Phần I
Lý luận chung về hạch toán tiêu thụ sản phẩm trong
các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh tổng hợp
I. Đặc điểm của nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá và vai trò của kế toán nghiệp vụ
tiêu thụ hàng hoá và thành phẩm.
1. Đặc điểm của nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá.
Tiêu thụ là giai đoạn cuối cùng của sản xuất kinh doanh, là yếu tổ quyết định
sự tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp.
Tiêu thụ sản phẩm thực hiện mục đích của sản xuất và tiêu dùng, đa sản phẩm
từ nơi sản xuất đến nới tiêu dùng. Nó là khâu lu thông hàng hoá, là cầu nối trung
giangiẵ một bên là sản xuất và phân phối, một bên là tiêu dùng. Với mỗi cơ chế quản
lý khác nhau, công tác tiêu thụ sản phẩm đợc thực hiện bằng nhiều hình thức khác
nhau. Cụ thể là:
Trong cơ chế quản lý tập trung bao cấp, Nhà nớc quản lý kinh tế chủ yếu bằng
mệnh lệnh, các cơ quan hành chính quản lý rất sâu vào công việc sản xuất kinh
doanh của doanh nghiệp. Nhng lại không trịu trách nhiệm về công việc của mình.
Hoạt động tiêu thụ sản phẩm trong thời kỳ này, chủ yếu là giao nộp sản phẩm cho
các đơn vị theo địa chỉ và giá cả do Nhà nớc quy định sẵn.
Trong nền kinh tế thị trờng, các doanh nghiệp phải tự mình giải quyết mọi vấn
đề liên quan đến quá trình sản xuất, kinh doanh của mình nên việc tiêu thụ đợc thực
hiện dới nhiều phơng thức, hình thức khác nhau. Nhằm tăng doanh thu và lợi nhuận
để tồn tại và phát triển.
Tiêu thụ trong các doanh nghiệp, chủ yếu là tiêu thụ các sản phẩm, hàng hoá
do doanh nghiệp sản xuất ra từ quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của mình
hoặc các sản phẩm do liên doanh liên kết, do nhận đại lý, ký gửi, v.v...
Tại các doanh nghiệp quá trình tiêu thụ sản phẩm đợc bắt đầu từ khi doanh
nghiệp chuyển giao sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ, lao vụ cho khách hàng đồng thời
khách hàng phải trả cho doanh nghiệp một khoản tiền tơng ứng với giá bán của sản
phẩm hàng hoá, lao vụ, dịch vụ, do hai bên thoả thuận.
Quá trình tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá đợc coi là chấm dứt khi quá trình thanh
toán giữa ngời mua và ngời bán diến ra quyền sở hữu hàng hoá đợc chuyển t ngời

a. Bán buôn qua kho:
Là phơng thức bán hàng mà hàng bán đợc xuất ra từkho bản quản của doanh
nghiệp. Trong phơng thức này có 2 hình thức:
- Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hành: Theo hình thức này, định kỳ
doanh nghiệp xuất kho hàng hoá để gửi cho ngời mua băng phơng tiện vận chuyển
của doanh nghiệp hay thuê ngoài, chuyển đến giao cho bên mua theo thoả thuận
trong hợp đồng đã đợc ký kết, chi phí vận chuyển do bên bán hoặc bên mua dựa theo
thoả thuận trớc. Hàng hoá sau khi chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh
nghiệp. Số hàng này đợc xác định là tiêu thụ khi doanh nghiệp nhận đợc tiền do bên
mua thanh toán hoặc nhận đợc giáy báo chấp nhận thanh toán của bên mua.
- Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp. Theo hình thức này,
bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiệp để nhận hàng của doanh nghiệp xuất
kho hàng bán giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi nhận đủ hàng bên mua
thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ. Thì hàng hoá đợc xác định là đã tiêu thụ.
b. Bán buôn chuyển thẳng.
Các doanh nghiệp thơng mại sau khi mua hàng, nhận hàng không đa nhập về
kho của mình mà chuyển thẳng cho bên mua. Phơng thức này đợc thực hiện qua hai
hình thức:
- Bán buôn chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: theo hình thức này
doanh nghiệp thơng mại sau khi mua hàng, nhận hàng bằng phơng tiện vận chuyển
của mình hay thuê ngoài cghuyển hàng đến giao cho bên mua ở một địa điểm đã thoả
thuận. Trong trờng hợp này, hàng hoá vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp.
Hàng chỉ đợc xác định là tiêu thụ khi doanh nghiệp nhận đợc tiền thanh toán hoặc
chấp nhận thanh toán của bên mua.
- Bán giao tay ba là phơng thức của doanh nghiệp thơng mại và bên mua đều
đến nhận hàng tại kho của nhà cung cấp.
1.1.2. Bán lẻ
Là phơng thức bán hàng hoá đợc cung cấp trực tiếp cho ngời tiêu dùng.
- Đặc điểm của bán lẻ là khối lợng hàng bán nhỏ, nhng chủng loại mẫu mã
phong phú, đa dạng. Hàng hoá khi đã đợc bán thì tách khỏi lu thông và đi vào tiêu

