BÀI TOAN THIẾT LẬP CÔNG THỨC PHÂN TỬ HP CHẤT HỮU CƠ
I- Xác đònh khối lượng các nguyên tố cấu tạo nên chất :
1- Xác đònh khối lượng C: Khối lượng C được xác đònh qua các sản phẫm cháy ( Khối lượng, thể tích)
Trong các bài tập thường cho sản phẫm cháy là CO
2
dạng thể tích hay khối lượng
Một số trường hợp dùng dung dich kiềm hấp thụ sản phẫm cháy thì thường có hai trường hợp
a) Qua Ca(OH)
2
, Ba(OH)
2
dư thu được kết tủa hay khối lượng bình tăng ta có : khối lượng bình tăng bằng khối
lượng CO
2
và số mol kết tủa bằng số mol CO
2

b) Khi không cho dự kiện dư thì thường có 2 trường hợp xảy ra :
Trường hợp 1: dư kiềm thì n
↓
=
2
CO
n

Trường hợp 2: CO
2
dư thì có kết tủa sau đó kết tủa tan một phần :Lập hệ cho
2
CO
n

422
2
,
CO
V
12
Trong trường hợp có nhiếu sản phẫm chứa C thì tổng số n
C
có trong các sản phẫm
2- Xác đònh khối lượng H thông qua các sản phẫm cháy : Khối lượng H
2
O
Trong một số trường hợp dùng chất hấp thụ H
2
O : CaCl
2
, P
2
O
5
, H
2
SO
4
đặc ... thì khối lượng bình tăng là khối
lượng nước thu được
OH
n
2
=

CO
m
)= ∆m
giảm

Nên từ đây ta có:
OH
m
2
= m
↓
- (∆m
giảm
-
2
CO
m
)
3- Xác đònh khối lượng N: Thường trong bài toán đót thì Nitơ giải phóng dạng N
2

phương pháp xác đònh thường cho sản phẫm đi qua chất hấp thụ nước, CO
2
sau đó thu khí còn lại là N
2
hoặc
hỗn hợp N
2
và O
2

C
+ m
H
+ m
N
+ ...) Nếu m
O
= 0 thì hợp chất không có O, khác 0 thì hợp chất có chứa O
II- Xác đònh khối lượng mol của hợp chất hữu cơ:
Dựa vào khối lượng chất: M
A
=
A
A
n
m

hoặc dựa vào tỷ khối hơi:
B
A
d
=
B
A
M
M
→ M
A
=
B

M
m
t
m
z
m
y
m
x
A
NOHC
====
141612
Trong đó m = (m
C
+ m
H
+ m
N
+ m
O
...) Tính các giá trò tương ứng
Tài liệu hướng dẫn ôn tập 11 và ôn thi tốt nghiệp THPT-ĐH
2- Phương pháp lập công thức đơn giản nhất: Sau khi tính khối lượng các nguyên tố , Gọi CTPT hợp chất hữu
cơ là: C
x
H
y
O
z

n
= M
A
Xác đònh n ta có CTPT của A
3- Phương pháp dựa vào tỷ lệ số mol CO
2
và H
2
O:
Nếu
OH
n
2
>
2
CO
n
Ta có hợp chất no → C
n
H
2n+2
O
x
→
OH
n
2
-
2
CO

2
3 xn
−
O
2
→ n CO
2
+ n H
2
O Lập mối quan hệ: Khối lượng A là m

xn
m
1614
+
(
xn
m
1614
+
)(
2
3 xn
−
)
xn
m
1614
+
n =

Dạng aren: C
n
H
2n-6
O
x
→ n CO
2
+ (n – 3) H
2
O
a an a(n – 3) →
2
CO
n
-
OH
n
2
= 3a → a =
3
22
OHCO
nn
−
→ n =
a
n
CO
2

O +
2
t
N
2

M 44x 9y 14t
→
222
14944
NOHCO
m
t
m
y
m
x
a
M
===
Trong một số bài toán dạng khí thì :
Dẫn hỗn hợp sản phẫm qua thiết bò làm lạnh thì thể tích giảm là thể tích hơi nước
Tùy theo thứ tự các thao tác dẫn sản phẩm để xác đònh các dự kiện thích hợp
5- Phương pháp biện luận : Một bài toán lập công thức khi còn thiếu một số dự kiện(số ẩn số > số dự kiện)
thì dùng phương pháp biện luận tùy theo dự kiện mà chọn cách thích hợp
a) Khi biết M
A
: Đối với hiđrocacbon : 12x + y = M
A
với y

