CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT
QUẢ TIÊU THỤ HÀNG HÓA TRONG CÁC ĐƠN VỊ KINH DOANH
THƯƠNG MẠI
1.1. Vai trò, yêu cầu quản lý công tác tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ
hàng hóa trong đơn vị kinh doanh thương mại.
1.1.1. Quản lý công tác tiêu thụ hàng hóa trong đơn vị kinh doanh thương mại.
1.1.1.1. Tiêu thụ hàng hóa và vai trò của tiêu thụ hàng hóa trong đơn vị kinh
doanh thương mại.
Tiêu thụ hàng hóa chính là giai đoạn cuối cùng trong quá trình luân chuyển
hàng hóa. Nó là quá trình trao đổi để thực hiện giá trị và giá trị sử dụng của hàng
hóa, chuyển hóa vốn doanh nghiệp từ hình thái hiện vật sang hình thái giá trị và kết
thúc một vòng luân chuyển vốn.
Tiêu thụ hàng hóa có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ quá trình hoạt động
của đơn vị kinh doanh thương mại. Có tiêu thụ hàng hóa, đơn vị mới có vốn để mở
rộng quy mô, lĩnh vực, nghành nghề kinh doanh, thực hiện các chiến lược nhằm
nâng cao khả năng chiếm lĩnh thị trường phân phối... Mặt khác tiêu thụ hàng hóa
được thực hiện một cách chặt chẽ và khoa học sẽ giúp cho quá trình luân chuyển
vốn diễn ra nhanh chóng, hiệu quả vốn của doanh nghiệp vì thế sẽ phát huy được
hiệu quả và đem lại những lợi ích kinh tế lớn cho doanh nghiệp.
Tiêu thụ là hoạt động mang lại doanh thu cho doanh nghiệp mà cũng là để
thỏa mãn yêu cầu đa dạng và phong phú của xã hội.
Tình hình tiêu thụ hàng hóa là sự phản ánh trung thực và đầy đủ nhất năng
lực kinh doanh của đơn vị. Hàng hóa được tiêu thụ càng nhiều càng chứng tỏ đơn
vị đi đúng hướng, những phướng pháp đầu tư là hữu ích.
Với nền kinh tế quốc dân: tiêu thụ hàng hóa chính là điều kiện gắn kết giữa
lưu thông hàng hóa và lưu thông tiền tệ, thực hiện nhu cầu chuyển tiền tệ, ổn định
giá trị của đồng tiền, tạo ra việc làm và góp phần thúc đẩy đất nước phát triển.
1.1.1.2. Các phương thức tiêu thụ hàng hóa trong đợn vị kinh doanh thương mại.
Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, giữa các đơn vị kinh doang luôn diễn
ra sự cạnh tranh gay gắt. Để có thể đứng vững trong cuộc cạng tranh đó đòi hỏi các
doanh nghiệp phải thực sự nhạy bén linh hoạt trong việc phục vụ khách hàng. Vì

+ Hình thức bán lẻ thu tiền trực tiếp
+ Hình thức bán lẻ tự phục vụ (tự chọn)
+ Hình thức bán hàng tự động
+ Hình thức bán hàng trả góp
+ Hình thức gửi hàng đại lý hay ký gửi hàng hóa
Ngoài ra, trong một số trường hợp sau cũng có thể coi là tiêu thụ:
+ Hàng hóa xuất để đổi lấy hàng hóa khác không tương đương
+ Hàng hóa xuất để thanh toán tiền lương, tiền thưởng cho công nhân viên,
thanh toán thu nhập cho các thành viên của doanh nghiệp
+ Hàng hóa dùng để biếu tặng, quảng cáo, chào hàng khuyến mại
+ Hàng hóa xuất dùng trong nội bộ, phục vụ cho các hoạt động kinh doanh
của doanh nghiệp
1.1.1.3. Yêu cầu công tác tiêu thụ hàng hóa trong đơn vị kinh doanh thương mại
Tiêu thụ hàng hóa đóng một vai trò vô cùng quan trọng đối với các đơn vị
kinh doanh thương mại. Công tác tiêu thụ hàng hóa được quản lý tốt sẽ giúp cho
các doanh nghiệp được chủ động trong hoạt động kinh doanh, không ngừng nâng
cao chất lượng phục vụ khách hàng rừ đó tạo ra ưu thế hoạt động so với các đối thủ
cạnh tranh. Muốn vậy các đơn vị kinh doanh phải đảm bảo được các nhu cầu như:
*Thường xuyên đánh giá tình hình tiêu thụ về mặt số lượng, chất lượng,
chủng loại mặt hàng kinh doanh từ đó đưa ra các kế hoạch tiêu thụ phù hợp
* Tổ chức quản lý tình hình tiêu thụ theo nhóm hàng, phương thức bán hàng,
phương thức thanh toán một cách chặt chẽ và khoa học để đảm bảo khả năng kiểm
soát của doanh nghiệp
* Trong quá trình kinh doanh, thường xuyên phân tích các chỉ tiêu liên quan
đến tình hình tiêu thụ, phát hiện ra những thay đổi bất thường hoặc chưa phù hợp
với sức mua và khả năng thanh toán của khách hàng trong khi vẫn đảm bảo tốc độ
tăng lợi nhuận của đơn vị.
* Quản lý chặt chẽ công tác tiếp thị, khuyến mại, quảng cáo
* Xây dựng các chính sách ưu đãi hợp lý như: Chính sách chiết khấu thương
mại, chiết khấu thanh toán, giảm giá hàng bán...

