1. Tiếp tục khuyến khích phát triển các mô hình quản lý điện nông thôn cho phù
hợp.
Để từng bước đưa công tác quản lý điện nông thôn vào nền nếp thì việc tìm
ra mô hình quản lý điện nông thôn thích hợp là hết sức cần thiết, có ý nghĩa đặc
biệt.
Hà Tây cũng như nhiều tỉnh Đồng Bằng phía Bắc, sau khi Nghị định 45NĐ-
CP của chính phủ được ban hành, đã nhanh chóng tìm được cho mình một mô
hình quản lý phổ biến đó là mo hình hợp tác xã. Giống như Hải Dương, Thái Bình,
ở Hà Tây mô hình HTX đã chiếm ưu thế và phát huy những ưu điểm của nó, nó đã
giúp cho Hà Tây chở thành một trong những tỉnh hoàn thành chuyển đổi mô hình
quản lý điện nông thôn sớm nhất cả nước. Tuy nhiên đề có thể giữ cho việc quản
lý điện nông thôn tiếp tục đi vào nề nếp thì tỉnh Hà Tây không nên chỉ áp dụng phổ
biến một mô hình quản lý điện, bởi vì địa bàn Hà Tây khá rộng và phức tạp bao
gồm một số xã miền núi, cơ cấu dân cư ở một mức độ nào đó phân bố không đồng
đều. Theo nghị định 45NĐ-CP thì có loại mô hình quản lý điện nông thôn là:
Doanh nghiệp nhà nước, các loại hình doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn
đầu tư nước ngoài, hợp tác xã, hộ kinh doanh cá thể. Hiện nay tổng số 509 tổ chức
kinh doanh điện ở Hà Tây mới chỉ áp dụng được một số mô hình sau:
Hợp tác xã dịch vụ tổng hợp (HTX dịch vụ nông nghiệp): 450 tổ chức
(chiếm 88,4% tổng số tổ chức kinh doanh điện)
Hợp tác xã dịch vụ điện năng:10 tổ chức (chiếm 2%)
Công ty TNHH:1 tổ chức (chiếm 0,2%)
Doanh nghiệp tư nhân: 2 tổ chức (chiếm 0,4%)
Hộ kinh doanh cá thể: 45 tổ chức (chiếm 8.8%)
Công ty xây dựng điện và dịch vụ phát triển nông thôn: 1 tổ chức (chiếm
0,2%)
Như vậy mô hình hợp tác xã nông nghiệp chiếm tỉ trọng lớn nhât, sau đó đến
hộ kinh doanh cá thể. Trong điều kiện hiện nay của Hà Tây, thì cơ cấu các loại hình
quản lý điện nông thôn như vậy là khá phù hợp nhưng trong thời gian tới Hà Tây
nên tiếp tục nghiên cứu áp dụng thêm một số mô hình khác cũng như một số mô
hình đã áp dụng nhưng chưa thực sự phát huy được hết được ưu điểm của nó.

