1. Chi phí sản xuất và phân loại chi phí sản xuất.
1.1. Bản chất kinh tế của chi phí sản xuất.
Sản xuất ra của cải vật chất là hoạt động cơ bản của xã hội loài ngời, là điều
kiện tiên quyết, tất yếu và vĩnh viễn của sự tồn tại, phát triển trong mọi chế độ xã hội,
mọi phơng thức sản xuất. Trong nền kinh tế nói chung và trong nền kinh tế thị trờng
nói riêng, hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp thực chất là thực hiện
việc sản xuất ra sản phẩm theo yêu cầu của thị trờng nhằm mục đích kiếm lời.
Quá trình sản xuất là quá trình kết hợp giữa sức lao động với t liệu lao động và
đối tợng lao động để tạo ra sản phẩm. Trong giai đoạn này một mặt các doanh nghiệp
phải bỏ ra các khoản chi phí để tiến hành sản xuất, mặt khác các doanh nghiệp lại thu
đợc một lợng kết quả sản xuất gồm thành phẩm và thành phẩm dở dang. Do vậy, để
đảm bảo bù đắp đợc chi phí và có lãi đòi hỏi các doanh nghiệp phải áp dụng mọi biện
pháp để tăng lợng kết quả thu đợc, giảm lợng chi phí chi ra, tính toán sao cho với l-
ợng chi phí bỏ ra phải thu đợc kết quả cao nhất.
Do giá trị hàng hoá là một phạm trù kinh tế khách quan trên thị trờng. Chính
vì vậy chi phí sản xuất mà các doanh nghiệp hạch toán phải khớp với giá trị thực tế
của t liệu sản xuất dùng vào sản xuất kinh doanh và các khoản đã chi ra. Mặc dù các
hao phí bỏ ra cho sản xuất bao gồm nhiều loại, nhiều yếu tố khác nhau nhng trong
điều kiện tồn tại quan hệ hàng hoá tiền tệ, chúng cần đợc tổng hợp và biểu hiện dới
hình thức tiền tệ. Từ đó ta có thể đi đến một khái niệm chung nhất về chi phí sản xuất
nh sau:
Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động
sống và lao động vật hoá mà doanh nghiệp bỏ ra có liên quan đến hoạt động sản xuất
trong một thời kỳ nhất định. Trong đó chi phí lao động sống bao gồm tiền lơng, các
khoản bảo hiểm. Chi phí lao động vật hoá gồm chi phí nguyên vật liệu, khấu hao
TSCĐ... Trong các doanh nghiệp sản xuất, ngoài các chi phí có tính chất sản xuất còn
có các chi phí không có tính chất sản xuất. Vì vậy cần phải phân biệt chi phí và chi

trong kỳ của doanh nghiệp.
- Chi phí khác bằng tiền: Bao gồm toàn bộ chi phí phục vụ cho sản xuất ngoài
các chi phí trên.
Việc phân loại này chỉ rõ trong một thời kỳ nhất địng doanh nghiệp đã phải
chi ra những yếu tố chi phí gì và kết cấu tỉ trọng của từng yếu tố chi phí sản xuất,
trên cơ sở đó pơhân tích, đánh giá tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất, lập
báo cáo chi phí sản xuất theo yếu tố của bảng thuyết minh báo cáo tài chính, cung
cấp tài liệu tham khảo để lập dự toán chi phí sản xuất, kế hoạch cung ứng vật t, kế
hoạch quỹ lơng, tính toán nhu cầu vốn lao động cho kỳ sau.
* Phân loại theo khoản mục giá thành. Theo cách phân loại này chi phí sản
xuất đợc chia thành những khoản mục sau:
- Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Bao gồm chi phí về nguyên vật liệu chính,
vật liệu phụ, nhiên liệu sử dụng vào mục đích chế tạo ra sản phẩm.
- Chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm toàn bộ chi phí về tiền công, tiền trích
BHXH, BHYT, KPCĐ của công nhân trực tiếp sản xuất, chế tạo sản phẩm.
- Chi phí sản xuất chung: Là những klhoản chi phí dùng cho hoạt động sản
xuất chung ở các phân xởng, tổ đội sản xuất ngoài hai khoản mục chi phí trực tiếp.
Chi phí sản xuất chung bao gồm:
+ Chi phí nhân viên phân xởng: phản ánh chi phí lơng phải trả cho nhân viên
phân xởng nh tiền lơng, các khoản phụ cấp...
+ Chi phí nguyên vật liệu: phản ánh chi phí vật liệu sử dụng chung cho phân x-
ởng nh vật liệu dùng để sửa chữa bảo dỡng TSCĐ của phân xởng vật liệu dùng cho
nhu cầu quản lý chung ở phân xởng.
+ Chi phí dụng cụ sản xuất: phản ánh những chi phí về CCDC dùng cho nhu
cầu sản xuất chung ở phân xởng, tổ đội sản xuất.
+ Chi phí khấu hao TSCĐ: pyhản ánh toàn bộ số tiền trích khấu hao TSCĐ hữu
hình, vô hình, TSCĐ thuê tài chính đợc sử dụng ở các phân xởng, tổ đội sản xuất.
+ Chi phí dịch vụ mua ngoài: phản ánh những chi phí về các dịch vụ mua ở
bên ngoài phục vụ cho hoạt động sản xuất chung của phân xởng nh chi phí điện, nớc,
điện thoại...

