Tổ Ngữ văn - Trường THPT Nguyễn Huệ
Tiết 55 - Làm văn:
CÁC HÌNH THỨC KẾT CẤU CỦA VĂN BẢN THUYẾT MINH
A. MỤC TIÊU: Giúp HS
1. Kiến thức: Nắm được các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh.
Xây dựng được kết cấu cho văn bản phù hợp với đối tượng thuyết minh.
2. Kỹ năng: Rèn kỹ năng nhận diện, phân tích và xây dựng kết cấu, bố cục văn bản thuyết minh.
3. Thái độ: Có ý thức tạo lập văn bản đúng kết cấu…
B.CHUẨN BỊ BÀI HỌC :
1. Giáo viên:
1.1 Dự kiến biện pháp tổ chức HS hoạt động tiếp nhận bài học:
+ Tổ chức HS trả lời các câu hỏi trong ví dụ SGK.
+ Nêu vấn đề cho HS phát hiện và phân tích.
1.2 Phương tiện dạy học:
+ SGK, sách chuẩn kiến thức ngữ văn 10.
+ Sách tham khảo.
2. Học sinh:
+ Chủ động tìm hiểu bài học từ các nguồn thông tin khác nhau. Tìm thêm tư liệu có liên
quan.
+ Phân tích bài học theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài.
C. HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC
1. Ổn định lớp:
2. Kiểm tra bài cũ : - Trình bày những nét chính về thể thơ Hai- cư?
3. Giới thiệu bài mới: Mỗi VBTM đều phải viết theo một bố cục nhất định. Nhưng
cơ sở của những bố cục ấy là gì? Có phải chỉ có một loại bố cục duy nhất hay có thể có
nhiều bố cục khác nhau. Nguồn gốc của sự khác nhau đó chính là nội dung vấn đề mà
chúng ta sẽ tìm hiểu trong tiết học này.
Hoạt động của GV & HS Nội dung cần đạt
 Hoạt động 1 : Hướng dẫn giới thiệu về
VBTM
Thao tác 1:

và chốt ý
Thao tác 2:
- GV gọi HS đọc to văn bản 1 sgk/ 166.
- Chia lớp thành 3 nhóm trả lời các câu hỏi
sau:
+ Nhóm 1: Xác định dối tượng và mục
đích thuyết minh của văn bản?
+ Nhóm 2: Tìm các ý chính tạo thành nội
dung thuyết minh của văn bản?
+ Nhóm 3: Phân tích cách sắp xếp trong
văn bản?
→ HS thảo luận nhóm sau đó cử đại diện
trình bày ý kiến của nhóm, GV nhận xét và
chốt ý.
- GV cho HS đọc thầm văn bản và lần lượt
nêu câu hỏi giống văn bản 1.
- HS làm theo yêu cầu của GV.
1. Kết câu văn bản thuyết minh:là cách
thức tổ chức , sắp xếp nội dung thuyết minh
theo một trình tự nào đó.
2. Phân tích ngữ liệu:
 Văn bản “ Hội thổi cơm thi ở Đồng
Vân”:
a. Đối tượng: Hội thổi cơm thi ở Đồng
Vân
- Mục đích: Giúp người đọc hình
dung được thời gian, địa điểm, diễn biến và
ý nghĩa của lễ hội.
b. Các ý chính:
- Thời gian: 15/1 hàng năm ( âm lịch)