Nhược điểm của các loại hình này là do kinh doanh điện là một loại hình
kinh doanh cần có chuyên môn cao, vốn bỏ ra lớn, thu hồi vốn chậm, mà các công
ty tư nhân hầu như có số vốn rất ít ỏi, việc đầu tư cho sửa chữa, bảo dưỡng, đầu tư
cải tạo nâng cấp lưới điện hầu như không có. Riêng công ty cổ phần còn có thêm
nhược điểm là việc xác định giá trị còn lại của lười điện rất khó khăn.
Tuy nhiên trong thời gian tới Hà Tây nên tìm ra các biện pháp để có thể phát
triển các mô hinh này, bởi vì các mô hình như công ty TNHH, công ty cổ phần,
doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nếu được tổ chức tốt có thể huy động được
một số vốn rất lớn ở các tổ chức khác và của nhân dân.
Mô hình đại lý bán lẻ điện
Hiện nay, việc các công ty điện lực bán điện trực tiếp đến tất cả các hộ dân
nông thôn là không thể thực hiện được. Tuy vậy, không thể không chuẩn bị các tiền
đề cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển giao việc quản lý về các
công ty điện lực trong điều kiện lâu dài. ở Hà Tây, Công ty Điện lực Hà Tây đang
chuẩn bị tiếp nhận lưới điện của một số xã làng nghề, và sẽ thực hiện mô hình đại
lý bán lẻ điện năng. Vì vậy Hà Tây cần tham khảo kinh nghiệm của một số tỉnh đã
thí điểm. Mô hình đại lý bán lẻ điện đã được thí điểm ở một số tỉnh đồng bằng nam
bộ. Nhìn chung hoạt đôngj của các loại đại lý đang thí điểm là rất tốt. Nhân viên
đại lý nhiệt tình, làm việc có trách nhiệm. Số hoá đơn tồn thu là rất nhỏ. Trên thực
tế các đại lý đã tự ứng tiền nộp cho điện lực với số hoá đơn tồn thu để hưởng thêm
tiền thưởng, vì vậy điện lực không bị tồn thu và đại lý cũng vẫn thu được các hoá
đơn tồn thu vào tháng kế tiếp. Nhân viên đại lý mong muốn được điện lực tiếp tục
bồi huấn thêm các kiến thức cơ bản về kỹ thuật điện năng. Chính quyền và nhân
dân các địa phương rất ủng hộ mô hình đại lý vì thực chất các hộ dân trong xã vẫn
được ngành điện quản lý trực tiếp nên không phải chịu giá điện cao so với các
dạng mô hình quản lý trung gian khác.
Kết quả phân tích ở một số tỉnh như Sóc Trăng, Kiên Giang cho thấy với
một xã có khoảng 2000 khách hàng sử dụng điện, nếu áp dụng mô hình đại lý bán
lẻ, ngành điện có thể tiết kiệm được mỗi năm từ 40 triệu đồng đến 70 triệu đồng
cho xã so với mô hình Điện ly quản lý trực tiếp. Thù lao cho đại lý chiếm khoảng

không, người dân tại các xã khó có khả năng đáp ứng. Ngoài ra, cũng là để tránh
rủi ro, nguy hiểm cho nhân viên đại lý khi mang một số tiền lớn trên đường tới nộp
cho điện lực ở địa bàn nông thôn rộng, vắng vẻ. Có thể quy định mức thế chấp nhỏ
hơn 30 triệu đồng. Trong trường hợp mức ký quỹ thế chấp nhỏ hơn doanh thu một
tháng của khu vực giao cho đại lý thì áp dụng hình thức giao hoá đơn cho đại lý
làm nhiều lần trong một tháng. Số lần giao hoá đơn tuỳ theo điều kiện cụ thể của
mỗi đại lý mà điện lực sẽ quy định. Giá trị một lần giao hoá đơn tối đa chỉ bằng
mức tiền ký quỹ của đại lý. Chỉ sau khi đại lý nộp tiền điện của đợt trước đạt tỷ lệ
thu róc trên 90% thì mới giao hoá đơn đợt kế tiếp. Công tác quyết toán được thực
hiện ngay sau mỗi lần giao hóa đơn và thêm một lần tổng hợp vào cuối tháng. Tiền
ký quỹ của Đại lý được giữ ở một số ngân hàng uy tín do Điện lực quy định.
Không nên chọn nhiều ngân hàng và chỉ ký gửi tập trung ở Hội sở Ngân hàng tỉnh
nằm ở thành phố, thị xã để tiện cho việc quản lý và giao dịch. Tuy Điện lực nắm
giữ sổ tiết kiệm và đơn tự nguyện ký quỹ của đại lý, nhưng Điện lực phải thoả
thuận với ngân hàng bằng biên bản để đảm bảo trách nhiệm của ngân hàng không
cho đại lý rút tiền gốc ký quỹ nếu không có thoả thuận của Điện lực. Tiền ký quỹ
của đại lý nên là hình thức gửi tiết kiệm có kỳ hạn nhưng có thể rút ra trước kỳ hạn
khi cần thiết. Với hình thức gửi có kỳ hạn sẽ có được mức lãi suất cao, đảm bảo
quyền lợi cho đại lý.
Tuy nằm trong đại bàn của đại lý nhưng đối với những khách hàng lớn,
khách hàng có hoá đơn phân kỳ, Điện lực vẫn quản lý trực tiếp mà không giao cho
đại lý để tránh các hiện tượng tiêu cực. Điện lực phải có kế hoạch kiểm tra, phúc
tra định kỳ và đột xuất với khu vực giao cho đại lý. Có kế hoạch hoán đổi khâu ghi
điện khách hàng để kiểm tra, chống tiêu cực. Riêng khâu thu tiền điện thì cần cố
định số khách hàng, sẽ có nhiều thuận lợi nhờ nhân viên đại lý thông thuộc địa bàn
và có quan hệ mật thiết với khách hàng trong xã… Điện lực phải có kế hoạch bồi
huấn chuyên môn, nghiệp vụ cho các đại lý; chuẩn bị trước các tài liệu, giáo trình
để cấp cho các đại lý, đồng thời có chương trình bồi dưỡng, tập huấn thêm trong
quá trình hoạt động. Điện lực làm việc trực tiếp với các cấp chính quyền, các đoàn
thể và nhân dân ở các xã, các khu vực có đại lý để báo cáo và bàn biện pháp phối