10

Chuyên công thức nguyên thành công thức có chứa nhóm chức cần xác đònh
Ví dụ: CTĐG của axit no,đa chức là C
2
H
3
O
2
→ CTPT là (C
2
H
3
O
2
)
n
→ C
2n
H
3n
O
2n
→ C
n
H
2n
(COOH)
n
vì gốc

atm) Nếu hóa hơi 1,5g A ở 127
0
C và 1,64 atm thi thu được 0,4 lít khí. Công thức phân tử của A là ?
Bài 3: Đốt cháy hoàn toàn 10 g một hợp chất A thu 33,85 g CO
2
và 6,94 g H
2
O ; tỷ khối hơi đối với không khí
là 2,69 lập công thức phân tử của A
Bài 4: Đốt cháy hoàn toàn 1,68 g một hợp chất A thu 5,28 g CO
2
và 2,16 g H
2
O ; tỷ khối hơi đối với không khí
là 1,94 lập công thức phân tử của A
Bài 5: : Đốt cháy hoàn toàn 7,2 g một hợp chất A thu 11,2 lit CO
2
(đktc ) và 10,8 g H
2
O ; tỷ khối hơi đối với
không khí là 2,483 . lập công thức phân tử của A - viết các đồng phân :
Bài 6: Đốt cháy hoàn toàn 3,6 g một hợp chất A thu 2,688 l CO
2
(đktc ) và 2,16 g H
2
O ; tỷ khối hơi đối với
hrô là 30 . lập công thức phân tử của A - viết các đồng phân :
Bài 7: đốt cháy hoàn toàn 5,6 l một hrôcacbon A thu 16,8l CO
2
(đktc) (33g) và 13,5 g H

2
O ; tỷ khối hơi đối với
hrô là 30 . lập công thức phân tử của A - viết các đồng phân :
Bài 13 : Đốt cháy hoàn toàn 3,7 g một hợp chất A thu 6,6 g CO
2
và 2,7 g H
2
O ; tỷ khối hơi đối với không khí là
2,552 . lập công thức phân tử của A - viết các đồng phân :
Bài 14 : Đốt cháy hoàn toàn 5,6 g một hợp chất A thu 8,96 l CO
2
(đktc ) và 7,2 g H
2
O ; tỷ khối hơi đối với
hrô là 28 . lập công thức phân tử của A - viết các đồng phân : A là ankan .khi cho A tác dụng với CI
2
thu
được 3 sản phẩm xác đònh công thức cấu tạo ?
Bài 15: Đốt cháy hoàn toàn 10,8 g một hợp chất hửu cơ A thu được 16,8 lit CO
2
(đktc) và 16,2 g H
2
O . Tỷ khối
hơi đối với không khí là : 2,483
Bài 16: Đốt cháy hoàn toàn 15,84 g một hợp chất hửu cơ A thu được 48,4 g CO
2
và 23,76 g H
2
O . Tỷ khối hơi
đối với Nitơ là : 2,571

2,843 . lập công thức phân tử của A - viết các đồng phân :
khi cho A tác dụng với CI
2
thu được sản phẩm nào ?
Lập công thức dựa vào phương trình phản ứng
Bài 1 : đốt cháy hoàn toàn 1 lit hrôcacbon A cần 6 lit O
2
thu 4 lit CO
2

A làm mất màu dung dòch Br
2

A + H
2
tạo ra ankan có mạch nhánh xác đònh công thức cấu tạo A
Bài 2 : khi đốt cháy 1 lit khí A cần 5 lit ô xi sau phản ứng thu 3lit CO
2
và 4 lit hơi nước . Xác đònh công thức
phân tử của A -viết công thức cấu tạo có thể có(các V cùng điều kiện )
Bài 3: Trộn 200 ml hợp chất hữu cơ A (chứa C, H, O) với 900 ml O
2
lấy dư rồi đốt cháy thu được 1300 ml sản
phẫm. Làm lạnh sản phẩm còn lại 700 ml sau đó cho đi qua dung dòch KOH dư còn lại 100 ml ( các chất khí ở
cùng điều kiện) Công thức phân tử của A là ?
Bài tập trắc nghiệm
Bài 1: Đốt cháy hoàn toàn một lượng chất hữu cơ X thu được 3,36 lit CO
2
, 0,56 ;it N
2

