LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH
1.1. Khái quát chung về BHXH
1.1.1. Khái niệm BHXH
Nhu cầu của con người là luôn vận động và phát triển theo chiều hướng
ngày càng được nâng lên. Khi xã hội phát triển, con người có xu hướng mong
muốn đảm bảo an toàn cho cuộc sống của mình trước những rủi ro. Có thể nói
nhu cầu an toàn của loài người là nhu cầu vĩnh cửu. Xuất phát từ nhu cầu thiết
thực này, bảo hiểm ra đời và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài
người.
Trải qua một quá trình phát dài, hiện nay BHXH đã trở thành một chính
sách lớn của Đảng và nhà nước ta, được quy định rõ trong Hiến pháp, nhằm góp
phần ổn định chính sách cho NLĐ và gia đình của họ khi không may gặp rủi ro.
Ở Việt Nam cũng như trên thế giới, BHXH được nghiên cứu dưới nhiều góc độ
khác nhau như: góc độ tài chính, pháp luật,…Vì vậy, có thể có nhiều định nghĩa
khác nhau về BHXH. Tuy xuất phát ở nhiều khía cạnh, phương diện khác nhau,
nhưng các khái niệm, định nghĩa về BHXH đều xem xét BHXH là một hình
thức bảo hiểm mang tính xã hội, hoạt động phi lợi nhuận, có sự hỗ trợ của nhà
nước, chủ yếu nhằm mục đích bảo vệ thu nhập cho NLĐ và an toàn xã hội.
Một trong những khái niệm về BHXH đáng chú ý hơn cả và được xem là
phù hợp với hệ thống BHXH ở nước ta là khái niệm BHXH theo góc độ pháp
luật được quy định cụ thể trong Điều 3 Luật BHXH năm 2006 của Quốc hội
nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam như sau: “BHXH là sự bảo đảm,
thay thế, bù đắp một phần thu nhập của NLĐ khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập
do ốm đau, thai sản, TNLĐ - BNN, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết,
trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH”.
Như vậy, phát sinh từ những nhu cầu của NLĐ và an toàn xã hội, BHXH
đã trở thành phương thức dự phòng để khắc phục hậu quả của các rủi ro xã hội,
đảm bảo an toàn cho mọi thành viên trong xã hội, đồng thời tạo động lực hữu
hiệu để phát triển kinh tế.
1.1.2. Vai trò của BHXH đối với đời sống kinh tế xã hội
Trong điều kiện phát triền nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN

cuộc sống của họ bị ảnh hưởng dẫn đến chất lượng lao động cũng bị ảnh hưởng
theo. Vì vậy, qua việc phân phối chi phí cho NLĐ hợp lý, BHXH góp phần làm
cho quá trình sản xuất kinh doanh được ổn định, hoạt động liên tục và hiệu quả,
tăng cường mối quan hệ bền chắc giữa các thành viên trong quan hệ lao động.
Mặt khác, BHXH tạo điều kiện để người SDLĐ có trách nhiệm với NLĐ
trong suốt cuộc đời NLĐ cho những đóng góp của họ đối với doanh nghiệp, làm
cho quan hệ lao động giữa chủ SDLĐ với NLĐ có tính nhân văn sâu sắc hơn.
Bên cạnh đó, BHXH còn giúp đơn vị SDLĐ ổn định nguồn chi ngay cả
khi có rủi ro không đáng có xảy ra. Nhờ đó mà các khoản chi phí được chủ động
hạch toán, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong sản xuất kinh doanh mà
không bị phụ thuộc quá nhiều vào hoàn cảnh khách quan. Tuy nhiên, chính vì
những lợi ích mà BHXH mang lại cho đơn vị SDLĐ không phải là những lợi
ích trực tiếp nên nhiều doanh nghiệp, đơn vị SDLĐ chưa thực sự coi trọng và có
nhận thức đúng đắn về vai trò của BHXH.
1.1.2.3. Đối với xã hội
BHXH là một chính sách xã hội luôn được Đảng và Nhà nước ta coi
trọng. Bởi đúng như tên gọi đã phản ánh, BHXH không chỉ có vai trò quan
trọng đối với NLĐ và người SDLĐ mà nó còn có những vai trò xã hội to lớn
như:
Tạo ra một cơ chế chia sẻ rõ ràng, để nâng cao tính cộng đồng xã hội,
củng cố truyền thống đoàn kết, gắn bó giữa các thành viên trong xã hội. Tuy
không nhằm mục đích sinh lợi, kinh doanh nhưng BHXH được xem như một
công cụ phân phối, sử dụng nguồn quỹ dự phòng hiệu quả nhất cho việc giảm
hậu quả rủi ro, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội. Thông qua hoạt động
BHXH, những rủi ro trong đời sống NLĐ được dàn trải theo nhiều chiều, tạo ra
khả năng giải quyết an toàn nhất, với chi phí thấp nhất.
BHXH vốn là trụ cột chính trong bốn trụ cột chính của hệ thống ASXH
của nhà nước ta hiện nay. Căn cứ vào mức độ bao phủ của chính sách BHXH
mà các nhà hoạch định chính sách xã hội sẽ thiết kế những mạng lưới an sinh
khác nhau. Do đó, phát triển BHXH chính là cơ sở để phát triển các bộ phận