phương, vượt thời gian theo kế hoạch ban đầu của tỉnh quy định là 8 tháng.
Tổng giá trị tiền hoàn trả vốn LĐTANT đã được Tổng công ty Điện lực Việt
Nam, công ty Điện lực 1 chuyển toàn bộ (100%) về tỉnh Hà Tây để trả cho 286
xã là 46.031.851.323đồng. Trong đó có 1.703.919.270 đồng vốn huy động của
dân và 44.327.932.053 đồng là phần vốn đầu tư của HTX.
Để chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương sử dụng vốn hoàn trả LĐTANT đúng
mục đích, ngày 14/9/2001 UBND tỉnh Hà Tây đã có chỉ thị số 21/2001/CT-UB và
ngày 6/12/2001 Hội đồng định giá tài sản LĐTANT tỉnh Hà Tây đã có hướng dẫn
cụ thể về việc thực hiện hoàn trả và sử dụng vốn hoàn trả LĐTANT trên địa bàn
tỉnh Hà Tây trong đó quy định UBND xã chịu trách nhiệm hoàn trả vốn cho dân và
sử dụng vốn hoàn trả của HTX và của xã. Chủ tịch HĐND xã giám sát việc hoàn
trả vốn cho dân và sử dụng vốn được hoàn trả của xã. Phương án sử dụng vốn hoàn
trả của HTX xã do Ban chủ nhiệm HTX xã xây dựng, trên cơ sở bàn bạc dân chủ
với dân và do Hội nghị xã viên quyết định, đồng thời báo cáo với thường trực
Đảng uỷ, Chủ tich, Phó chủ tịch HĐND xã và UBND xã. Phương án sử dụng vốn
hoàn trả phải ưu tiên cho cải tạo lưới điện hạ áp ở địa phương và ứng vốn xây dựng
trạm biến áp mới (cho ngành điện vay không tính lãi để xây dựng thêm TBA, sau 3
năm sẽ được ngành điện hoàn trả đầy đủ). Yêu cầu các xã phải kiểm tra toàn bộ
lưới điện hạ áp và tập trung mọi nguồn vốn được hoàn trả ưu tiên cải tạo, nâng cấp,
tạo điều kiện để giảm gía bán điện đến hộ dân. UBND xã chịu trách nhiệm trình
UBND huyện, thị xã phê duyệt các phương án sử dụng phần vốn được hoàn trả.
Từ cuối năm 2001 số tiền hoàn trả cho các xã đã được Sở Tài chính Vật giá
chuyển về ngân sách các huyện thị xã. Trong gần một năm qua, 240 xã thuộc 14
huyện, thị xã đã lập phương án trình UBND các huyện, thị xã phê duyệt và đã sử
dụng 21,403tỷ đồng (chiếm 46,5% số tiền được hoàn trả), trong đó có 68 xã đã
thoả thuận cho ngành điện vay để xây dựng TBA với số tiền là:5,689tỷ đồng
(chiếm 26,58% số tiền đã sử dụng); số tiền trả nợ cho việc xây dựng các công trình
điện là: 4,231 tỷ đồng (chiếm19,77% số tiền đã sử dụng); Đã đầu tư cải tạo lưới
điện hạ thế: 4,145 tỷ đồng (chiếm 19,37% số tiền đã sử dụng); Đã dùng vào các
công việc khác chưa ưu tiên để đầu tư cải tạo nâng cấp lưới điện hạ áp hiện có là:

