Chủ biên Nguyễn Văn Nghiệp
Tác giả Nguyễn Văn Nghiệp
Nguyễn Trọng Thuỷ
HƯỚNG DẪN
Thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình,
sách giáo khoa phổ thông cấp trung học cơ sở và cấp trung học phổ thông
(Ban hành kèm theo QĐ số ....../2008/QĐ – BGĐT
ngày tháng năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo)
Vật lí lớp 7
Hà nội tháng 5 năm 2009
1
Chương I: QUANG HỌC
1. CHUẨN KIẾN THỨC KỸ NĂNG CỦA CHƯƠNG
Chủ đề Mức độ cần đạt Ghi chú
1. Sự truyền
thẳng ánh
sáng
a) Điều kiện
nhìn thấy một
vật
b) Nguồn sáng.
Vật sáng
c) Sự truyền
thẳng ánh sáng
d)Tia sáng
Kiến thức
- Nhận biết được rằng ta nhìn thấy các vật khi có ánh
sáng từ các vật đó truyền vào mắt ta.
- Nêu được ví dụ về nguồn sáng và vật sáng.
- Phát biểu được định luật truyền thẳng của ánh sáng.
- Nhận biết được ba loại chùm sáng: song song, hội

c) Gương
phẳng
d) Ảnh tạo bởi
gương phẳng
Kiến thức
- Nêu được ví dụ về hiện tượng phản xạ ánh sáng.
- Phát biểu được định luật phản xạ ánh sáng.
- Nhận biết được tia tới, tia phản xạ, góc tới, góc
phản xạ, pháp tuyến đối với sự phản xạ ánh sáng bởi
gương phẳng.
- Nêu được những đặc điểm chung về ảnh của một
vật tạo bởi gương phẳng: đó là ảnh ảo, có kích thước
bằng vật, khoảng cách từ gương đến vật và ảnh bằng
nhau.
Kĩ năng
- Biểu diễn được tia tới, tia phản xạ, góc tới, góc
phản xạ, pháp tuyến trong sự phản xạ ánh sáng bởi
gương phẳng.
- Vẽ được tia phản xạ khi biết tia tới đối với gương
phẳng, và ngược lại, theo hai cách là vận dụng định
luật phản xạ ánh sáng hoặc vận dụng đặc điểm của
ảnh tạo bởi gương phẳng.
- Dựng được ảnh của một vật đặt trước gương phẳng.

3. Gương cầu
a) Gương cầu
lồi.
b) Gương cầu
- Nêu được những đặc điểm của ảnh ảo của một vật
tạo bởi gương cầu lõm và tạo bởi gương cầu lồi.

Ví dụ:
Nguồn sáng tự nhiên: Mặt Trời, lửa,..
Nguồn sáng nhân tạo: đèn điện, ánh sáng
laze,...
- Vật sáng gồm nguồn sáng và những vật hắt
lại ánh sáng chiếu vào nó.
Ví dụ: Mặt trăng, sao, các đồ vật hắt lại ánh
sáng khi được ánh sáng chiếu vào,...
Bài 2. SỰ TRUYỀN ÁNH SÁNG
STT
Chuẩn kiến thức, kỹ
năng
Mức độ thể hiện cụ thể của chuẩn kiến
thức, kĩ năng
Ghi chú
1 Phát biểu được định luật
truyền thẳng của ánh
sáng.
Định luật truyền thẳng ánh sáng: Trong môi
trường trong suốt và đồng tính, ánh sáng
truyền theo đường thẳng.
2 Biểu diễn được đường
truyền của ánh sáng (tia
sáng) bằng đoạn thẳng
có mũi tên.
Nhận biết được 3 loại
chùm sáng: song song,
hội tụ và phân kì.
- Biểu diễn được đường truyền của ánh sáng
(tia sáng) bằng đoạn thẳng có mũi tên.

