SỔ TAY HOÁ HỌC THPT
Nguyên tử
Nguyên t ử là hạt nhỏ nhất không thể phân chia về mặt hoá học, tham gia tạo thành phân tử.
Nguyên tử là một hệ trung hoà điện gồm:
 Hạt nhân tích điện dương ở tâm nguyên tử.
 Các electron mang điện tích dương âm chuyển động xung quanh hạt nhân.
Nguyên t hoá h cố ọ
Nguyên t hoá h c ố ọ là tập hợp các nguyên tử có điện tích hạt nhân bằng nhau. Các dạng
nguyên tử của một nguyên tố có khối lượng khác nhau gọi là các đ ng vồ ị c a nguyên tủ ố
đó.
Ví dụ: Nguyên tố cacbon có 2 đồng vị là và (chỉ số trên là khối lượng nguyên tử,
chỉ số dưới là điện tích hạt nhân).
Đ n chơ tấ
n chĐơ tấ là chất tạo thành từ một nguyên tố hoá học. Ví dụ: O2, H2, Cl2, ...
Một nguyên tố hoá học có thể tạo thành một số dạng đơn chất khác nhau gọi là các d ngạ
thù hình của nguyên tố đó.
Ví dụ:
- Cacbon tồn tại ở 3 dạng thù hình là cacbon vô định hình, than chì và kim cương. -
Oxi tồn tại ở 2 dạng thù hình là oxi (O2) và ozon (O3).
H p ch tợ ấ
H p ch t ợ ấ là chất cấu tạo từ hai hay nhiều nguyên tử hoá học.
Ví dụ: H2O, NaOH, H2SO4,...
Nguyên t kh iử ố
Nguyên t kh i ử ố (NTK) là khối lượng của một nguyên tử biểu diễn bằng đơn vị cacbon
(đ.v.C).
Chú ý: Khác với nguyên tử khối, khối lượng nguyên tử (KLNT) cũng là khối lượng của một nguyên tử
nhưng biểu diễn bằng kg. Ví d : KLNT cụ ủa hiđro b ng 1.67.10ằ
-27
kg, c a cacbon b ng ủ ằ
1,99.10
-26

Trong đó, V0 là thể tích của chất khí hay hỗn hợp khí đo ở đktc (0
0
C, 1 atm).
Ph n ng hoá h c:ả ứ ọ
Quá trình biến đổi các chất này thành các chất khác được gọi là ph nả ng hoá h cứ ọ . Trong
phản ứng hoá học t ng khổ ối lư ng các ch t tham gia ph nợ ấ ả ng b ng t ng khứ ằ ổ ối
lư ng cácợ ch t t o thành sau ph n ng.ấ ạ ả ứ
Các dạng phản ứng hoá học cơ bản:
a) Ph nả ng phân tíchứ là phản ứng trong đó một chất bị phân tích thành nhiều chất mới.
Ví dụ:
CaCO3 = CaO + CO2 ↑
b) Ph nả ng k t h pứ ế ợ là phản ứng trong đó hai hay nhiều chất kết hợp với nhau tạo thành m
ột chất mới.
Ví dụ.
BaO + H2O = Ba(OH)2.
c) Ph nả ng thứ ế là phản ứng trong đó nguyên tử của ngyên tố này ở dạng đơn chất thay
thế nguyên tử của nguyên tố khác trong hợp chất.
Ví dụ.
Zn + H2SO4 loãng = ZnSO4 + H2 ↑
d) Ph nả ng traoứ đ iổ là phản ứng trong đó các hợp chất trao đổi nguyên tử hay nhóm
nguyên tử với nhau.
Ví dụ.
BaCl2 + NaSO4 = BaSO4 + 2NaCl.
e) Ph nả ng oxi hoá - khứ ử
Hi u ng nhi t c a ph n ng.ệ ứ ệ ủ ả ứ
a) N ng lă ư ng liên k tợ ế . N ng lă ư ng liên kợ ết là n ng lă ượng đư c gi i ợ ả
phóng khi hình thành liên k t hoá h c t các nguyên t cô l p.ế ọ ừ ố ậ
Năng lượng liên kết được tính bằng kJ/mol và ký hiệu là E1k. Ví dụ năng lượng liên kết củ a
một số mối liên kết như sau.
H - H

Tốc đ ph n ng và cân b ng hoá h c.ộ ả ứ ằ ọ
a) Đ nh ngh a: T cị ĩ ố độ ph nả ứng là đại lư ng bi u thợ ể ị m cứ độ nhanh ch m ậ
c a ph nủ ả ứ ng. Ký hi u là Vệ p.ư.
Trong đó : C1 là nồng độ đầu của chất tham gia phản ứng (mol/l). C2
là nồng độ của chất đó sau t giây phản ứng (mol/l).
b) Các y u t ế ố ảnh hư ngở đ n t cế ố độ ph nả ng:ứ
− Phụ thuộc bản chất của các chất phản ứng.
− Tốc độ phản ứng tỷ lệ thuận với nồng độ các chất tham gia phản ứng. Ví dụ, có phản ứng. A
+ B = AB.
Vp.ư = k . CA . CB.
Trong đó, k là hằng số tốc độ đặc trưng cho mỗi phản ứng.
− Nhiệt độ càng cao thì tốc độ phản ứng càng lớn.
− Chất xúc tác làm tăng tốc độ phản ứng nhưng bản thân nó không bị thay đổi về số lượ ng
và bản chất hoá học sau phản ứng.
c) Ph nả ng thu n ngh ch và tr ng thái cân b ng hoá h cứ ậ ị ạ ằ ọ .
− Phản ứng một chiều (không thuận nghịch) là phản ứng chỉ xảy ra một chiều và có thể xảy ra
đến mức hoàn toàn.
Ví dụ:
− Ph n ng thu n ngh ch ả ứ ậ ị là phản ứng đồng thời xảy ra theo hai chiều ngược nhau.
Ví dụ:
CH3COOH + CH3OH CH3COOCH3 + H2O
− Trong hệ thuận nghịch, khi tốc độ phản ứng thuận (vt) bằng tốc độ phản ứng nghịch (vn) thì hệ
đ t t i tr ng thái cân b ngạ ớ ạ ằ . Nghĩa là trong hệ, phản ứng thuận và phản ứng nghịch vẫn
xảy ra nhưng nồng độ các chất trong hệ thống không thay đổi. Ta nói h ệ ở tr ng thái cân bạ
ằng đ ngộ .
− Trạng thái cân bằng hoá học này sẽ bị phá vỡ khi thay đổi các điều kiện bên ngoài như
nồ ng đ , nhiộ ệt đ , áp su t ộ ấ (đối với phản ứng của chất khí).
Hi u su t ph n ngệ ấ ả ứ .
Có phản ứng:
A + B = C + D