Báo cáo tài chính: ngôn ngữ của thế giới kinh tế
Tạp chí kế tóan, 10-07-2008. Số lần xem: 2052

Thông tin tài chính trên báo cáo tài chính (BCTC) chỉ thực sự hữu ích khi BCTC được lập
đúng quy định, chuẩn mực kế toán. BCTC được sử dụng để công bố hoạt động kinh doanh
(HĐKD) của doanh nghiệp (DN) không chỉ trong hiện tại mà còn cả dự báo trong tương lai
của doanh nghiệp; đồng thời, cũng có thể là công cụ được các DN sử dụng để che giấu và
đánh lừa các NĐT Song không phải bất cứ bản BCTC bị phù phép nào cũng gây ảnh hưởng
tiêu cực mà có những BCTC bị phù phép khi sử dụng với động cơ tích cực thì lại là lựa chọn
tối ưu cho các nhà lãnh đạo. Phù phép tài chính thực ra là việc sử dụng một số kỹ thuật
nhằm thay đổi số liẹu BCTC để đạt được một số mục tiêu nhất định.
Phù phép BCTC - Từ góc độ tích cực.
Phù phép BCTC là hiện tượng khá phổ biến trong các DN của nước ta hiện nay và có nhiều
nguyên nhân. Sự nóng lên một cách nhanh chóng của thị trường chứng khoán nước ta hiện
nay là một trong những nguyên nhân chính của việc nhiều DN phù phép cho BCTC của
mình. Việc đánh giá quá cao cổ phiếu của một số công ty khiến các nhà lãnh đạo công ty
phải tạo ra một khoản lợi nhuận ảo tương ứng với kì vọng từ phía các NĐT về khả năng sinh
lời của công ty nếu như không muốn phản ứng tiêu cực từ phía thị trường và kéo theo sự
giảm sút về giá trị cổ phiếu. Điều này không chỉ ảnh hưởng về phía NĐT mà còn ảnh hưởng
trực tiếp đến các nhà lãnh đạo bởi bản thân họ cũng nắm giữ phần lớn cổ phiếu của công
ty.
Đứng về góc độ tác động tích cực, những bản BCTC bị phù phép với động cơ tích cực, thực
sự phát huy tác dụng của mình cho DN khi nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty,
nâng cao lợi nhuận theo kế hoạch, đảm bảo một số hệ tài chính mà công ty đặt ra. Như
vậy, việc phù phép tài chính lúc này trở thành công cụ can thiệp hữu hiệu vào các số liệu tài
chính không chỉ cho các nhà lãnh đạo và các NĐT. Điều này được minh chứng qua ví dụ
sau:
Công ty A có khả năng sinh lời hàng năm là 1.000 tỷ đồng và có chính sách phân phối lợi
nhuận dưới dạng cổ tức, khả năng sinh lời là vô thời hạn, có tỷ lệ chiết khấu là 10%. Như
vậy, tính theo quy mô chiết khấu cổ tức, giá trị của công ty A là 1000/0,1 = 10.000 tỷ
đồng. Nhưng trong năm 2007, công ty A đầu tư vào một dự án với lợi nhuận dự kiến hàng

lựa chọn tối ưu.
Từ phân tích trên, có thể nhận rõ giá trị mà ngôn ngữ kinh tế của bản BCTC mặc dù đã
được phù phép song lại có tác động tích cực đến việc kinh doanh của công ty và chỉ đúng
hướng đầu tư cho các NĐT.
Đến lằn ranh gian lận và các rủi ro
Về góc độ tiêu cực, những thủ thuật phù phép tài chính gây một thiệt hại không nhỏ chỉ đối
với các DN mà còn với cả NĐT và có thể dẫn đến phá sản DN. Khi được sử dụng với mục
đích không tích cực nó có thể là công cụ của những kẻ tham nhuãng hay để che giấu HĐKD
giảm sút của công ty mà việc phá sản của tập đoàn viễn thông Worldcom của Mỹ do việc
cung cấp số liệu không chính xác trong các BCTC là một ví dụ điển hình. Sự phá sản này
kéo theo sự khủng hoảng của cả hệ thống các tập đoàn viễn thông của Mỹ, làm thất thoát
18 tỷ USD và khiến 2.000 nhân viên mất việc làm.
Các công cụ sử dụng để phù phép BCTC thường được sử dụng theo nhiều hình thức và có
một số hình thức khá phổ biến với các nhà DN Mỹ và cũng không xa lạ với các DN Việt Nam
hiện nay. Ở đây, chỉ xét đến những công cụ hợp pháp, tuân thủ những quy định của kế toán
tài chính.
Phù phép thông qua các ước tính kế toán.Vì không có chỉ tiêu cụ thể cho ước tính kế toán
nên đây có lẽ là công cụ khá hữu hiệu cho việc phù phép BCTC. Các ước tính kế toán nhằm
tăng mức lợi nhuận của công ty trong các kì sau, vì vậy nó là con số tạo niềm tin cho khả
năng sinh lời của công ty trong tương lai với các NĐT. Vì vậy, để không muốn mất một
khoản vốn đầu tư, các nhà kinh doanh đã dự tính cho mức ước tính kế toán cao hơn thông
qua việc tăng lợi nhuận của kì hiện tại bằng cách giảm mức khấu hao, giảm hàng tồn kho,
không tính các khoản giá trị giảm so với giá trị thuần. Về lâu dài, các ước tính kế toán này
sẽ càng xa rời với con số giá trị thực của công ty và việc gây ra khủng hoảng là không thể
tránh khỏi. Thực chất của việc này là chuyển lợi nhuận của kì sau sang lợi nhuận của kì hiện
tại và điều này không ảnh hưởng đến lợi nhuận thực của công ty trong tương lai. Mặt khác,
sử dụng công cụ này, các nhà kinh doanh sẽ phải đối mặt với các nhà kiểm toán.
Phù phép thông qua các giao dịch thực. Công cụ này được sử dụng thông qua sự dàn xếp lợi
nhuận của kì sau và kì hiện tại và có thể không có lợi cho DN về sau.
Tăng doanh thu thông qua các chính sách giá và tài chính: giảm giá bán, nới lỏng điều kiện

gồm các thành viên am hiểu về kế toán tài chính. Tính chất của ban kiểm soát đi ngược lại
với tình trạng phù phép của BCTC, đi ngược với lợi ích vai trò cổ đông nên hoạt động mang
tính khách quan cao.
Bên cạnh đó, còn phải kể đến vai trò của kiểm toán viên độc lập, phát hiện ra thủ thuật phù
phép của BCTC. Có tính chất độc lập cao, lợi ích của kiểm toán viên độc lập mang lại cũng
phụ thuộc vào năng lực, uy tính của kiểm toán viên.
Từ sự kiểm soát chặt chẽ từ nội bộ công ty đến kiểm toán viên độc lập đối với BCTC cũng
như việc ban hành ngày càng đầy đủ các chuẩn mực kế toán quy định về việc lập BCTC, các
nhà đầu tư có thể yên tâm vào ngôn ngữ và tính chính xác, minh bạch của các BCTC.
Nguyễn Thị Hoa-Học viên Tài chính (Tạp chí Kế toán)