Chuẩn kiến thức, kỹ
năng
Mức độ thể hiện cụ thể của chuẩn kiến
thức, kĩ năng
Ghi chú
1 Giải thích được vùng
sáng, vùng tối và vùng
nửa tối.
Dùng định luật truyền thẳng của ánh sáng để
giải thích được hiện tượng bóng tối, bóng
nửa tối.
Giải thích: Đặt một vật chắn sáng trước một
nguồn sáng thì khoảng không gian sau vật
chắn sáng có 3 vùng: vùng sáng, vùng nửa tối
và vùng tối. Vì ánh sáng truyền theo đường
thẳng theo mọi phương từ nguồn sáng nên:
- Vùng sáng là vùng ánh sáng truyền tới từ
nguồn sáng mà không bị vật chắn sáng chắn
lại.
- Vùng bóng tối là vùng không gian ở phía
sau vật chắn sáng và không nhận được ánh
sáng từ nguồn sáng truyền tới.
- Vùng bóng nửa tối là vùng không gian ở
phía sau vật chắn sáng và chỉ nhận được một
phần ánh sáng của nguồn sáng truyền tới.
2 Giải thích được hiện
tượng nhật thực, nguyệt
thực.
Nêu, vẽ hình và giải thích được hiện tượng
nhật thực và nguyệt thực:

- Xác định được điểm tới, pháp tuyến, tia tới,
tia phản xạ, góc tới, góc phản xạ.
+ Điểm gặp nhau giữa tia tới và gương phẳng
gọi là điểm tới (điểm I).
+ Tia sáng từ nguồn sáng (S) chiếu tới gương
gọi là tia tới (SI).
+ Tia sáng bị hắt trở lại không khí từ điểm
tới I gọi là tia phản xạ (IR).
+ Đường thẳng kẻ vuông góc với mặt gương
phẳng tại điểm tới (I) gọi là pháp tuyến (NI).
Góc SIN = i gọi là góc tới; góc NIR = i’ gọi
là góc phản xạ.
- Định luật phản xạ ánh sáng:
+ Tia phản xạ nằm trong mặt phẳng chứa tia
tới và pháp tuyến của gương ở điểm tới.
+ Góc phản xạ bằng góc tới.
Không yêu
cầu học sinh
học thuộc
lòng các khái
niệm về điểm
tới, pháp
tuyến, tia tới,
tia phản xạ,
góc tới, góc
phản xạ.
2 Nêu được ví dụ về hiện
tượng phản xạ ánh sáng.
Vẽ được tia phản xạ khi
biết trước tia tới đối với

bằng khoảng cách từ ảnh của điểm đó đến
gương.
(Ảnh của một vật qua gương phẳng là ảnh ảo,
có độ lớn bằng vật và nằm đối xứng với vật
qua gương phẳng)
- Giải thích được sự tạo thành ảnh qua gương
phẳng: các tia sáng từ điểm sáng S tới gương
phẳng thì các tia phản xạ có đường kéo dài đi
qua ảnh S’ đối xứng với S qua gương.
2 Vẽ được tia phản xạ khi
biết tia tới đối với gương
phẳng và ngược lại, biết
tia phản xạ vẽ được tia
tới bằng cách vận dụng
đặc điểm của ảnh tạo bởi
gương phẳng.
Vận dụng được định luật phản xạ ánh sáng và
tính chất ảnh của vật tạo bởi gương phẳng để
vẽ tia phản xạ và tia tới trong hai hình vẽ trên.
Từ đó đưa ra cách vẽ.
3 Dựng được ảnh của vật
qua gương phẳng.
- Vẽ được ảnh của điểm sáng qua gương bằng
hai cách :
+ Bằng cách vận dụng định luật phản xạ ánh
sáng.
+ Bằng cách vận dụng tính chất của ảnh tạo bởi
gương phẳng.
- Dựng được ảnh của những vật sáng có hình
dạng đơn giản như đoạn thẳng hoặc mũi tên.

thức, kĩ năng
Ghi chú
Dựng được ảnh của một
vật tạo bởi gương phẳng.
- Chuẩn bị được dụng cụ cần thiết cho bài
thực hành.
- Vẽ ảnh trong các trường hợp:
+ Vật và ảnh song song cùng chiều.
+ Vật và ảnh cùng nằm trên một đường
thẳng và ngược chiều.
- Xác định được vùng nhìn thấy của gương
phẳng : là khoảng không gian mà mắt chúng
ta quan sát được qua gương phẳng.
Vùng nhìn thấy của gương phẳng phụ thuộc
vào khoảng cách của mắt trước gương phẳng
(khoảng cách giữa mắt và gương phẳng càng
nhỏ thì vùng nhìn thấy của gương phẳng
càng lớn và ngược lại).
Cụ thể:
1. Chuẩn bị: 1
gương phẳng,
1 bút chì, 1
thước chia độ,
mẫu báo cáo.
2. Tiến hành:
đặt bút chì
trước gương
thể thu được
ảnh:
+ Song,