CP
QLDN
Trong đó:
Doanh thu thuần về
BH và CCDV
=
Doanh thu BH và
CCDV
-
Các khoản giảm trừ
doanh thu
1.2. Kế toán tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ hàng hóa trong đơn vị kinh
doanh thương mại
1.2.1. Kế toán tiêu thụ hàng hóa
1.2.1.1. Thủ tục chứng từ
* Chứng từ sử dụng
Tiêu thụ hàng hóa là một nghiệp vụ quan trọng, nó đòi hỏi hệ thống các
chứng từ phảI được ghi chép đầy đủ, chính xác. Đối với nghiệp vụ tiêu thụ, chứng
từ được sử dụng chủ yếu là các loại hóa đơn.
Hóa đơn là chứng từ của đơn vị bán xác nhận số lượng, chất lượng, đơn giá,
số tiền bán sản phẩm, hàng hóa cho người mua. Hóa đơn là căn cứ để người bán
ghi sổ doanh thu và các sổ kế toán liên quan.
• Quá trình luân chuyển chứng từ
Căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã ký kết hợp với khách hàng, các đơn đặt
hàng, yêu cầu mua hàng, phòng kinh doanh tiến hành lập phiếu đề nghị xuất hàng
gửi lên phòng kế toán, kế toán lập hóa đơn bán hàng. Hóa đơn bán hàng được chia
thành 3 liên (đặt giấy than, viết một lần): Liên 1 lưu, liên 2 giao cho người mua,
liên 3 dành cho nội bộ.
Sau khi lập hóa đơn bán hàng, kế toán chuyển cho thủ trưởng đơn vị ký hóa
đơn. Thủ kho căn cứ vào hóa đơn tiền hàng xuất hàng, nhập phiếu xuất kho và ghi

Giá đơn vị Giá mua thực tế từng loại tồn kho sau mỗi lần nhập
bình quân sau =
mỗi lân nhập Số lượng thực tế từng loại tồn kho sau mỗi lần nhập
* Phương pháp nhập trước – xuất trước (FIFO): Phương pháp này được thực
hiện với giả định hàng hóa nào vào nhập kho trước tiên thì sẽ xuất kho sớm nhất.
Như vậy, hàng hóa xuất kho của lần nhập nào thì sẽ được tính giá theo giá thực tế
nhập kho của lần nhập đó.
* Phương pháp nhập sau, xuất trước (LIFO): Phương pháp này hàng hóa nào
nhập vào sau thì sẽ được xuất trước.
* Phương pháp giá thực tế đích danh: Trước khi xuất lô hàng nào thì tính
theo giá thực tế đích danh của lô hàng đó.
* Phương pháp giá hạch toán
Giá hạch toán là là giá ổn định có thể là kế hoạch, giá mua hàng hóa vào một thời
điểm nhất định, giá bình quân tháng trước… Mà doanh nghiệp dùng để hạch toán.
Đến cuối mỗi tháng, kế toán phải tính chuyển giá hạch toán sang giá thực tế theo
công thức:
Giá mua hàng xuất bán = Hệ số giá x Giá hạch toán hàng xuất bán
Hệ Giá mua thực tế HTK đầu kỳ + giá mua thực tế hàng nhập kho trong kỳ
số =
giá Giá hạch toán HTK đầu kỳ + giá hạch toán hàng nhập kho trong kỳ
* Đối với bộ phận chi phí thu mua
Chi phí thu mua là biểu hiện bằng tiền của các khoản hao phí về lao động sống và
lao động vật hóa mà đơn vị bỏ ra có liên quan đến việc thu mua hàng hóa. Chi phí
thu mua liên quan đến toàn bộ hàng hóa trong kỳ nên cần phải phân bố cho hàng
hóa tiêu thụ và hàng hóa còn lại theo tiêu thức phù hợp (theo doanh thu, theo trị giá
mua, theo số lượng, trọng lượng…)
Công thức phân bổ như sau:
Phí thu
mua phân
bổ cho

qua kho
TK151 GVBH bị trả lại
Hàng mua đi đường
đã bán
TK157
Hàng đã bán, giao đại
lý đã bán
TK156(1562) TK 911
Phân bổ chi phí thu mua
cho hàng suất bán cuối kỳ
TK138(1381) Kết chuyển GVBH cuối kỳ
Trị giá hàng hóa thiếu mất
(sau khi trừ tiền bồi thường)
TK159 TK 159
Trích lập dự phòng giảm giá
HTK
TK111,112,131,33 Hoàn nhập dự phòng giảm giá
HTK
Hàng xuất bán thông qua kho

VAT đầu vào TK133
Sơ đồ 1.1: Thiết kế GVBH theo phương pháp KKTX và tính thuế GTGT theo
phương pháp khấu trừ
Trường hợp doanh nghiệp áp dụng phương pháp KKĐK và tính thuế GTGT theo
phương pháp khấu trừ. Sơ đồ hạch toán (sơ đồ 1.2)
TK111,112,331 TK6112 TK 632 TK911
K/c GVHB đã bán
GVHB nhập trong kỳ hết trong kỳ K/c GVHB cuối kỳ

TK 159