điều kiện nguồn tích luỹ khấu hao sửa chữa lớn tính trong giá bán điện còn ít, việc
huy động nhân dân ở nông thôn đóng góp để cải tạo lưới điện hạ thế gặp nhiều khó
khăn.
Từ thực tế sử dụng vốn hoàn trả LĐTANT trong thời gian qua, đề nghị các
cơ quan chức năng: Hội đồng định giá tài sản LĐTANT, Sở Tài chính Vật giá, Sở
công nghiệp, UBND các huyện thị xã,… tăng cường kiểm tra giám sát, tăng cường
chỉ đạo kiểm tra, các tổ chức đoàn thể quần chúng và nhân dân địa phương giám
sát chặt chẽ việc sử dụng nguồn vốn hoàn trả LĐTANT đúng mục đích, chống tiêu
cực, ưu tiên sử dụng cho việc cải tạo lưới điện hạ áp để đảm bảo an toàn, giảm tổn
thất điện năng và giữ ổn định giá bán điện đến hộ dân nông thôn không vượt quá
giá trần Chính phủ quy định là 700đ/KWh.
2.1 Cần xây dựng công thức xác định chi phí tổn thất điện năng tính trong
giá bán điện đến hộ dân ở nông thôn phù hợp.
Với mức giá trần Nhà nước đưa ra là 700đ/KWh, trong khi mức bán buôn là
429đ (trước kia là 360đ) thì việc trích khấu hao 10% theo quy định là rất khó khăn
cho các tổ chức kinh doanh điện. Trên thực tế theo các số liệu báo cáo thì tổn thất
điện năng chiếm một phần lớn chi phí cấu thành giá điện, điều này ảnh hưởng lớn
đến mức trích khấu hao, trong khi đó các tổ chức kinh doanh điện một phần thiếu
do chuyên môn, phần vì cố tình tính sai mức tổn thất, cho mức tổn thất lên rất cao
để tăng giá bán điện. Trước tình hình trên, tỉnh Hà Tây cần xây dựng một công
thức tính tổn thất sao cho phù hợp, bắt buộc các tổ chức phải thực hiện. Tuy nhiên,
mới có rất ít tài liệu đề cập tới việc xây dựng biểu thức toán học tổng quát giúp cho
việc xác định thuận tiện, nhanh chóng và chính xác chi phí tổn thất điện năng tính
trong gía bán điện và mối quan hệ giữa giá mua buôn của ngành điện và tổn thất
điện năng thực tế với chi phí tổn thất điện năng tính trong giá bán điện đến hộ dân
ở nông thôn. Sau khi tham khảo một số bài báo và hỏi ý kiến của các kỹ sư điện,
em xin đề cập đến cách tính chi phí tổn thất điện năng mà kỹ sư Nguyễn Đăng
Thắng (Phó trưởng chi nhánh điện lực Phú Xuyên, Hà Tây) đưa ra.
Bài toán thực tế
Giả sử mỗi tháng, HTX mua buôn 10000kWh của ngành điện với giá 360

dùng điện trong xã là A
b
= A
m
Nhưng vì có tổn thất điện năng ∆A nên thực tế chúng ta chỉ bán được lượng
điện năng là:
A
b
= A
m
- ∆A (kWh)
Khi đó giá bán điện đến hộ (ký hiệu là G
b
) phải tăng lên bằng giá mua của
ngành điện cộng với chi phí tổn thất là:
G
b
= G
m
+ G
∆
Trong đó, G
m
là giá mua của ngành điện (đ/kWh).
G
∆

là chi phí tổn thất điện năng tính theo đ/kWh.
Khi chỉ xét tới chi phí tổn thất điện năng, mà chưa tính tới các chi phí khác
trong quá trình quản lý kinh doanh điện từ công tơ tổng của trạm biến áp đến công

m
(1)
Vì A
b
= A
m
- ∆A và G
b
= G
m
+ G
∆
nên thay vào công thức (1) trên ta có:
(A
m
- ∆A) x (G
m
+ G
∆
) = A
m
x G
m
(2)
Sau khi biến đổi ta được:???
Một số ứng dụng từ công thức trên
- Tính chi phí tổn thất điện năng và giá bán điện đến hộ dân nông thôn ứng với
các mức tổn thất điện năng thực tế và giá mua buôn của ngành điện.
- Công thức toán học trên cho phép tính toán chính xác và nhanh chóng chi phí
tổn thất điện năng tính bằng đ/kWh ứng với các mức tổn thất khác nhau hoặc

0
5
5