Bàn về 4 chữ:"Thiết kiến nguỵ sứ" trong VB Hịch tướng sỹ...
(TQT)
Bàn thêm về 4 chữ: “ Thiết kiến nguỵ sứ” trong văn bản Hịch tướng sỹ của
Trần Quốc Tuấn. ( Trần Quốc Thường- đã đăng ở tạp chí TGTT số 87,88)
Như ta đã biết Hịch tướng sỹ là “ áng thiên cổ hùng văn” lần đầu tiên được các chí sỹ yêu nước đầu
thế kỉ XX dịch từ Đại Việt sử kí toàn thư của Ngô Sỹ Liên để nhằm mục đích tuyên truyền lòng yêu
nước cho nhân dân.Tiêu đề Hịch tướng sỹ bắt đầu có từ đây vì trong Đại Việt sử kí chưa có tiêu đề. Sau
này được các dịch giả như: Bùi Kỉ, Ngô Tất Tố…, nhóm tác giả Bùi Văn Nguyên, Lê Thước, nhóm biên
soạn Thơ văn Lí Trần chỉnh lí và dịch lại. Bản dịch văn bản này đưa vào giảng dạy ở bậc học phổ thông
được trích từ Hợp tuyển thơ văn Lí-Trần của Nhà xuất bản Văn học -1976, tính đến nay đã trên 33 năm.
Điều này nói lên tính tối ưu của bản dịch được đưa vào nhà trường phổ thông hiện nay.
Vẫn biết: "Cái khó hiện thời là bản dịch hiện hành đã vào sâu trong tâm thức đại chúng, trong bảo
tàng, di tích lịch sử, nhà lưu niệm... qua hàng thế kỷ, giờ muốn đổi thay dù chỉ một đôi chữ, cũng đâu
phải chuyện dễ. Dầu sao thì đây là vấn đề khoa học văn bản nghiêm túc, đối với quốc thi, quốc chiếu,
quốc hịch, đại cáo, vừa là kiệt tác văn chương vừa là văn kiện lịch sử trọng đại của quốc gia, nên thấy
vấn đề về văn bản tất phải nêu ra trước công luận".( GS Bùi Duy Tân -ĐH QG Hà Nội)
Tuy vậy, theo tôi vẫn còn một vài chổ cần được bàn bạc nghiêm túc, nếu đúng cần được chỉnh lí trong
đợt in sách giáo khoa sắp tới. Đó là trường hợp về bốn chữ: Thiết kiến nguỵ sứ” trong văn bản này.
Về vấn đề này tôi xin được trao đổi mấy ý như sau: 1. Tình hình về cách dịch 4 chữ này hiện nay: -
Hầu hết các văn bản khi dịch 4 chữ này đều dịch là: Ngó thấy sứ giặc (Bùi Kỉ, .nhóm biên soạn Thơ văn
Lí Trần, một số tác giả khuyết danh. - Giáo sư Nguyên và Giáo sư Thước dịch là: Liếc thấy sứ giặc.(Tập
bài giảng ĐHSP). - Ngô Tất Tố có lần dịch là: Chính mắt ngó thấy sứ nguỵ. - Diễn đàn Hàng hải Việt
Nam ( http://vinathuquan.net) và của Lê Quốc Quân đăng trên: blogspot.com có bản khuyết danh ghi là:
“Lén nhìn sứ nguỵ”
2. Qua các cách dịch trên theo tôi phải dịch: “Thiết kiến nguỵ sứ “ là “ Lén nhìn sứ nguỵ” là đúng với
nguyên tác hơn cả, đúng với tầm của một vị tướng lỗi lạc, văn võ song toàn như Trần Quốc Tuấn. Vì sao
vậy? Tôi xin được lí giải như sau:
Về 4 chữ “Thiết kiến nguỵ sứ “ ta cần lưu ý:
* Hai chữ “Thiết kiến”:
-Trước hết là căn cứ vào hai bộ từ điển Hán Việt quen dùng hiện nay của các cụ: Đào Duy Anh (NXB
KHXH-1976), Thiều Chữu ( NXB thành phố HCM-1998). Chữ “ Thiết” ở đây theo từ điển được hiểu là:

đưa lên để các bạn đồng nghiệp tham khảo. Đây là vấn đề khó, vốn Hán Nôm của mình lại có hạn, rất
mong được các đồng nghiệp cảm thông chia sẻ. Xin chân thành cảm ơn.
Người viết Trần Quốc Thường
Website: thuongyeho.net.ms