Kinh tế học bền vững"- Một tư duy kinh tế mới định hướng cho phát triển
bền vững trong thế kỷ 21
Kinh tế học bền vững đang trong quá trình phát triển, nó được phát triển từ Kinh
tế học và Khoa học của sự phát triển bền vững (đặc biệt Kinh tế sinh thái và Kinh
tế môi trường thế hệ mới)

Tóm tắt: Yếu tố “Kinh tế” trong hai mươi năm qua đã trở thành một nguyên tắc
thống lĩnh toàn bộ đời sống công cộng. Trong đó, chính sách đã mất đi phần nào
chức năng điều hành của mình. Hệ quả của nó là dẫn đến suy thoái và khủng
khoảng kinh tế, ô nhiễm môi trường tràn lan và trầm trọng, khai thác kiệt quệ tài
nguyên thiên nhiên, biến đổi khí hậu, … Trước thực tế này, GS. TS. Holger
Rogall, chuyên nghiên cứu về Kinh tế môi trường mới và nay là Kinh tế học bền
vững của Đại học Kinh tế và Luật Berlin (Đức), từng là nghị sỹ Viện dân biểu
của thành phố Berlin trong các nhiệm kỳ 1991-2001, 2004-2006, nêu ra quan
điểm là đã đến lúc chín muồi để chúng ta từ bỏ tư duy kinh tế và dành công sức
cho xây dựng một nền kinh tế mới, một nền kinh tế phát triển bền vững. Trong bài
báo này xin giới thiệu toàn bộ mười quan điểm chính của đề xuất được trình bày
tại hội thảo “Kinh tế học bền vững” do tổ chức Rosa Luxemburg Stiftung của Đức
(văn phòng tại Hà Nội) kết hợp với Đại học Thủy lợi tổ chức vào hai ngày 05 và
06.04.2010 tại Hà Nội.
Các từ khoá: Kinh tế học, phát triển bền vững
1. GIỚI THIỆU
Trong gần 250 năm qua việc tăng trưởng tối đa lợi nhuận và sản xuất hàng hóa
luôn là một trọng tâm kinh tế. Những thất bại trầm trọng của thị trường ở cả ba
khía cạnh của phát triển có tương lai (sinh thái, kinh tế, văn hóa – xã hội) đã
không được xem xét hoặc bị đánh giá thấp. Điều này đã được các nhà khoa học
phát hiện tương đối sớm. Ngay từ năm 1967 E.J. Mishan đã cảnh báo chi phí của
sự phát triển kinh tế và “thảm họa của sự phát triển”. Tiếp đến, các tác
phẩm “Blueprint for survival” (Edward Goldsmith & Robert Allen, 1972), “Only
one Earth: The Care and Maintenance of a Small Planet” (Barbara Ward,
1972), “The limits of Growth”(Donella H. Meadows, Dennis L. Meadows &

của mình, GS. TS. Holger Rogall lấy trường phái định hướng kinh tế làm trọng
tâm. Đặc biệt quan trọng là: (0) Kinh tế môi trường tân cổ điển (hình thành trong
những năm 1970) chỉ có thể coi là một phần của của khoa học bền vững, song
được coi là tiên phong quan trọng, (1) Kinh tế sinh thái (trong những năm 1980),
(2) Kinh tế môi trường thế hệ mới là một trường phái nhỏ của Kinh tế sinh thái
(trong những năm 1990), (3) Trường phái tiếp cận của Greifswald (GA, Ott;
Döring 2004), (4) Nội dung bền vững được tích hợp của tổ chức Helmholtz-
Gesellschaft thuộc trung tâm nghiên cứu của Đức (HGF-Ansatz; Kopfmüller u. a.
2001, Kopfmüller 2006), (5) Sinh thái học công nghiệp (trong những năm 1990,
Isenmann; Hauff 2007). Những trường phái này đã cung cấp những đóng góp
quan trọng cho Khoa học bền vững, mà sau đó được Kinh tế học bền vững tiếp
nhận và tổng hợp dưới một mái nhà chung, như vậy nó có thể trở thành một
phương án đối sánh thực sự đối với Kinh tế môi trường tân cổ điển.