Từ các nguồn thu này, quỹ BHXH sẽ được sử dụng vào các mục đích cụ
thể như:
- Chi trả các khoản trợ cấp BHXH cho NLĐ theo quy định của Luật
BHXH.
- Chi phí quản lý quỹ BHXH bao gồm: chi phí hành chính, chi lương,
khấu hao tài sản cố định và các khoản chi sự nghiệp khác theo quy định hiện
hành
- Chi khen thưởng người SDLĐ thực hiện tốt công tác bảo hộ lao động,
phòng ngừa TNLĐ – BNN, chi dự phòng… theo quy định của Nhà nước.
- Đầu tư để bảo toàn và tăng trưởng quỹ theo quy định của Luật BHXH.
Hiện nay quỹ BHXH bắt buộc được chia thành ba thành phần đó là:
+ Quỹ ốm đau, thai sản.
+ Quỹ hưu trí, tử tuất.
+ Quỹ TNLĐ - BNN.
Quỹ BHXH bắt buộc ở nước ta được tổ chức theo nguyên tắc tập trung,
tạo lập một quỹ tiền tệ chung. Do đó, vấn đề quản lý quỹ sao cho đảm bảo
quyền lợi của tất cả các thành viên tham gia đóng góp là rất quan trọng. Đặc
biệt, công tác quản lý thu BHXH hiện nay còn tồn tại nhiều bất cập cần phải
giải quyết, có biện pháp xử lý triệt để. Vì vậy, không chỉ riêng ngành BHXH mà
các ban ngành liên quan cần có sự quam tâm đúng mức hơn với những thực
trạng này.
1.2. Vai trò của công tác quản lý thu BHXH
1.2.1. Khái niệm quản lý thu BHXH
Cũng như các tổ chức kinh tế - chính trị - xã hội khác, tổ chức BHXH
muốn tồn tại và phát triển phải có một tài chính riêng để chi dùng cho công tác
thực hiện chính sách, chế độ. Do đó, thu BHXH là nhân tố có tính chất quyết
định đến sự tồn tại và phát triển của BHXH ở bất kì một quốc gia nào trên thế
giới.
Thu BHXH là việc nhà nước dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối
tượng phải đóng BHXH theo mức phí quy định hoặc cho phép một số đối tượng

kinh tế khác nhau, độ tuổi, thu nhập và vị trí địa lý vùng miền cũng không thống
nhất. Do đó, nếu không có sự chỉ đạo thống nhất giữ các cấp quản lý thì hoạt
động thu BHXH sẽ không đạt được hiệu quả cao.
Hiện nay, ngành BHXH của nước ta được quản lý theo ngành dọc, hệ
thống đại lý bảo hiểm ở các xã cũng khá lớn. Thông qua công tác quản lý, quá
trình tổ chức thực hiện chính sách BHXH giữa các cấp khác nhau được thống
nhất. Việc thống nhất giữa những người bị quản lý và người quản lý sẽ làm
giảm chi phí, tiền của và công sức cho các cơ quan BHXH.
Như vậy, thông qua hoạt động quản lý những nội dung quan trọng của
hoạt động thu BHXH được thống nhất về đối tượng thu, biểu mẫu, hồ sơ thu,
quy trình thu nộp BHXH… Đồng thời giúp cho cơ quan BHXH nắm chắc được
các nguồn thu, từ các đối tượng khác nhau để đưa ra các biện pháp nâng cao
hiệu quả các nguồn thu đó.
1.2.2.2. Đảm bảo thu BHXH ổn định, bền vững, hiệu quả
Thu BHXH có vai trò rất quan trọng trong việc cân đối quỹ BHXH. Tính
ổn định và bền vững, hiệu quả của hoạt động thu BHXH là một mục tiêu mà bất
kì một hệ thống BHXH của quốc gia nào cũng mong muốn đạt được. Bởi vì
BHXH là một phần quan trọng của hệ thống ASXH. Khi hoạt động thu BHXH
ổn định, bền vững và hiệu quả cũng có nghĩa là hệ thống an sinh xã hội được
đảm bảo, tạo tiền đề cho sự phát triển kinh tế. Tuy nhiên, để đạt được những
mục tiêu quan trọng này trong quá trình thu BHXH đòi hỏi phải đảm bảo một số
yếu tố nhất định. Với chức năng của mình, công tác quản lý thu BHXH sẽ đảm
bảo hoạt động thu BHXH ổn định, bền vững, hiệu quả thông qua:
Thứ nhất, công tác quản lý sẽ giúp định hướng công tác thu BHXH một
cách đúng đắn, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia trong
mỗi thời kì trên cơ sở xác định mục tiêu chung của hoạt động thu BHXH đó là:
thu đúng, thu đủ, thu không để thất thoát, từ đó hướng mọi nỗ lực cá nhân, tổ
chức vào mục tiêu chung đó.
Thứ hai, nhờ việc “chỉ huy” liên tục của người quản lý mà quá trình thu
BHXH với rất nhiều yếu tố phức tạp đã được tổ chức, điều hòa, phối hợp nhịp