- Từ việc phân tích 2 Văn bản trên, em cho
biết VBTM có những hình thức kết cấu
nào?
→HS nêu các hình thức kết cấu, GV nhận
xét bổ sung.
 Hoạt động 3: Hướng dẫn hình thành
phần ghi nhớ
- HS đọc thầm phần ghi nhớ sgk/ 168 và
nhập tâm.
- GV nhấn mạnh lại nội dung bài học.
 Hoạt động 4:Hướng dẫn luyện tập:
- GV yêu cầu HS đọc lại bài thơ và nội
dung bài giảng, chọn các hình thức kết cấu
TM phù hợp với bài “Tỏ lòng”
- HS làm theo yêu cầu.
- Danh tiếng của bưởi Phúc Trạch.
c. Cách sắp xếp các ý:
- Trình tự không gian: từ ngoài vào
trong.
- Trình tự lôgic:
+ Các phương diện khác nhau của quả
bưởi ( hình dáng, màu sắc, hương vị, bổ
dưỡng và danh tiếng).
+ Nhân quả: 1-2-3 → 4.
3. Các hình thức kết cấu của VBTM:
- Theo trình tự thời gian.
- Theo trình tự không gian.
- Theo trình tự lôgic.
- Theo trình tự hỗn hợp.
III. Ghi nhớ: sgk/ 168.

- HS tự nhận thức bằng các hoạt động liên hệ.
Thiết kế bài dạy Ngữ văn 10 ( 2010 – 2011) 4
Tổ Ngữ văn - Trường THPT Nguyễn Huệ
1.2. Phương tiện dạy học:
- SGK ngữ văn 10, sách chuẩn kiến thức 10
- Sách tham khảo.
2. Học sinh:
- Chủ động tìm hiểu bài học trong SGK và từ các nguồn thông tin khác.
C. HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:
1. Ổn định lớp:
2. Kiểm tra bài cũ : - Đọc thuộc lòng phần ghi nhớ sgk/ 168.
3. Giới thiệu bài mới:Lập dàn ý là một trong những kĩ năng rất cần thiết cho việc viết
một bài văn. Vì thế muốn viét tốt một bài văn thuyết minh chúng ta phải làm công việc
lập dàn ý . Đó cũng là nội dung bài học hôm nay.
Hoạt động của GV & HS Nội dung cần đạt
 Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu
dàn ý của bài văn thuyết minh:
Thao tác 1:
- GV lần lượt nêu các câu hỏi ở sgk/ 169:
+ Nêu bố cục 3 phần của một văn bản và
nhiệm vụ của mỗi phần?
+ Bố cục này có phù hợp với văn bản
thuyết minh hay không? Vì sao?
+ Mở bài và kết bài của VBTS và
VBTM có những điểm tương đồng và
khác biệt nào?
+ các hình thức thuyết minh trong sgk
có phù hợp với một bài văn TM hay
không?
→ HS lần lượt trả lời, GV nhận xét, bổ

( trở lại mở đầu)
d. Có thể phù hợp hoặc không tuỳ theo đối
tượng TM.
1. Kết luận: VBTM cũng có bố cục 3
Thiết kế bài dạy Ngữ văn 10 ( 2010 – 2011) 5
Tổ Ngữ văn - Trường THPT Nguyễn Huệ
Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu
mục II
Thao tác 1:
- Trước khi lập dàn ý chúng ta cần làm
những công việc gì?
- Vì sao ta phải xác định đề tài trước khi
lập dàn ý?
→ HS giải thích, GV chốt ý.
Thao tác 2:
- hiệm vụ của phần mở bài là gì?
- Còn phần thân bài?
- Trong phần thân bài người viết cần làm
những công việc gnào?
- Nhiệm vụ của kết bài?
→ HS trả lời, GV nhận xét, bổ sung và
chốt ý .
 Hoạt động 3: Hình thành phần ghi
nhớ
- HS đọc to phần ghi nhớ sgk/171.
- GV nhấn mạnh ghi nhớ.
 Hoạt động 4: GV hướng dẫn HS phân
tích và lập dàn ý bài tập 1 trong sgk/171
phần: MB, TB, KB.
II. Lập dàn ý bài văn thuyết minh:

