: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU HOÀN THIỆN
KIỂM TOÁN CHU TRÌNH BÁN HÀNG VÀ THU TIỀN TẠI CÔNG TY
AVA
1. Đánh giá chung về thực trạng kiểm toán chu trình bán hàng và thu tiền
tại công ty AVA
1.1. Nhận xét chung về kết quả đạt được của hoạt động kiểm toán tại công
ty AVA
Trong hơn một năm qua, từ khi thành lập Công ty TNHH Tư vấn Kế toán
và Kiểm toán Việt Nam đạt được những thành công nhất định, khẳng định vị trí
của mình trên thị trường kiểm toán Việt Nam. Nhờ có phương pháp kiểm toán
kiểm toán khoa học và bài bản, đội ngũ Ban Giám đốc giàu kinh nghiệm và
nhiệt huyết cùng với đội ngũ nhân viên giỏi chuyên môn nên công ty không chỉ
gây được uy tín với khách hàng mà còn cả với bạn bè và đồng nghiệp. Điều này
thể hiện rõ ở khối lượng khách hàng và chất lượng kiểm toán của công ty.
Phương pháp kiểm toán mà công ty áp dụng dựa trên cơ sở lý thuyết kiểm toán,
tuân thủ các chuẩn mực kế toán và kiểm toán quốc tế cũng như ở Việt Nam, dựa
vào cơ sở đặc điểm hoạt động kinh doanh của khách hàng. Công ty đã và đang
đóng góp vào sự phát triển của kế toán và kiểm toán Việt Nam.
1.1.1. Bài học kinh nghiệp rút ra từ quá trình hoạt động kiểm toán
- Bài học về đánh giá rủi ro
Trong phương pháp kiểm toán của mình, công ty rất chú trọng đến việc
đánh giá rủi ro để có những phương pháp kiểm toán và thu thập bằng chứng
thích hợp. Qua quá trình tìm hiểu rủi ro được xác định các quy trình nghiệp vụ
chủ yếu của khách hàng trong từng chu trình, được thực hiện ngay từ khi tìm
hiểu khách hàng và trong suốt quá trình kiểm toán liên tục đánh giá lại để đảm
bảo chất lượng của cuộc kiểm toán. Điều đó giúp công ty tiết kiệm được chi phí
kiểm toán cũng như kịp thời phát hiện những vấn đề mới và có phương hướng
kịp thời điều chỉnh.
Với chu trình bán hàng và thu tiền, KTV của công ty luôn quan tâm đến
các nhóm nghiệp vụ về doanh thu, các khoản phải thu và việc ghi sổ các khoản
phải thu, doanh thu, việc KSNB các khoản thu, nguyên nhân khách hàng không

việc tham chiếu giữa các phần hành có liên quan mật thiết đến nhau, giảm thiểu
những công việc mà người khác làm. Điều này giúp cho hiệu quả cuộc kiểm
toán được nâng cao hơn nữa tiết kiệm được thời gian và chi phí cho cuộc kiểm
toán. Tại công ty công việc này được thực hiện rõ ràng và chi tiết.
Đối với phần hành bán hàng thu tiền thì người được giao làm phần hành
này sẽ kết hợp làm các phần hành như hàng tồn kho để xác định khối lượng
hàng bán ra trong kì, kết hợp với phần hành thuế để xác định doanh thu chịu
thuế giá trị gia tăng, phần hành chi phí để xác định giá vốn hàng bán…
- Bài học về xây dựng chương trình kiểm toán: tại công ty có một chương
trình kiểm toán riêng dành cho từng khoản mục trên báo cáo. Việc lập chương
trình kiểm toán chi tiết như thế sẽ giúp cho người KTV làm việc theo một trình
tự khoa học và có phương pháp để thu thập bằng chứng đầy đủ. Đối với chu
trình bán hàng thu tiền, sau khi KTV đã có những hiểu biết về bản chất chu
trình bán hàng thu tiền, đánh giá ban đầu về các sai phạm trọng yếu trong chu
trình nhằm thu thập được các bằng chứng chắc chắn để đưa ra kết luận kiểm
toán.
- Bài học về kiểm soát chất lượng kiểm toán: Công ty luôn thực hiện rất
tốt công tác kiểm soát chất lượng kiểm toán. Việc phân công nhiệm vụ, lập các
thủ tục kiểm tra chi tiết, và lựa chọn mẫu kiểm toán luôn được thực hiện bởi các
KTV có trình độ cao và có kinh nghiệm. Sau khi các KTV cấp dưới thực hiện
công việc của mình luôn được soát xét trưởng nhóm và kết thúc mỗi cuộc kiểm
toán sẽ được soát xét bởi người có chức vụ cao hơn. Hơn nữa trong quá trình
kiểm toán công việc của nhân viên cấp dưới luôn được kiểm soát bởi trưởng
nhóm. Thư quản lý trước khi gửi cho khách hàng luôn được thực hiện trước khi
đến công ty khách hàng và sự phân công phụ thuộc vào năng lực chuyên môn
và kinh nghiệm làm việc của từng thành viên trong nhóm kiểm toán giúp cho
nhân viên vừa phát huy năng lực tìm tòi sáng tạo, phát huy khả năng làm việc
theo nhóm trách nhiệm kết hợp với các nhân viên khác trong nhóm bảo đảm
chất lượng và thời hạn được giao.
- Bài học về sự kết hợp các thủ tục kiểm toán khác nhau: khi tiến hành

