NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG TỰ DOANH CỦA
CÔNG TY CHỨNG KHOÁN
1.1. Những vấn đề chung về công ty chứng khoán
1.1.1. Khái niệm về Công ty chứng khoán
Nguyên tắc trung gian là một trong những nguyên tắc hoạt động cơ bản
nhất của TTCK. Theo nguyên tắc này, mọi hoạt động mua bán diễn ra trên
TTCK tập trung đều phải thông qua tổ chức trung gian, đó là công ty chứng
khoán.
Công ty chứng khoán là một tổ chức tài chính trung gian thực hiện các
nghiệp vụ trên thị trường chứng khoán.
Với vai trò là một tổ chức kinh doanh trên thị trường chứng khoán thì
công ty chứng khoán là những công ty hoạt động trong lĩnh vực chứng khoán,
có thể đảm nhận một hoặc nhiều trong số các hoạt động chính là bảo lãnh phát
hành, môi giới, tự doanh, tư vấn đầu tư chứng khoán.
Theo Luật chứng khoán, công ty chứng khoán là công ty cổ phần, công ty
trách nhiệm hữu hạn được thành lập theo pháp luật Việt Nam và được Uỷ ban
chứng khoán cấp giấy phép thực hiện một hoặc một số loại hình kinh doanh
chứng khoán.
Về mô hình tổ chức kinh doanh chứng khoán có thể khái quát thành hai
mô hình đó là: Mô hình công ty chứng khoán đa năng và mô hình công ty chứng
khoán chuyên doanh
• Mô hình công ty chứng khoán đa năng :
Theo mô hình này, công ty chứng khoán được tổ chức dưới hình thức một
tổ hợp dịch vụ tài chính tổng hợp bao gồm kinh doanh chứng khoán, kinh doanh
tiền tệ và dịch vụ tài chính. Theo đó, các ngân hàng thương mại hoạt động với
tư các là chủ thể kinh doanh chứng khoán, bảo hiểm và kinh doanh tiền tệ. Mô
hình công ty chứng khoán này được thể hiện dưới hai hình thức:
 Công ty chứng khoán đa năng một phần: Theo mô hình này, các
ngân hàng thương mại muốn kinh doanh chứng khoán phải thành lập công ty
con hạch toán độc lập và hoạt động tách rời với kinh doanh tiền tệ.
 Công ty đa năng toàn phần: Các ngân hàng trực tiếp kinh doanh

doanh chứng khoán phải tách ra một phần vốn tự có của mình thành lập một
Công ty chứng khoán chuyên doanh trực thuộc, hạch toán độc lập với ngân
hàng
1.1.2. Phân loại công ty chứng khoán
Do đặc điểm của CTCK, mỗi công ty có thể thực hiện kinh doanh trên
một lĩnh vực, loại hình nhất định. Vì vậy, hiện nay, có quan điểm chia CTCK
thành các loại hình sau
• Công ty môi giới chứng khoán : là CTCK có lĩnh vực hoạt động chủ yếu là thực
hiện việc trung gian mua bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng
• Công ty bảo lãnh phát hành chứng khoán : là CTCK có lĩnh vực hoạt động chủ
yếu là thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh để hưởng phí và chênh lệch giá.
• Công ty kinh doanh chứng khoán : là CTCK chủ yếu thực hiện nghiệp vụ tự
doanh nghĩa là tự bỏ vốn và tự chịu trách nhiệm về hậu quả kinh doanh.
• Công ty kinh doanh trái phiế u là CTCK chuyên mua bán các loại trái phiếu.
• CTCK không tập trung là các CTCK hoạt động chủ yếu trên thị trường
OTC và họ đóng vai trò là các nhà tạo lập thị trường.
1.1.3. Vai trò của công ty chứng khoán
Vai trò của CTCK được thể hiện qua các hoạt động của CTCK. Thông
qua các hoạt động này, CTCK đã thực sự tạo ra ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự
phát triển của TTCK nói riêng và của cả nền kinh tế nói chung. CTCK đã trở
thành tác nhân quan trọng không thể thiếu trong quá trình phát triển của TTCK.