dn tìm ra biện pháp hữu hiệu để giảm các khoản chi phí khả biến và chi phí bất biến
nhng vẫn đảm bảo đợc chất lợng sản phẩm. Việc phân loại này giúp cho doanh
nghiệp tìm ra và phân tích đợc điểm hoà vốn phục vụ cho quyết định quản lý, giảm
giá thành sản phẩm, tăng hiệu quả kinh doanh.
Chi phí hỗn hợp: là loại chi phí mà bản thân nó bao gồm cả yếu tố định phí lẫn
yếu tố biến phí. ở mức độ hoạt động căn bản chi phí hỗn hợp thể hiện đặc điểm của
định phí còn quá mức độ đó lại thể hiện đặc tính của biến phí.
Khái niệm chi phí hỗn hợp rất quan trọng và nó phổ biến trong các doanh
nghiệp và thờng đợc sử dụng vào mục đích lập kế hoạch, kiểm soát và điều tiết các
loại chi phí. Vì vậy các nhà quản trị cần thu thập chúng khi chúng phát sinh, phân
chúng ra eo các yếu tố khả biến, bất biến. Việc phân tích chi phí hỗn hợp nếu đợc
làm một cách cận thận thì sự gần đúng của các yếu tố bất biến và khả biến của chi
phí có thể đạt đợc. Trong thực tế để phân tích chi phí hỗn hợp thành các yếu tố khả
biến và bất biến ngời ta thờng sử dụng phơng pháp cực đại cực tiểu và phơng pháp
bình phơng bé nhất.
Nhờ cách phân loại chi phí này, ngời ta có thể đánh giá chính xác hơn tính hợp
lí của chi phí sản xuất chi ra, mặc khác nó là cơ sở quan trọng để xác định sản lợng
hoà vốn và là cơ sở để xây dựng chính sách giá hợp lí, linh hoạt. Sự hiểu biết về cách
ứng xử của chi phí là chìa khoá để ra quyết định trong các doanh nghiệp. Vì hiểu đợc
chi phí ứng xử nh thế nào thì ngời quản lí sẽ có khả năng tốt hơn trong việc dự toán
các chi phí cho các trờng hợp thực hiện khác nhau, từ đó tìm ra đợc biện pháp để tiết
kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm, tận dụng năng lực sản xuất để nâng cao hiệu
quả sản xuất kinh doanh.
* Phân loại chi phí sản xuất theo phơng pháp tập hợp và đối tợng chịu chi phí.
Theo cách phân loại này chi phí sản xuất gồm chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp:
Chi phí trực tiếp là những chi phí sản xuất liên quan trực tiếp đến việc sản xuất
ra một sản phẩm nhất định, đó là những chi phí chủ yếu cần thiết chiếm tỷ trọng lớn
trong giá thành sản phẩm.
Chi phí gián tiếp là chi phí sản xuất liên quan đến việc sản xuất ra nhiều sản
phẩm. Các chi phí này đợc tập hợp và tiến hành phân bổ cho các đối tợng có liên

dụng cụ sản xuất, chi phí khấu hao TSCĐ...
1.3.4. Kế toán tổng hợp chi phí sản xuất.
Kế toán tập hợp chi phí theo phơng pháp kiểm kê định kì đợc áp dụng cho các
doanh nghiệp sản xuất công nghiệp có quy mô nhỏ, chủng loại phức tạp, sử dụng các
loại vật liệu ít tiền. trong các doanh nghiệp áp dụng phơng pháp kiểm kê định kì, các
nghiệp vụ phát sinh liên quan đến hàng tồn kho không đợc ghi sổ liên tục. Cuối kì
doanh nghiệp phải tiến hành kiểm kê tất cả các loại nguyên vật liệu thành phẩm
trong kho và tại các phân xởng cùng với bộ phận sản phẩm dở dang để xác định chi