GS. LƯU HỮU PHƯỚC – CÂY ĐẠI THỤ TRONG NỀN
ÂM NHẠC CÁCH MẠNG VIỆT NAM Chân dung GS. - nhạc sỹ Lưu Hữu Phước

Có lẽ không phải ai cũng được biết nhạc sĩ Lưu Hữu Phước xưa kia lại là sinh
viên Trường Y - Dược, một thành viên của Đại học Đông Dương vào những năm 1940
- 1944 và cũng chính tại nơi đây ông bắt đầu tham gia cách mạng trong phong trào
thanh niên - sinh viên yêu nước để rồi trở thành một trong những cây đại thụ của nền
âm nhạc cách mạng Việt Nam. Ông đã cống hiến cả cuộc đời, tài năng cho đất nước và
đã để lại cho chúng ta một sự nghiệp âm nhạc lớn lao, đa dạng, bao gồm nhiều thể loại
từ những bài hát lịch sử hào hùng, những hành khúc hoành tráng, những ca cảnh,
những bản nhạc múa cho đến những vở nhạc kịch cuối đời...
Sinh ngày 12.9.1921, nhạc sĩ Lưu Hữu Phước lớn lên tại quê nhà - huyện Ô
Môn, tỉnh Cần Thơ. Thuở nhỏ được cha cho học đàn kìm, về sau có chơi cả
mandoline, guitare và tự học lý thuyết âm nhạc. Vào năm 1940 khi còn là học sinh
Trường Trung học Pétrus Ký (nay là Trường Lê Hồng Phong, thành phố Hồ Chí
Minh), Lưu Hữu Phước đã sáng tác "
Hành khúc của thanh niên Nam Kỳ" với mục đích
cổ vũ tinh thần đoàn kết yêu nước nhân phong trào học sinh đang được phát động.
Bước ngoặt của cuộc đời ông bắt đầu từ sau khi đỗ tú tài, Lưu Hữu Phước cùng
với người bạn nổi tiếng Mai Văn Bộ lên tàu hoả ra Hà Nội để học tiếp bậc đại học.
Dọc đường, ông có dịp được ngắm nhìn nhiều phong cảnh của đất nước và thực sự
chưa bao giờ ông cảm nhận được tâm hồn và cái đẹp của quê hương một cách sâu sắc
đến như vậy. Tinh thần yêu nước, yêu đồng bào lại càng được khơi dậy trong tâm trí
của người thanh niên miền Nam mới ra Bắc lần đầu tiên đã cảm thấy như mình được
trở về với quê nhà. Bắt đầu ý thức hướng về cội nguồn được nhen nhóm trong trái tim
của ông qua ký ức ôn lại những chiến công oanh liệt của tổ tiên ta trong những cuộc
đấu tranh chống ngoại xâm, những địa danh linh thiêng: Thăng Long, Đông Đô, Bạch
Đằng, Chi Lăng..., những di tích lịch sử vẻ vang rải khắp miền Bắc, tất cả đã đem lại

sau đổi tên thành "
Tiếng gọi thanh niên" là một chính ca bất hủ nhanh chóng
lan rộng từ Bắc chí Nam, theo sự lớn mạnh của phong trào sinh viên yêu nước, góp
phần mạnh mẽ đánh bại mưu đồ của thực dân Pháp hòng làm lung lạc ý chí cách mạng
của thanh niên ta thời bấy giờ bằng bài hát có tên gọi "
Maréchal, nous voilà!" (Thưa
thống chế, có chúng tôi sẵn sàng).
Một sự kiện gây ấn tượng mạnh đối với mọi người là trong khi các bản nhạc
hùng tráng của Lưu Hữu Phước đang lần lượt vang lên trong khí thế cách mạng tràn
ngập trên cả nước thì vở ca kịch "
Tục lụy" của ông được trình diễn tại Nhà hát lớn Hà
Nội ngày 21.3.1943, minh chứng thêm tài năng của ông trong lĩnh vực âm nhạc trữ
tình, lãng mạn, giàu bản sắc dân tộc, với bút pháp bay bổng độc đáo.
Năm 1944, Lưu Hữu Phước được Mặt trận Việt Minh giao nhiệm vụ vào Nam
tham gia vận động cách mạng cùng với lúc nổ ra phong trào của đông đảo sinh viên ba
miền Nam - Trung - Bắc rủ nhau bỏ học để trực tiếp tham gia hoạt động cách mạng.
Nhóm Lưu Hữu Phước, Huỳnh Văn Tiểng, Mai Văn Bộ và Đặng Ngọc Tốt trong một
đêm đã tập trung soạn ba bài hát: "
Xếp bút nghiên", "Mau về Nam" và "Gieo ánh
sáng"
để kịp thời cổ vũ cho phong trào này, còn được gọi là phong trào Xếp bút
nghiên, rầm rộ kéo dài đến mãi tận ngày khởi nghĩa tháng 8.1945 cùng với sự ra đời
của bài ca "
Khúc khải hoàn" của ông mang đậm phong cách ngợi ca, hoành tráng...
Tháng 5.1946, Lưu Hữu Phước được điều động ra Hà Nội, đầu tiên lãnh trách
nhiệm thành lập Trung ương Nhạc viện (9.1946), sau đó ông cùng tập thể Hội Văn hoá
Cứu quốc tản cư đi kháng chiến chống Pháp ở Việt Bắc. Ông được giao nhiệm vụ
thành lập đội Thiếu nhi tuyên truyền xung phong, sau được đổi tên là Đoàn nhạc kịch
Thiếu nhi kháng chiến thuộc Trung ương Nhạc viện. Đoàn đã lần lượt trình diễn một
số vở ca kịch do ông sáng tác như "