Trong bài báo này xin giới thiệu toàn bộ mười quan điểm chính được GS. TS.
Rogall trình bày tại hội thảo “Kinh tế học bền vững” do tổ chức Rosa Luxemburg
Stiftung của Đức tại Hà Nội kết hợp với Đại học Thủy lợi tổ chức vào ngày 05 và
06.04.2010 tại Hà Nội.
2. MƯỜI QUAN ĐIỂM CỦA KINH TẾ HỌC BỀN VỮNG THEO ROGALL
Kinh tế học bền vững đang trong quá trình phát triển (tham khảo trang web về
Kinh tế học bền vững, www.Nachhaltige-Oekonomie.de). Nó được phát triển từ
Kinh tế học và Khoa học của sự phát triển bền vững (đặc biệt Kinh tế sinh thái và
Kinh tế môi trường thế hệ mới). Theo trang Web, nó được định nghĩa là „Lý
thuyết kinh tế của nghiên cứu bền vững mà có chú ý đến các cơ sở can thiệp của
đa chuyên ngành“. Trọng tâm ở đây là vấn đề làm sao có thể đạt được chuẩn mực
về kinh tế, sinh thái và văn hóa – xã hội trong giới hạn khả năng chịu đựng của
thiên nhiên, cũng như đảm bảo thực thi nguyên tắc công bằng nội và liên nhiều
thế hệ. Ở đây, mạng lưới Kinh tế học bền vững trước hết giải thích mười phát biểu
cơ bản sau (hiện đang thảo luận chi tiết về việc mở rộng thành 12 hay 14 phát
biểu chính):
(1) Tính bền vững mạnh: Sự phát triển hiện nay của con người được coi là không

cách đầy đủ các tiêu chuẩn sinh thái, kinh tế và văn hóa – xã hội trong giới hạn về
khả năng chịu đựng của thiên nhiên cũng như đảm bảo nguyên tắc công bằng nội
và liên thế hệ. Trong đó, kinh tế học bền vững không còn là một lý thuyết tĩnh
nữa, đúng hơn là thấy được sự cần thiết cho những quá trình thảo luận tiếp theo
cũng như việc mở rộng sự quan tâm về kiến thức mà phù hợp với sự phát triển
toàn cầu. Ở đây tồn tại một loạt những tranh luận cần được giải thích. Một tranh
luận trọng tâm là liệu có thể thay thế mẫu hình tăng trưởng truyền thống bằng mẫu
hình phát triển bền vững: Vì không thể tiếp tục duy trì tăng trưởng theo hàm mũ
với nhu cầu ngày càng tăng trong sử dụng tài nguyên thiên nhiên đã diễn ra trong
nhiều thập kỷ qua, việc thay thế mẫu hình tăng trưởng hôm nay bằng mẫu hình
phát triển bền vững là tiền đề quan trọng cho một phát triển có tương lai. Về việc
xây dựng trung hạn thì trước hết có những ý kiến khác nhau (phương pháp ổn
định với chỉ tiêu GDP không đổi thay vì phát triển có lựa chọn mà trong đó việc
tiêu dùng tài nguyên giảm mặc dù vẫn đảm bảo phát triển kinh tế). Một phát triển
có lựa chọn cần phải đạt được thông qua việc thực thi các chiến lược hiệu quả,
bền bỉ và đầy đủ.