- Việc tính giá mua của hàng bán sẽ rất đơn giản khi tất cả các đơn vị hàng
hoá đợc nhập cùng một đơn giá ổn định từ kỳ này sang kỳ khác. Tuy nhiên khi các
loại hàng hoá giống nhau đợc nhập với những đơn giá khác nhau thì phát sinh vấn đề
là sử dụng đơn giá nào để tính giá mua của hàng hoá tuỳ thuộc vào yếu cầu của công
tác quản lý và cách đánh giá hàng hoá, phản ánh trang tài khoản và trang sổ kế toán
mà doanh nghiệp vận dụng cách tính giá mua của hàng hoá xuất bán.
- Có 4 phơng pháp thờng đợc sử dụng:
+ Phơng pháp gía thực tế đích danh.
+ Phơng pháp bình quân gia quyền.
+ Phơng pháp nhập trớc xuất trớc.
+ Phơng pháp nhập sau xuất trớc.
a) Phơng pháp giá thực tế đích danh.
Theo phơng pháp này, các doanh nghiệp này phải sớm nắm bắt đợc các đơn vị
hàng hoá tồn kho và các đơn vị hàng hoá xuất bán. Thuộc những lần mua nào và
dùng đơn giá của những lần mua đó để xác định giá vốn của hàng hoá tồn kho cuối
và trị giá mua của hàng hoá xuất bán.
Đây là phơng pháp hợp lý nhất trong các phơng pháp vì nó phản ánh giá trị
thực chất nhất. Tuy nhiên phơng pháp này chỉ thích hợp với các doanh nghiệp kinh
doanh ít mặt hàng, ít chủng loại và hàng có giá trị cao.
b) Phơng pháp bình quân gia quyền
Phơng pháp này đợc áp dụng trong trờng hợp hàng tồn kho và hàng xuất bán
không xác định đợc là mua lần nào. Vì vậy phải phân tích đơn giá bình quân của
từng loại hàng hoá.
c) Phơng pháp nhập trớc xuất trớc.
Theo phơng pháp này, giả định các đơn vị hàng hoá tồn kho đầu kỳ sẽ đợc xuất
bán trớc tiên. Số hàng bán tiếp theo, giả định chúng đợc mua theo thứ tự. Nh vậy
hàng tồn kho cuối kỳ bao gồm những đơn vị hàng hoá mua vào sau cùng. Tuy nhiên
trong thực tế sự vận động của hàng hoá không theo thứ tự nhập trớc xuất trớc.
d) Phơng pháp nhập sau xuất trớc
Phơng pháp nhập sau xuất trớc đợc giả định hàng hoá xuất bán là những hàng

vậy, nhiệm vụ của kế toán nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá sản phẩm gồm:
+ Ghi chép phản ánh đầy đủ tình hình bán hàng của doanh nghiệp. Ngoài kế
toán tổng hợp ghi trên các tài khoản của kế toán, kế toán tiêu thụ cần phải theo dõi
chi tiết. Việc ghi chép theo số lợng, chủng loại, theo từng đơn vị trực thuộc, giám sát
hàng ở mọi trạng thái: Hàng đang đi đờng, hàng đang ở trong kho, hàng ở quấy.
+ Xác định chính xác thời điểm hàng đợc coi là tiêu thụ, phản ánh doanh thu.
+ Xác định đúng và tập hợp đầy đủ giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng phát
sinh trong quá trình tiêu thụ cũng nh chi phí quản lý doanh nghiệp. Phân bổ chi phí
hợp lý và giúp xác định kết quả kinh doanh và xác định các khoản phải nộp ngân
sách.
+ Kiểm tra tình hình tiêu thụ bán hàng và quản lý tiền bán hàng. Đối với hàng
hoá bán chịu cần phải mở sổ sách chi tiết theo từng khách hàng, từng lô hàng, số tiền
nợ và thời hạn phải trả.
+ Tổ chức tốt công tác quản lý chứng từ ban đầu và trình tự luân chuyển chứng
từ, đảm bảo việc kiểm tra và ghi sổ kế toán đợc thuận tiện, tránh trùng lặp, bỏ sót.
+ Phản ánh tình hình thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch tiêu thụ; mức bán ra,
doanh thu bán. Các chỉ tiêu kế toán phải phù hợp với các chỉ tiêu kế hoạch để đảm
bảo tính chất có thể so sánh đợc khi xem xét.
Đảm bảo thực hiện tốt các nhiệm vụ trên giúp cho các nhà quản lý nắm bắt kịp
thời, nhanh chóng các quá trình vận động của hàng hoá, tiền tệ nhằm đa ra những
quyết định chính xác trong nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá để phù hợp với thị trờng.
3.Phơng pháp xác định giá vốn của hàng bán.
3.1. Đánh giá hàng hoá theo giá vốn
- Giá thành hàng hoá nhập kho đợc xác định phù hợp với từng nguồn nhập:
+ Hàng hoá do doanh nghiệp sản xuất, chế tạo đợc đánh giá theo chi phí sản
xuất, kinh doanh thực tế bao gồm: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí sản xuất
chung.
+ Hàng hoá thuê ngoài gia công, đợc đánh giá theo chi phí thực tế gia công
gồm: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp đem gia công. Chi phí thuê noài gia công và