BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HỒ CHÍ MINH
BỘ MÔN CÔNG NGHỆ SINH HỌC
 

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP

XÂY DỰNG QUI TRÌNH TRỒNG CÀ CHUA (Lycopersicon esculentum) VÀ
XÀ LÁCH (Lactuca sativa) BẰNG PHƢƠNG PHÁP
THỦY CANH ĐƠN GIẢN TRÊN CÁT SINH VIÊN THỰC HIỆN :VÕ NGỌC VŨ
NGHÀNH : CÔNG NGHỆ SINH HỌC
KHOÁ : 2003 – 2007

Giáo viên hƣớng dẫn: Sinh viên thực hiện:
TS. TRẦN THỊ DUNG VÕ NGỌC VŨ
PGS.TS NGUYỄN VĂN UYỂN
Thành Phố Hồ Chí Minh
Tháng 9/2007 MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING
NONG LAM UNIVERSITY, HCMC
DEPARTMENT OF BIOTECHNOLOGY
***000***



Em xin gửi lời cảm ơn đến
Ban giám hiệu Trƣờng Đại học Nông Lâm Tp. Hồ Chí Minh, ban chủ
nhiệm Bộ môn Công nghệ Sinh học đã tạo điều kiện thuận lợi cho em trong thời
gian học tập vừa qua.
Anh Vũ Đình Đƣơng, chị Nguyễn Thị Ngân và tất cả các anh chị em khác
trong công ty Bảo Nông đã tận tình giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện đề
tài.
Anh Tuấn ở Hóc Môn
Hết lòng giúp đỡ em để em có thể hoàn thành tốt khóa luận tốt nghiệp này.
Cảm ơn các bạn trong và ngoài lớp Công nghệ Sinh học K29 đã luôn đồng
hành, chia sẻ vui buồn, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và
làm đề tài.

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 9 năm 2007

Võ Ngọc Vũ
ii

TÓM TẮT
VÕ NGỌC VŨ, sinh viên khoa công nghệ sinh học khoá 29, Đại Học Nông Lâm
Thành Phố Hồ Chí Minh, tháng 9 năm 2007.
ĐỀ TÀI:
XÂY DỰNG QUI TRÌNH TRỒNG CÀ CHUA (Lycopersicon esculentum) VÀ
iii

SUMMARY
Vo Ngoc Vu studying at Nong Lam University and finishing the thesis on 8
th
, 2007.
The thesis entitled “Establising process grow tomato and salad by simple
hydroponic techniqe basic on sand”. This research was conducted from 5
th
, 2007 to
8
th
, 2007 at Hiep An, Duc Trong, Lam Dong .
Board of scientific instruction:
Dr. Tran Thi Dung
Prof.Dr. Nguyen Van Uyen

The content of research:
 Grow tomato and salad on sand with fertilizer which produce of Behn
Meyer (PVBM)
 Mix sand with subtance which take water from vinagamma institude of
Da Lat (CGNV)
 Establishing a model grow tomato and salad on sand .
The results obtained from this study:
 Ratio of PVBM and sand for tomato is: 555 g/m

CHƢƠNG II ............................................................................................................. 3
2.1 Khái niệm thủy canh .......................................................................................... 3
2.2 Lịch sử phát triển............................................................................................... 3
2.3 Các phƣơng pháp thủy canh ............................................................................... 5
2.3.1 Thủy canh dịch lỏng ........................................................................................ 5
2.3.2 Phƣơng pháp khí canh (aeroponics) ................................................................ 8
2.3.3 Thủy canh có sử dụng giá thể rắn ................................................................... 8
2.4 Các loại giá thể dùng trong thủy canh ................................................................ 10
2.4.1Giá thể phi hữu cơ ............................................................................................ 11
2.4.2 Giá thể hữu cơ: ................................................................................................ 12
2.5 Dinh dƣỡng của cây trong hệ thống thủy canh .................................................. 13
2.5.1 Bản chất của quá trình hút khoáng .................................................................. 13
2.5.2 Vai trò sinh lý của các nguyên tố khoáng đối với thực vật ............................. 14
2.6 Ƣu và nhƣợc điểm trong sản xuất bằng phƣơng pháp thủy canh ...................... 16
2.6.1 Ƣu điểm ........................................................................................................... 16
2.6.2 Nhƣợc điểm ..................................................................................................... 18
2.7 Những đặc điểm và khuynh hƣớng thủy canh trên thế giới ............................... 18
v
2.7.1 Những đặc điểm của nền sản xuất thủy canh trên thế giới ............................. 18
2.7.2 Sản xuất thủy canh ở một số nƣớc có nền thủy canh phát triển ..................... 19
2.7.3 Tình hình sản xuất cà chua và xà lách bằng phƣơng pháp thủy canh trên thế
giới............................................................................................................................ 20
2.7.4 Tình hình nghiên cứu và ứng dụng thủy canh ở nƣớc ta ................................ 21
2.8 Tình hình sản xuất rau ở nƣớc ta ........................................................................ 22
2.8.1 Một số hình thức trồng rau sạch ...................................................................... 22
2.8.2 Một số nguy cơ tiềm ẩm trong sản phẩm rau ở nƣớc ta hiện nay ................... 23
CHƢƠNG III VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP THÍ NGHIỆM ........................... 26
3.1 Thời gian và địa điểm ......................................................................................... 26
3.2 Vật liệu ............................................................................................................... 26
3.2.1 Giống ............................................................................................................... 26