(5) Một phát triển bền vững và kinh tế dựa vào những nguyên tắc đạo đức và như
vậy đòi hỏi về trách nhiệm và hành động cá nhân: Nằm ở trung tâm là những giá
trị cơ bản của sự công bằng và trách nhiệm nội và liên thế hệ. Thêm vào đó là việc
công nhận những nguyên tắc quan trọng tiếp theo: nguyên tắc phòng xa ngăn
ngừa và những nguyên tắc dân chủ có sự tham gia và đoàn kết, cũng như một nhà
nước pháp quyền. Từ đó đưa ra sự cần thiết của một quá trình thảo luận và tham
gia cũng như tiếp nhận thêm các phương diện đặc trưng về giới. Như vậy đưa ra
yêu cầu về việc nghiên cứu kỹ hơn hình ảnh con người vốn được sử dụng trong
kinh tế truyền thống, song bị coi là phi thực tế thông qua hàng loạt các nghiên cứu
trong lý thuyết trò chơi và nghiên cứu về não bộ của con người, và thay vào đó là
hình ảnh một con người hiện thực hơn, mà lưu ý hơn đến tiềm năng hợp tác của
các hành động của con người (homo cooperativus) và tính phi đồng nhất của nó.
Tiếp đến những tiềm năng cần phải được định hướng hành động bền vững, trong
đó ở vị trí trung tâm là tiêu dùng bền vững, nó đóng góp cho sản xuất và lối sống

túy cũng như nền kinh tế quản lý tập trung, họ hoàn toàn có thể chứng minh được
là chỉ hệ thống kinh tế thị trường với một khung trật tự bền vững thì còn có tương
lai. Tiếp đến, chính sách phải can thiệp tích cực để đảm bảo được sự phát triển
bền vững và giảm các hậu quả của thất bại thị trường. Ở đây, tam giác mục tiêu
quen thuộc của luật ổn định của Đức được bổ sung thêm một loạt các mục tiêu
tiếp theo và yêu cầu việc cải tổ bền vững xã hội công nghiệp. Để tăng tốc cho quá
trình chuyển đổi xã hội công nghiệp sang nền kinh tế bền vững thì phải lựa chọn
các lĩnh vực chiến lược / hành động trọng tâm mà trong đó quá trình chuyển đổi
này được thực thi làm ví dụ minh họa (chính sách kinh tế, năng lượng, giao thông,
nông nghiệp và bảo tồn tài nguyên, xây dựng sản phẩm một cách bền vững).
Những yêu cầu tiếp theo – mà có nhu cầu thảo luận tiếp – là những thay đổi về
mặt thể chế và quyền tài sản (ví dụ việc chuyển từ công ty cổ phần sang hợp tác
xã, các tổ chức và doanh nghiệp cộng đồng cũng như việc thành lập mới cũng như
sự thay đổi các điều nluật chứng khoán). Điều này hoàn toàn đúng đối với yêu cầu
về một chính sách tiền tệ, tài chính và ngoại tệ bền vững.
3. KẾT LUẬN
Cuộc khủng khoảng kinh tế toàn cầu đã đưa chúng ta đến điểm dừng để nhìn lại
một cách có phân tích và khoa học về quá trình phát triển kinh tế bằng mọi giá và
vai trò của kinh tế học truyền thống. Nếu tiếp tục con đường mòn này thì con
người sẽ không còn tương lai. Con đường duy nhất là chuyển sang phát triển bền
vững và kinh tế học bền vững phải đóng vai trò quan trọng. Tác giả của mười luận
điểm là nhà tiên phong, đã đặt những viên gạch nền móng cho một tòa nhà mới
trong tương lai. Ở nước ta, trong kỳ họp thứ 6 của Quốc hội khóa XII (10.2009)
thì Chính phủ có đề cập đến việc khẩn trương xây dựng, thực hiện một bước đề
án tái cấu trúc nền kinh tế nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh và
giá trị nội địa của từng sản phẩm và của toàn bộ nền kinh tế. Thiết nghĩ mười
quan điểm về kinh tế học bền vững nêu trên có thể góp phần “xanh hóa” và “bền
vững hóa” đề án tái cấu trúc nền kinh tế này và điều quan trọng là từng bước lái
nền kinh tế Việt Nam sớm vào quĩ đạo phát triển có hiệu quả và bền vững.