quan của KTV. Thông thường, việc chọn mẫu theo nguyên tắc “số lớn”, mẫu
được chọn đều là các khoản có giá trị lớn và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thể bị
sai phạm lại ảnh hưởng trọng yếu đến báo cáo tài chính. Nên việc áp dụng chọn
mẫu bằng máy tính đối với công ty là hoàn toàn có thể thực hiện được. Đội ngũ
cán bộ khoa học thông tin của công ty có những am hiểu về công nghệ hiện đại
và lĩnh vực kế toán, kiểm toán có thể thiết kế một chương trình kế toán chọn
mẫu. Mặt khác, công ty cũng có thể thuê các chuyên gia thiết kế riêng một
chương trình chọn mẫu phù hợp với điều kiện hiện tại. Trong quá trình chọn
mẫu, KTV có thể áp dụng nhiều tiêu chuẩn chọn mẫu hơn chứ không nên chú
trọng quá nhiều vào giá trị của các phần tử trong tổng thể. Sử dụng các chỉ tiêu
khác nhau để phân loại tổng thể theo nhóm như: tiêu chí về các khách hàng của
khách thể kiểm toán hoặc tiêu chí về loại hàng hoá, dịch vụ cung cấp, thời gian
tín dụng… Việc làm này có thể làm tăng tính đại diện của mẫu chọn.
Để đánh giá cỡ mẫu có hiệu quả hơn, KTV nên xem xét thêm các nhân
tố:
+ Tổng thể sai sót KTV sẵn sàng chấp nhận ( sai sót có thể bỏ qua): tổng
sai sót KTV sẵn sàng chấp nhận càng thấp, cỡ mẫu cần được chọn càng lớn.
+ Số lượng sai phạm KTV dự định sẽ phát hiện được trong tổng thể (sai
sót mong đợi): KTV dự tính các sai phạm phát hiện được trong tổng thể càng
lớn thì kích cỡ mẫu cần thiết để đưa ra mức đánh giá hợp lý về lượng sai sót
thực tế trong tổng thể càng lớn. Các nhân tố có liên quan tới sự xem xét của
KTV về sai sót mong đợi gồm bản chất của các giá trị được xác định một cách
chủ quan kết quả của thử nghiệm kiểm soát, kết quả của các thủ tục kiểm toán
được áp dụng ở cả kỳ này và kỳ trước.
Do đó, trong thời gian tới công ty cần từng bước khắc phục những hạn
chế trong chọn mẫu kiểm toán bằng cách xây dựng được một quy trình chọn
mẫu phù hợp với điều kiện của công ty trong đó có áp dụng công nghệ tin học.
Hiện nay, phần mềm thống kê tin học rất phát triển, công ty sẽ không gặp nhiều
khó khăn trong việc lựa chọn một chương trình phù hợp. Bên cạnh đó, dịch vụ
tư vấn công nghệ kế toán hiện nay cũng rất phát triển, trong những năm tới

đang ngày một được đa dạng hoá. Điều này cũng làm tăng tính phức tạp của các
nghiệp vụ phát sinh trong chu trình bán hàng - thu tiền. Do vậy, công ty cần
phải có chính sách khuyến khích nhân viên thu thập đầy đủ thông tin về các
ngành nghề kinh doanh khác nhau và có thể tham khảo ý kiến của các chuyên
gia trong những trường hợp cần thiết. Với việc thường xuyên tăng cường kiến
thức cho nhân viên qua các khoá đào tạo chuyên sâu về kiểm toán va các lĩnh
vực khác như phân tích tài chính, phân tích hoạt động kinh doanh… Công ty có
thể sớm đạt được mục tiêu xây dựng các mô hình phân tích hợp lý đối với chu
trình bán hàng - thu tiền và với các chu trình khác trong kiểm toán BCTC.
* Về việc lập kế hoạch kiểm toán
Lập kế hoạch kiểm toán là công việc đầu tiên mà KTV thực hiện trong
mỗi cuộc kiểm toán nhằm đảm bảo cuộc kiểm toán được tiến hành một cách
hiệu quả. Hơn thế nữa công việc này hỗ trợ đắc lực cho việc thực hiện kiểm
toán, giúp cho công ty kiểm toán tiết kiệm được chi phí kiểm toán mà vẫn đảm
bảo hiệu quả công tác kiểm toán. Qua hồ sơ kiểm toán của công ty cho thấy một
số hồ sơ kiểm toán không lưu trữ kế hoạch kiểm toán, hoặc có lưu trữ nhưng kế
hoạch kiểm toán không đầy đủ. Việc xây dựng kế hoạch kiểm toán của công ty
đối với các khách hàng lớn cũng tương đối tốt do giá phí kiểm toán cao, có khả
năng trang trải cho các chi phí về khảo sát và lập kế hoạch kiểm toán. Còn đối
với các khách hàng nhỏ thì việc xây dựng kế hoạch kiểm toán thường thực hiện
kém do giá phí kiểm toán khó có thể trang trải cho các chi phí khảo sát và lập kế
hoạch kiểm toán. Tình trạng này cũng xảy ra tương đối phổ biến với các công ty
kiểm toán khác. Vì vậy công ty cần phải tăng cường chỉ đạo việc thực hiện giai
đoạn lập kế hoạch kiểm toán cần được các kiểm toán viên chú trọng hơn đảm
bảo cho việc nâng cao chất lượng cuộc kiểm toán và tăng độ tin cậy cho báo cáo
kiểm toán của công ty, nâng cao uy tín của công ty trên thị trường kiểm toán.
3. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện kiểm toán chu trình bán hàng thu tiền
tại công ty AVA
3.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện kiểm toán chu trình bán hàng thu tiền
Theo NĐ 133/2005 - NĐ-CP ban hành sửa đổi nghị định 105 thì tất cả