pháp thủy canh đơn giản .......................................................................................... 56
CHƢƠNG V KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ ............................................................... 61
5.1 Kết luận .............................................................................................................. 61
5.2 Đề nghị ............................................................................................................... 61
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................ 62
PHỤ LỤC ................................................................................................................. 65
vii

DANH SÁCH CÁC HÌNH

HÌNH TRANG
Hình 2. 1: Mô hình kỹ thuật nàng mỏng dinh dƣỡng ............................................... 6
Hình 2. 2: Mô hình kỹ thuật dòng sâu. ..................................................................... 6
Hình 2. 3: Mô hình kỹ thuật ngâm rễ. ...................................................................... 7
Hình 2. 4: Mô hình kỹ thuật nổi. .............................................................................. 7
Hình 2. 5 Mô hình kỹ thuật mao dẫn. ...................................................................... 8
Hình 2. 6 Mô hình kỹ thuật khí canh. ..................................................................... 8
Hình 2. 7 Mô hình kỹ thuật túi treo. ......................................................................... 9
Hình 2. 8 Mô hình kỹ thuật túi tăng trƣởng. ............................................................ 9
Hình 2. 9 Mô hình kỹ thuật rảnh. ............................................................................. 10
Hình 2.10 Mô hình kỹ thuật chậu............................................................................. 10


x
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CGNV : chất giữ nƣớc vinagamma
PVBM : phân viên BM
g/l : gam/lít


sản phẩm. Đó cũng là hƣớng sản xuất nông nghiệp sạch trong thế kỷ XXI, chính
vì vậy mà kỹ thuật thủy canh đã đƣợc nghiên cứu, phát triển và áp dụng rộng rãi
trên thế giới đặt biệt là trong sản xuất rau và hoa quả.
Từ xa xƣa ngƣời dân Việt Nam ở ven biển cũng đã trồng các loại rau, hành,
tỏi trên cát. Cát cũng đƣợc dùng làm giá thể trong thủy canh ở nhiều nơi trên thế
2
giới vì là nguyên liệu sẳn có, rẻ, tính mao dẫn tốt và có thể tái sử dụng nhiều
lần. Mặt khác, đầu tƣ hệ thống thủy canh hiện đại cho sản xuất cần có vốn lớn,
kỹ thuật thủy canh còn khá mới với ngƣời nông dân.
Do đó để áp dụng có hiệu quả những tiện ích mà kỹ thuật thủy canh mang
trong điều kiện ở nƣớc ta hiện nay tôi đã thực hiện đề tài:
“XÂY DỰNG QUI TRÌNH TRỒNG CÀ CHUA VÀ XÀ LÁCH BẰNG
PHƢƠNG PHÁP THỦY CANH ĐƠN GIẢN TRÊN CÁT”
1.2 Mục đích
Xây dựng mô hình sản xuất rau đơn giản bằng kỹ thuật thủy canh trên cát có
thể áp dụng trong sản xuất.
1.3 Yêu cầu
Nghiên cứu sự sinh trƣởng, phát triển của hai loại rau cà chua và xà lách
trồng trên cát trong điều kiện không dùng phân hữu cơ và sử dụng thuốc trừ sâu hạn
chế.
3
CHƢƠNG II
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1 Khái niệm thủy canh
Theo tiếng Hy lạp thì hydroponics (thủy canh), đƣợc ghép từ hai chữ hydro
(nƣớc) và ponos (lao động), là hình thức canh tác trên các giá thể không phải là
đất (Sri Lanka Department of Agriculture, 2000). Thủy canh có thể sử dụng
hoặc không sử dụng giá thể, cây trồng đƣợc cung cấp đầy đủ dinh dƣỡng và
nƣớc cho cây sinh trƣởng và phát triển (Jensen, 1999; Hanger, 1993).
2.2 Lịch sử phát triển

