TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH TRONG VIỆC
BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÌ SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
ThS. Trần Thanh Hùng
1
ThS. Phan Thị Lý
2

Trong vài ba thập kỷ gần đây, do sức ép của dân số và sự phát triển kinh tế thiếu
tính toán, các nguồn tài nguyên trên trái đất ngày càng vơi cạn, môi trường bị suy thoái
nghiêm trọng, thậm chí ở một số vùng có nguy cơ bị phá huỷ hoàn toàn. Hàng loạt các vấn
đề về môi truờng đã nảy sinh như biến đổi khí hậu toàn cầu, suy thoái đa dạng sinh học,
suy thoái tầng ô zôn, hoang mạc hóa đất đai,... Các vấn đề nêu trên đang là những thách
thức đối với sự sống còn của loài người. Trước tình hình đó, chính phủ và nhân dân các
nước không thể thờ ơ trước lời kêu gọi của nhiều tổ chức quốc tế: Hãy cứu lấy trái đất!
Một trong những giải pháp đang được nhiều quốc gia triển khai nhằm "cứu lấy trái đất" là
chuyển chiến lược phát triển thiếu kiểm soát lâu nay sang chiến lược Phát triển bền vững
"Phát triển bền vững là phát triển nhằm đáp ứng được nhu cầu của thế hệ hiện tại mà
không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng được nhu cầu của các thế hệ tương lai trên cơ sở
kết hợp chặt chẽ, hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội và
bảo vệ môi trường" [6, tr. 9]. Như vậy, để phát triển bền vững, bên cạnh phát triển kinh tế
– xã hội, cần phải quan tâm xây dựng một môi trường sống an toàn không chỉ ở hiện tại mà
cho cả các thế hệ tương lai. Bảo vệ môi trường không còn là nhiệm vụ của một tổ chức hay
cá nhân riêng lẻ nào mà là trách nhiệm của toàn xã hội. Chính vì vậy cần phải đẩy mạnh
công tác "giáo dục môi trường", phải làm sao cho ý thức bảo vệ môi trường trở thành nếp
sống thường nhật của mỗi người.
Hiện nay, ở nước ta, việc giáo dục môi trường đang được lồng ghép trong chương
trình giáo dục ở các trường phổ thông, các trường cao đẳng, đại học và bước đầu mang lại
hiệu quả trong việc nâng cao ý thức bảo vệ môi trường của học sinh, sinh viên. Với mong
muốn góp thêm một hình thức giáo dục môi trường thông qua cuộc vận động "Học tập và
làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", trong bài viết này, chúng tôi tìm hiểu vấn đề
"Tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong việc bảo vệ môi trường vì sự phát triển bền

bách như hiện nay và trong hoàn cảnh đất nước đang trải qua hai cuộc kháng chiến gian
khổ để bảo vệ độc lập dân tộc thì chúng ta sẽ thấy được tầm nhìn sâu sắc, lâu dài của
Người vì sự phát triển bền vững của đất nước.
Trong sinh hoạt hàng ngày, thông qua những việc làm nhỏ của mình, Chủ tịch Hồ
Chí Minh thể hiện rõ mong muốn xây dựng một môi trường sống trong lành cho các thế hệ
tương lai.
Họa sĩ Diệp Minh Châu, người đã từng có một thời gian được sống gần Chủ tịch
Hồ chí Minh tại chiến khu Việt Bắc vẫn cón nhớ mãi một câu chuyện: Hôm đó "chủ tịch
phủ" phải dời đi nơi khác, anh em lo xếp gọn mang dụng cụ, tài liệu và dỡ chòi. Châu thấy
Cụ Hồ hì hục đào hố trồng một cây quýt. Lấy làm lạ, Châu hỏi: Dời nhà rồi Bác, Bác còn
trồng gì? Cụ Hồ đáp: "Ít bữa nữa cây quýt lớn lên, có trái, người đi đường, đi rừng có thể
đỡ khát được" [3, tr.73]. Như vậy, trong một hành động nhỏ của Người đã ẩn chứa mong
2
muốn rất cao đẹp. Với Người, trồng cây không chỉ để có bóng mát, trái ngọt cho hôm nay
mà còn góp phần để lại thành quả ngày mai.
Dù ở đâu, trong thời gian dài hay ngắn Người đều tự tay trồng những cây xanh làm
tốt tươi những nơi mình đi qua. Nhân dân địa phương thường gọi bằng cái tên trìu mến
"Cây đa Bác Hồ". Chủ tịch Hồ Chí Minh còn muốn đi xa hơn nữa. Người không chỉ tạo
cho mình môi trường sống trong lành, hòa hợp thiên nhiên mà còn muốn tạo ra điều đó cho
nhân dân Việt Nam, để lại lợi ích cho muôn dời. Chính vì thế, Người đã phát động một
phong trào trồng cây rộng lớn trong toàn thể nhân dân, từ các em thiếu nhi, thanh niên cho
đến các cụ phụ lão. Người viết: "Việc này tốn kém ít mà lợi ích nhiều.", Theo Người, mỗi
người từ 8 tuổi trở lên đều có thể trồng cây, nếu tất cả nhân dân miền Bắc đều trồng từ một
đến ba cây trong một năm, bắt đầu từ năm 1960 thì mỗi năm có thêm 15 triệu cây. Và
"trong mười năm, nước ta phong cảnh sẽ ngày càng tươi đẹp, khí hậu điều hòa hơn, cây gỗ
đầy đủ hơn"[4, tr. 566]. Người diễn đạt ý nghĩa của việc trồng cây bằng thơ để ai cũng
hiểu, cũng nhớ: "Muốn làm nhà cửa tốt,/ Phải ra sức trồng cây./ Chúng ta chuẩn bị từ
rày, /Dăm năm sau sẽ bắt tay dựng nhà".
Mùa xuân năm 1960, phong trào "Tết trồng cây" bắt đầu được phát động trong
nhân dân. Từ đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn cố gắng đưa "Tết trồng cây" trở thành một