của CVA
- Thân thế: Tiểu sử từ khi sinh đến khi
mất.
+ Thời kì dạy học ở quê nhà.
+ Thời kì làm quan.
Thiết kế bài dạy Ngữ văn 10 ( 2010 – 2011) 6
Tổ Ngữ văn - Trường THPT Nguyễn Huệ
+ Thời kì ở ẩn tại núi Phương Sơn.
- Sự nghiệp: Tấm gương về tài năng và đức
độ.
c. KB: thái độ và việc làm của nhân dân đối
với CVA.
4. Củng cố: dàn ý của bài văn thuyết minh.
5. Dặn dò: - Lập dàn ý về tấm gương học tốt và viết đoạn MB, KB của đề tài.
- Soạn bài “ Phua sông Bạch Đằng”.
Tiết 57- Đọc văn: PHÚ SÔNG BẠCH ĐẰNG
( Bạch Đằng giang phú )
< Trương Hán Siêu >
A. MỤC TIÊU: Giúp HS
1. Kiến thức: Khái quát một vài nét về tác giả, thể loại tác phẩm, hoàn cảnh sáng tác
Đọc văn bản, cảm nhận chung về nhân vật khách.
2. Kỹ năng: Rèn kỹ năng dịch và đọc hiểu thể loại phú
3. Thái độ: Có ý thức trân trọng quý mến nhà quân sự, nhà thơ Trương Hán Siêu.
B. CHUẨN BỊ BÀI HỌC
1. Giáo viên:
1.1 Dự kiến biện pháp tổ chức HS hoạt động tiếp nhận bài học:
+ Tổ chức HS đọc diễn cảm văn bản.
+ Hướng dẫn HS đọc sáng tạo, tái hiện, gợi tìm và đặt câu hỏi.
+ Nêu vấn đề cho HS phát hiện và phân tích.
1.2 Phương tiện dạy học:

cho HS gạch sgk/ 3.
Thao tác 2:
- Tại sao dòng sông BĐ được gọi là dòng
sông ncủa lịch sử? Dẫn chứng?
→ HS trả lời, GV bổ sung chốt ý và khái
quát.
Thao tác 3:
- Bài “PSBĐ” được tác giả sáng tác vào
khoảng thời gian nào?
- Bài thơ được viết theo thể phú. Vậy ở đây
phú có nghĩa là gì?
- Bố cục của một bài phú có mấy phần?
→ HS trả lời, GV giới thiệu đôi nét về thể
loại phú.
- HS đọc diễn cảm bài phú.
- Nêu bố cục và nội dung của từng phần?
→ HS trả lời, GV chốt ý.
 Hoạt động 2: Hướng dẫn đọc - hiểu văn
bản
Thao tác 1:
- GV gọi HS đọc lại đoạn 1.
- Nhân vật khách ở đây là ai?
- Mục đích dạo chơi phong cảnh của tác giả
là gì?
- Qua hai câu thơ: Giương buồm… mải
miết” ta thấy nhân vật khách xuất hiện với
tư thế của con người có tâm hồn như thế
nào?
- Loại địa danh thứ nhất mà nhân vật đi qua
là những nơi nào?

khẳng định vai trò, đức độ của con người.
II. Đọc - hiểu văn bản:
1. Hình tượng nhân vật khách: sự
phân thân của tác giả .
a. Thú du ngoạn trên sông:
- Mục đích: thưởng thức vẻ đẹp thiên
nhiênvà nghiên cứu cảnh trí đất nước, bồi
bổ tri thức.
- Câu thơ: “ Gương buồm … mải
miết”
→ tâm hồn yêu thiên nhiên, phóng
khoáng, thích ngao du.
- Địa danh Trung Quốc: Nguyên
Tương, Vũ Huyệt, Cửu Giang, Ngũ Hồ,
Tam Ngô, Bách Việt,….
+ Không gian rộng lớn.
+ thời gian: liên hoàn từ sớm đến
chiều.
Thiết kế bài dạy Ngữ văn 10 ( 2010 – 2011) 8