cháy và di
chuyển.
- Quan sát và
để rút ra kết
luận.
2 Nêu được ứng dụng
chính của gương cầu lồi
là tạo ra vùng nhìn thấy
rộng.
- Nêu kết luận: vùng nhìn thấy của gương
cầu lồi rộng hơn vùng nhìn thấy của gương
phẳng có cùng kích cỡ.
- Ứng dụng : do vùng nhìn thấy của gương
cầu lồi lớn, cho nên người ta sử dụng gương
cầu lồi làm gương quan sát đặt ở những đoạn
đường quanh co mà mắt người không quan
sát trực tiếp được và làm gương chiếu hậu
của các phương tiện giao thông.
- Tiến hành và
quan sát thí
nghiệm:
+ Đặt một
gương phẳng
thẳng đứng
trước mặt, xác
định vùng
nhìn thấy của
gương phẳng.
+ Thay gương
phẳng bằng

nến sát gương
8
cầu lõm rồi từ
từ di chuyển
ra xa gương
cho đến khi
không nhìn
thấy ảnh của
ngọn nến
trong gương.
- Quan sát thí
nghiệm và rút
ra kết luận.
2 Nêu được ứng dụng
chính của gương cầu lõm
là có thể biến đổi một
chùm tia song song
thành chùm tia phản xạ
tập trung vào một điểm,
hoặc có thể biến đổi
chùm tia tới phân kì
thành một chùm tia phản
xạ song song.
- Nêu được tác dụng của gương cầu lõm:
+ Gương cầu lõm có tác dụng biến đổi một
chùm tia tới song song thành một chùm tia
phản xạ hội tụ vào một điểm.
+ Gương cầu lõm có tác dụng biến đổi một
chùm tia tới phân kì thích hợp thành một
chùm tia phản xạ song song.

to của âm
Kiến thức
- Nhận biết được âm cao (bổng) có tần số lớn, âm
thấp (trầm) có tần số nhỏ. Nêu được ví dụ.
- Nhận biết được âm to có biên độ dao động lớn, âm
nhỏ có biên độ dao động nhỏ. Nêu được ví dụ.

3. Môi trường
truyền âm
Kiến thức
- Nêu được âm truyền trong các chất rắn, lỏng, khí và
không truyền trong chân không.
Ở lớp 7, chân không
được hiểu là khoảng
không gian không có
9
- Nêu được trong các môi trường khác nhau thì tốc độ
truyền âm khác nhau.
hơi hoặc khí.
4. Phản xạ âm.
Tiếng vang
Kiến thức
- Nêu được tiếng vang là một biểu hiện của âm phản
xạ.
- Nhận biết được những vật cứng, có bề mặt nhẵn
phản xạ âm tốt và những vật mềm, xốp,
có bề mặt gồ ghề phản xạ âm kém.
- Kể được một số ứng dụng liên quan tới sự phản xạ
âm.
Kĩ năng

vật dao động.
- Kết luận: khi phát ra âm các vật đều dao
động.
- Tiến hành
thí nghiệm:
Gẩy nhẹ vào
dây đàn.
Gõ vào thành
cốc.
Dùng búa cao
su gõ nhẹ vào
một nhánh âm
thoa.
Nhận xét thí
10
nghiệm và rút
ra kết luận:
3 Chỉ ra được vật dao
động trong một số
nguồn âm như trống,
kẻng, ống sáo, âm thoa,
…
Bộ phận phát ra âm trong nhạc cụ:
+ Trống: mặt trống dao động
+ Kẻng: thân kẻng dao động phát ra âm.
+ Ống sáo đang thổi: cột không khí trong
ống sáo dao động.
Bài 11. ĐỘ CAO CỦA ÂM
STT
Chuẩn kiến thức, kỹ

nhau (hình
11.2 – SGK)
hoặc thí
nghiệm về
dao động của
miếng bìa
11.3 – SGK
để rút ra kết
luận
2 Nêu được ví dụ về âm
trầm, bổng là do tần số
dao động của vật.
Học sinh mô tả được thí nghiệm về âm cao,
âm thấp và nêu được âm bổng hay trầm là do
tần số dao động của vật, hoặc tự đưa ra
những ví dụ và nêu được độ cao của âm là do
tần số dao động của vật.
Bài 12. ĐỘ TO CỦA ÂM
STT
Chuẩn kiến thức, kỹ
năng
Mức độ thể hiện cụ thể của chuẩn kiến
thức, kĩ năng
Ghi chú
11