• Đối với các tổ chức phát hành
Trên lý thuyết khi doanh nghiệp cần huy động vốn thông qua thị trường
chứng khoán thì họ có thể tự chào bán chứng khoán của mình đến các nhà đầu
tư. Tuy nhiên, trên thực tế, các tổ chức phát hành không thể làm tốt điều này do
họ không có một bộ máy chuyên nghiệp trong lĩnh vực này để thực hiện. Do đó,
họ cần một tổ chức chuyên nghiệp đứng ra để mua bán chứng khoán cho họ.
Mặt khác, một trong những nguyên tắc hoạt động cơ bản của TTCK đó là
nguyên tắc trung gian. Theo nguyên tắc này, các nhà phát hành và nhà đầu tư
không được mua bán trực tiếp chứng khoán mà phải thông qua các trung gian

đúng và chính xác về khoản đầu tư của họ.
Bên cạnh đó, để bảo vệ những khoản đầu tư của khách hàng và bảo vệ lợi
ích cho chính mình, nhiều CTCK đã giành một tỷ lệ nhất định các giao dịch để
thực hiện vai trò bình ổn thị trường.
+ Thứ hai, CTCK góp phần làm tăng tính thanh khoản của các tài sản tài
chính.
Như chúng ta đã biết, TTCK có vai trò là môi trường làm tăng tính thanh
khoản cho các tài sản tài chính. Nhưng các CTCK mới là những người thực hiện
tốt vai trò đó vì CTCK tạo ra cơ chế giao dịch trên thị trường.
Trên thị trường sơ cấp, do thực hiện các hoạt động bảo lãnh phát hành,
chứng khoán hoá, các CTCK không những huy động được một lượng vốn lớn
đưa vào sản xuất kinh doanh cho các tổ chức phát hành mà còn làm tăng tính
thanh khoản của các tài sản tài chính được đầu tư vì chứng khoán qua đợt phát
hành sẽ được mua bán trên thị trường thứ cấp. Điều này làm giảm tính rủi ro,
tạo tâm lý yên tâm cho các nhà đầu tư chứng khoán.
Trên thị trường thứ cấp, do thực hiện các giao dịch mua bán, các CTCK
giúp người đầu tư chuyển đổi chứng khoán thành tiền mặt và ngược lại một
cách thuận tiện, nhanh chóng, ít tốn kém và ít thiệt hại nhất. Chính những hoạt
động này đã làm tăng tính thanh khoản của những tài sản tài chính.
• Đối với các cơ quan quản lý thị trường
Các CTCK có vai trò cung cấp thông tin về thị trường chứng khoán cho
các cơ quan quản lý thị trường. Thật vậy, các CTCK là thành viên hoạt động
thường xuyên, liên tục trên TTCK theo nguyên tắc trung gian và công khai. Với
ưu thế nắm rõ tính hình của các tổ chức phát hành cũng như các nhà đầu tư
thông qua hoạt động bảo lãnh phát hành, trung gian mua bán, CTCK là nơi cung
cấp các thông tin về các loại chứng khoán, các giao dịch, về tổ chức phát hành,
nhà đầu tư và các biến động của thị trường một cách cập nhật, chính xác và tổng
hợp nhất. Dựa vào nguồn thông tin này, cơ quan quản lý thị trường có thể theo
dõi, giám sát toàn cảnh hoạt động của TTCK để từ đó đưa ra các quyết định,
chính sách phù hợp, đúng đắn, kịp thời, đảm bảo cho hoạt động của TTCK diễn

Tuỳ theo quy định của mỗi nước, cách thức hoạt động của từng Sở giao
dịch chứng khoán mà người ta có thể phân chia thành nhiều loại môi giới khác
nhau như môi giới dịch vụ, môi giới độc lập, hay môi giới hai đô la, nhà môi
giới chuyên môn.
1.1.4.2. Hoạt động tự doanh chứng khoán
Tự doanh là hoạt động mà trong đó CTCK thực hiện mua và bán chứng
khoán cho chính mình. Chứng khoán ở đây có thể là chứng khoán niêm yết hoặc
chưa niêm yết. Ngoài ra, CTCK có thể tự doanh chứng khoán lô lẻ của khách
hàng, sau đó tập hợp lại thành lô chẵn để giao dịch trên thị trường chứng khoán.
Mục đích của CTCK khi thực hiện nghiệp vụ tự doanh là nhằm thu lợi hoặc đôi
khi nhằm mục đích can thiệp điều tiết giá trên thị trường.