Ngày nay, chúng ta có những rừng thông, rừng phi lao bát ngát, xanh rờn dọc chiều
dài bờ biển, những con đường lớn, đường nhỏ được viền cây xinh xắn, những ngọn đồi
được phủ xanh bóng mát,... Tất cả những khung cảnh này đã được Người sớm hình dung
và cố gắng gây dựng bằng những "Tết trồng cây" đầy ý nghĩa.
Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ chú trọng trồng cây ở nước ta, mà Người còn
mong muốn việc làm đó phát triển ở nước khác. Trong những lần đi thăm các nước bạn,
gặp gỡ nhân dân các nước đó hoặc khi đón tiếp các vị nguyên thủ quốc gia ở nước mình,
Người đều tổ chức trồng cây lưu niệm. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trồng cây đại ở Ấn Độ,
trồng cây sồi ở nước Nga và Người gọi đó là "những cây hữu nghị" và nhân dân địa
phương gọi là những "Cây Bác Hồ". Các cây ấy lớn theo thời gian, không chỉ biểu hiện của
tình hữu nghị tươi thắm giữa nhân dân Việt Nam và bầu bạn thế giới mà còn thể hiện ý
thức làm đẹp môi trường sống.
Chính xuất phát từ mong muốn và tầm nhìn về sự phát triển bền vững của nước
nhà, trong bản di chúc ngày 15-5-1965, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: "Tôi yêu cầu thi hài tôi
được đốt đi, nói chữ là "hỏa táng". Tôi mong rằng cách "hỏa táng" dần dần sẽ được phổ
biến vì như thế đối với người sống đã tốt về mặt vệ sinh, lại không tốn đất. Bao giờ có
nhiều điện, thì "điện táng" càng tốt hơn...Trên mộ, nên xây một cái nhà giản đơn, rộng rãi,
chắc chắn, mát mẻ để những người đến thăm viếng có chỗ nghỉ ngơi. Nên có kế hoạch
trồng cây trên đồi. Ai đến thăm thì trồng một cây làm kỷ niệm. Trồng cây nào phải tốt cây
ấy. Lâu ngày, cây nhiều thành rừng, sẽ tốt cho phong cảnh lại lợi cho nông nghiệp" [2,
tr.25-26]. Những lời nhắn nhủ này không những khiến chúng ta bùi ngùi xúc động trước sự
4
giản dị, khiêm nhường của một vị chủ tịch nước, mà ngày nay mỗi khi đọc lại, chúng ta
càng thấy được mong ước lớn lao của Người về một nước Việt Nam tươi đẹp, vững bền.
Như vậy, lúc sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh không những dành trọn cuộc đời
mình đấu tranh cho độc lập dân tộc, tự do và hạnh phúc cho nhân dân, mà với mong ước
non sông, đất nước đời đời tươi đẹp, nhân dân Việt Nam mãi mãi được hạnh phúc vẹn
tròn, Người sớm hình dung và chỉ ra những định hướng phát triển lâu dài cho đất nước.
Định hướng đó không chỉ là những tư tưởng về xây dựng con người và môi trường xã hội
mà còn nhằm xây dựng môi trường tự nhiên. Nhiều tư tưởng của Người về phát triển bền