đối với cây. Hơn nữa việc canh tác liên tục làm thoái hóa đất, không đủ thời gian
để các vi sinh vật tái làm giàu đất, hay bổ sung quá nhiều phân bón hoá học cho
đất trong thời gian dài dễ làm trơ và thoái hóa đất. Tình trạng này dẫn đến chất
lƣợng và sản lƣợng cây đều giảm.
Thủy canh cung cấp những điều kiện tối thích đối với sự tăng trƣởng của
thực vật, do đó đạt sản lƣợng cao hơn so với khi trồng trọt sử dụng đất (Sri
Lanka Department of Ariculture, 2000). Năm 1929, tiến sĩ William F. Goricke ở
Đại học Califonia đã thành công trong việc nuôi một cây cà chua vô hạn dài đến
7,5m trong dung dịch dinh dƣỡng, và ông gọi hệ thống sản xuất mới này là hệ
thống thủy canh (Sri Lanka Department of Ariculture, 2000). Vào những năm 40
của thế kỷ XX diện tích trồng rau bằng kỹ thuật thủy canh đạt khoảng 10 ha ở
các đảo để cung cấp rau xanh cho quân đội.
Từ 1950 đến 1960, ngoài hệ thống thủy canh có giá thể chủ yếu là mùn cƣa
ngƣời ta đã mở rộng dùng các loại giá thể khác nhƣ than bùn, rơm rạ, cát, sợi
thủy tinh (fiber grass) và rockwool là một dạng giá thể tƣơng tự sợi thủy tinh.
Cùng với sự ra đời của các loại giá thể mới là các kỹ thuật nhƣ kỹ thuật màng
dinh dƣỡng vào thập niên 70 (Carruthers, 1999), kỹ thuật dòng sâu với hệ thống
tuần hoàn dinh dƣỡng của ngƣời Nhật (Hanger, 1993). Từ 1980 đến 1990 có sự
5
gia tăng nhanh chóng diện tích canh tác bằng hình thức thủy canh cũng nhƣ
những hỗ trợ cho nghiên cứu và phát triển thủy canh, giá thể mới là perlite đã
đƣợc phát triển ở Scotland. Vào đầu những năm 1970, ngƣời Úc đã trồng xà lách
và cà chua với qui mô nhỏ bằng biện pháp thủy canh với kỹ thuật màng dinh
dƣỡng (NFT), đến đầu 1980 các nhà khoa học châu Âu đã thiết kế thêm hệ
thống điều khiển cho hệ thống thủy canh (Hanger, 1993).
2.3 Các phƣơng pháp thủy canh
2.3.1 Thủy canh dịch lỏng
Trong kỹ thuật này hoàn toàn không dùng giá thể, phần lớn rễ tiếp xúc với
không khí và dịch dinh dƣỡng. Tuy nhiên trong một số trƣờng hợp cần giá thể
với một lƣợng rất ít chứa trong các chậu có đục lỗ.

nằm trong giá thể tiếp xúc không khí nhiều hơn.

Hình 2. 3: Mô hình kỹ thuật ngâm rễ.

b.Kỹ thuật nổi (floating technique): Cây đƣợc nuôi trong chậu cố định trên vật liệu
nhẹ nổi trên mặt dung dịch dinh dƣỡng và dung dịch đƣợc thông khí nhân tạo.