Theo khoản 1 điều 34 quy chế tổ chức và hoạt động CTCK số
27/2007/NĐ-CP ngày 24/4/2007 quy định về hoạt động tự doanh của công ty
chứng khoán như sau: CTCK phải đảm bảo có đủ tiền và chứng khoán để thanh
toán các lệnh giao dịch của mình.
Hoạt động tự doanh hiện nay được xem là một trong những hoạt động
quan trọng nhất của CTCK tại Việt Nam trong việc nâng cao lợi nhuận. Tuy
nhiên, do hoạt động tự doanh và môi giới dễ nảy sinh xung đột lợi ích nên các
nước thường quy định các CTCK phải tổ chức thực hiện hai hoạt động ở hai bộ
phận riêng biệt nếu CTCK đó được thực hiện cả hai hoạt động và CTCK phải
ưu tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước khi thực hiện lệnh của mình.
1.1.4.3. Hoạt động bảo lãnh và phát hành chứng khoán
Theo điều 6 Luật chứng khoán quy định “Bảo lãnh phát hành chứng
khoán là việc tổ chức bảo lãnh phát hành cam kết với tổ chức phát hành thực
hiện các thủ tục trước khi chào bán chứng khoán, nhận mua một phần hay toàn
bộ chứng khoán của tổ chức phát hành để bán lại hoặc mua số chứng khoán còn
lại chưa được phân phối hết của tổ chức phát hành hoặc hỗ trợ tổ chức phát
hành trong việc phân phối chứng khoán ra công chúng”.
Theo nguyên tắc trung gian, trên TTCK yêu cầu các nhà đầu tư không
được mua chứng khoán trực tiếp từ các nhà phát hành mà mua chứng khoán

+ Không được tiến hành các hoạt động có thể làm cho khách hàng và
công chúng hiểu lầm về giá cả, giá trị và bản chất của bất kỳ loại chứng khoán
nào
+ Không được có hành vi cung cấp thông tin sai sự thật để dụ dỗ hay mời
gọi khách hàng mua bán một loại chứng khoán nào đó
+ Bảo mật các thông tin nhận được từ người sử dụng dịch vụ tư vấn trừ
trường hợp được khách hàng đồng ý hoặc pháp luật có quy định khác
+ Chịu trách nhiệm trước pháp luật về hoạt động tư vấn và bồi thường
thiệt hại cho người sử dụng đối với dịch vụ tư vấn khi vi phạm cam kết trong
hợp đồng tư vấn
Tuy nhiên, các nhà tư vấn thường đánh giá tình huống theo kiến thức,
kinh nghiệm và tư duy chủ quan của họ, do vậy việc đánh giá tình huống của
mỗi nhà tư vấn là khác nhau. Tính khách quan và chính xác của các bản phân
tích sẽ mang lại uy tín cho nhà tư vấn
1.1.4.5. Các hoạt động phụ trợ
Nhìn chung, các hoạt động hỗ trợ giao dịch nhằm mục đích tạo thuận lợi
cho các nhà đầu tư, giúp nhà đầu tư không bỏ lỡ các cơ hội đầu tư, nâng cao
hiệu quả sử dụng vốn. Các hoạt động phụ trợ của CTCK bao gồm:
+ Hoạt động lưu ký chứng khoán:
Lưu ký chứng khoán là hoạt động nhận ký gửi, bảo quản, chuyển giao
chứng khoán cho khách hàng của Trung tâm lưu ký chứng khoán và giúp khách
hàng thực hiện các quyền liên quan đến sở hữu chứng khoán.
Theo quy định chứng khoán của công ty đại chúng và các loại chứng
khoán khác niêm yết trên Sở giao dịch, Trung tâm giao dịch chứng khoán phải
được lưu ký tập trung tại Trung tâm lưu ký chứng khoán trước khi giao dịch.
Việc lưu ký chứng khoán được thực hiện tại các thành viên lưu ký của
Trung tâm giao dịch chứng khoán. Các thành viên lưu ký bao gồm các công ty
chứng khoán và các ngân hàng thương mại đã được Uỷ ban Chứng khoán Nhà
nước cấp giấy phép hoạt động lưu ký và đã đăng ký làm thành viên lưu ký của
Trung tâm giao dịch chứng khoán. Khi thực hiện hoạt động lưu ký chứng