2
CH
2
COOC
2
H
5

Bài 2: Trong một bình kín chứa chất hơi X (có công thức C
n
H
2n
O
2
) mạch hở và O
2
( có số mol gấp đôi số mol
cần phản ứng ) ở nhiệt độ 139,9
0
C, áp suất trong bình là 0,8 atm. Đốt cháy hoàn toàn X sau đó đưa về nhiệt độ
ban đầu , áp suất trong bình là 0,95 atm. X có công thức phân tử là:
A. C
2
H
4
O
2
B. CH
2
O

H
3
COOC
2
H
5
và C
2
H
5
COOC
2
H
3

C. C
2
H
5
COOCH
3
và HCOOCH(CH
3
)
2
D. HCOOC
3
H
7
và CH

D. C
3
H
6
O
2

Bài 5: Đốt cháy hoàn toàn 1,86g hợp chất hữu cơ X rồi cho sản phẫm cháy lần lượt đi qua binh đựng CaCl
2

khan và KOH, thấy khối lượng bình CaCl
2
tăng 1,26g còn lại 224 ml khí N
2
(ở đktc). Biết X chỉ chứa 1 nguyên
tử Nitơ. Công thức phân tử của X là:
A. C
6
H
7
N * B. C
6
H
7
NO C. C
5
H
9
N D. C
5

4
H
8
O
4 D. C
2
H
4
O
2

Bài 8: Đốt cháy hoàn toàn 1,416g một amin Y no , đơn chức, sau phản ứng dẫn toàn bộ sản phẫm cháy vào
dung dòch Ca(OH)
2
dư thu được 7,2g kết tủa. Công thức phân tử của Y là:
A. C
2
H
7
N B. C
3
H
9
N * C. CH
5
N D. C
4

Bài 10: Đốt cháy hoàn toàn 2,64g hiđrocacbon X thu được 4,032 lit CO
2
(ở đktc) . Công thức phân tử của A là
A. C
5
H
8
B. C
3
H
6
C. C
3
H
8
*

D. C
6
H
12

Bài 11: Đốt cháy hoàn toàn 3g hợp chất hữu cơ X thu được 4,4g CO
2
và 1,8g H
2
O. Biết tỷ khối hơi của X so
với He là 7,5. Công thức phân tử của A là
A. CH
2

H
4
O và C
2
H
4
O
2
B. C
2
H
4
, C
2
H
6
O và C
2
H
6
O
2

C. C
3
H
8
, C
3
H

2
H
6
*

B. C
2
H
4
C. C
3
H
6
D. C
3
H
8
Bài 14: Để đốt cháy hoàn toàn 1 thể tích hiđrocacbon X cần vừa đủ 5,5 thể tích oxi. Công thức phân tử X là:
A. C
4
H
6
*

B. C
2
H
4
C. C
6

D. C
3
H
8
O

Bài 16: Đốt cháy hoàn toàn 1 hiđrocacbon X cần dùng 28,8g oxi, thu được 13,44 lit CO
2
(ở đktc) . Biết tỷ khối
hơi của X so với không khí là d với 2 < d < 2,5. Công thức phân tử X là:
A. C
5
H
10
*

B. C
4
H
8
C. C
5
H
12
D. C
4
H
10
Bài 17: Đốt cháy hoàn toàn 18g hợp chất hữu cơ X cần 16,8 lit O
2

H
8
O
2

Bài 18: Đốt cháy hoàn toàn m gam hợp chất hữu cơ X thu được a gam CO
2
và b gam H
2
O biết 3a = 11b
và 7m = 3(a +b) . tỷ khối hơi của X so với không khí < 3. Công thức phân tử X là:
A. C
3
H
8
B. C
3
H
4
O
2
*

C. C
2
H
6 D. C

8
O
2

Bài 20:Đốt cháy hợp chất hữu cơ X chứa C, H, O cần dùng một lượng oxi bằng 8 lần lượng oxi có trong X thu
được CO
2
và H
2
O theo tỷ lệ khối lượng là 22 : 9 . Biết tỷ khối hơi của X so với H
2
là 29. Công thức phân tử X
A. C
2
H
6
O

B. C
2
H
4
O
2
C. C
3
H
6
O*


D. C
3
H
8
O
3

Bài 22: Đốt cháy hoàn toàn 1,12g hợp chất hữu cơ X rồi hấp thụ hoàn toàn sản phẫm cháy vào dung dòch
Ba(OH)
2
dư thấy khối lượng bình tăng 3,36g. Biết
2
CO
n
= 1,5
2
H O
n
và tỷ khối hơi của X so với H
2
nhỏ hơn 30.
Công thức phân tử của X là:
Tài liệu hướng dẫn ôn tập 11 và ôn thi tốt nghiệp THPT-ĐH