Hình 2. 4: Mô hình kỹ thuật nổi.
c. Kỹ thuật mao dẫn (capillary action technique): Trong kỹ thuật này, ngƣời ta
dùng hai loại chậu. Một chậu dùng để trồng cây bằng các giá thể trơ, chậu còn lại
chứa dịch dinh dƣỡng, dịch này đƣợc mao dẫn lên chậu chứa giá thể bằng những vật
liệu có tính mao dẫn nhƣ: tim đèn, bông gòn…
8

Hình 2. 5 Mô hình kỹ thuật mao dẫn.
2.3.2 Phƣơng pháp khí canh (aeroponics)
Cây trồng đƣợc cố định trong các lỗ trên các tấm xốp và rễ đƣợc treo trong
không khí dƣới các tấm xốp này. Các tấm này đƣợc xếp thành các hộp kín để ngăn
sự xâm nhập của ánh sáng và kích thích sự tăng trƣởng của rễ, đồng thời ngăn sự
tăng trƣởng của tảo, nấm. Dung dịch dinh dƣỡng đƣợc phun vào rễ dƣới dạng sƣơng
mù, mỗi lần phun kéo dài khoảng vài giây, cứ mỗi 2 – 3 phút lại phun một lần. Làm
nhƣ vậy có tác dụng giữ ẩm cho rễ và dịch dinh dƣỡng đƣợc thoáng khí. Cây hấp
thu chất dinh dƣỡng và nƣớc từ lớp dung dịch bám vào rễ.

Hình 2. 6 Mô hình kỹ thuật khí canh.
2.3.3 Thủy canh có sử dụng giá thể rắn
Các hệ thống kết hợp giữa dung dịch lỏng và giá thể rắn để cây phát triển bên
trên, rễ cây nằm hoàn toàn trong giá thể, hệ thống này có thể đóng hay mở. Kỹ thuật
này thích hợp cho các loại rau quả có kích thƣớc lớn nhƣ cà chua, bầu bí….
a. Kỹ thuật túi treo (hanging bag technique): Cây đƣợc cho vào các lỗ bên của các

2.4 Các loại giá thể dùng trong thủy canh
Hiện nay trong thủy canh có rất nhiều loại giá thể bao gồm giá thể hữu cơ,
giá thể phi hữu cơ, mỗi giá thể có một đặc điểm riêng nhƣ: khả năng giữ nƣớc, độ
thông thoáng, khối lƣợng riêng, thời gian sử dụng, có hoặc không có khả năng tái sử
11
dụng. Tùy đặc điểm, điều kiện tự nhiên của từng vùng, vốn, kỹ thuật, đặc điểm loại
cây muốn trồng mà ta có thể chọn các loại giá thể thích hợp cho sản xuất. Hiện nay
có hai nhóm giá thể đƣợc sử dụng là giá thể hữu cơ và giá thể phi là hữu cơ.
2.4.1Giá thể phi hữu cơ
a. Diatomit Là loại giá thể lấy từ hóa thạch của tảo đã tồn tại cách đây hàng triệu
năm chứa khoảng 87 – 90% silic. Loại giá thể này ít đƣợc sử dụng trong thuỷ canh.
b. Đất sét nung (expand clay): Là những viên đất sét có kích thƣớc nhỏ, tròn đƣợc
nung nóng ở nhiệt độ cao, có tính trơ, bên trong có nhiều lỗ nhỏ nên tạo nên tạo
đƣợc độ thoáng khí và giữ dịch dinh dƣỡng khá tốt cho cây, thích hợp cho hệ thống
thủy canh, có thể tái sử dụng nhiều lần.

Hình 2. 11 Giá thể đất sét nung và cánh sử dụng trong thủy canh

c. Rockwool: Là giá thể đƣợc sử dụng rất phổ biến trong các hệ thống thủy canh
hiện nay. Chúng đƣợc làm từ đá bazan nung ở nhiệt độ cao và phun ép thành những
sợi nhỏ giống nhƣ len. Từ rockwool có thể tạo nhiều hình dạng khác nhau nhƣ: khối
vuông, hạt, tấm, cụm xốp phồng lên giống nhƣ len.
d. Perlite: Là nham thạch từ các núi lửa khi bị nung ở nhiệt độ rất cao làm chúng nở
xốp và có trọng lƣợng nhẹ giống nhƣ bông thủy tinh, tạo đƣợc độ thoáng khí cao.
Perlit cũng có thể tạo ra với khối lƣợng lớn trong công nghiệp. Chúng đƣợc sử dụng
rất phổ biến trong thủy canh hoặc trộn trong đất để làm tăng độ xốp của đất. Vì vậy
perlite thƣờng dùng trộn chung với các loại giá thể khác.
12

Hình 2. 12 Giá thể perlite đƣợc tạo ra từ đá