Tài liệu phục vụ dạy và học địa lí địa phương
TUYÊN QUANG
I/ VỊ TRÍ ĐỊA LÍ
Tuyên Quang là tỉnh miền núi nằm sâu trong nội địa, thuộc vùng đông bắc nước ta, diện tích khoảng 5820
km vuông.
Phía Bắc giáp tỉnh Hà Giang .
Phía Nam giáp tỉnh Phú Thọ và Vĩnh Phúc.
Phía Đông giáp tỉnh Thái Nguyên – Bắc Kạn.
Phía Tây giáp tỉnh Yên Bái.
+Giao thông: giao thông chủ yếu ở Tuyên Quang là đường ô tô, một phần là đường sông, chưa có đường
sắt, đường hàng không.
-Quốc lộ 2 nối Hà Nội , Phú Thọ, Tuyên Quang, Hà Giang (tới biên giới Việt Trung), đoạn qua tỉnh dài
khoảng 90 km, gần như song song với sông Lô.
Quốc lộ 37 nối Thái Nguyên, Tuyên Quang, Yên Bái .
Sông Lô và sông Gâm là hai tuyến giao thông chính , với tổng chiều dài là 247 km.
+Địa hình : hơn 73% là đồi núi, có thể chia làm ba vùng:
-Vùng phía Bắc gồm các huyện pHàm Yên, Chiêm Hoá, Na Hang độ cao phổ biến la 200-600 m, có nhiều
ngọn núi , có nhiều khu rừng nguyên sinh , xen kẽ đồi núi là các thung lũng, có thể canh tác được, đây là vùng đi
lại khó khăn hơn các vùng khác.
-Vùng trung tâm: gồm thị xã Tuyên Quan, phía Nam huyện Yên Sơn và phía Bắc huyện Sơn dương, độ
cao trung bình dưới 500m.
-Dọc sông Lô, sông Phó Đáy và các suối lớn là những thung lũng những cánh đồng rộng, tương đối bằng
phẳng.
-Vùng phía Nam gồm phần lớn huyện Sơn Dương, có những cánh đồng rộng , đôi chỗ có dạng lòng chảo,
giao thông thuận tiện.
II/HÀNH CHÍNH:
Tỉnh lị là Thị xã Tuyên Quang (nằm bên bờ phải sông Lô)
Các huyện : Na Hang, Chiêm Hoá, Hàm Yên , Yên Sơn, Sơn Dương.
III/ TÀI NGUYÊN:
+Rừng: Tuyên Quang có 201.200 ha rừng, tự nhiên và 55.000 ha rừng trồng.
Nhiều khu rừng nguyên sinh vẫn còn tồn tại ở Na Hang, Hàm Yên, khu bảo tồn Tát Kẻ, Bản Bung, Na Hang), là

Lượng mưa trung bình hàng năm 1500-1800mm
Độ ẩm trung bình hằng năm là 85%
Các vùng phía Bắc của tỉnh có sương muối về mùa đông, gió lốc và giói xoáy vào mùa hạ.
+Thủy văn: Sông Lô bắt nguồn từ trung Quốc, qua Hà Giang, Tuyên Quang, hợp lưu với sông Hồng tại
Việt Trì (đoạn chảy qua Tuyên Quang dài 145 km), có khả năng vận tải lớn từ thị xã Tuyên Quang về xuôi.
Sông gâm bắt nguồn từ Vân Nam( Trung Quốc) qua Cao Bằng , Hà Giang, hợp với sông Lô tại Tuyên
Quang.Đoạn chảy qua tỉnh dài 110km, giá trị vận tải của sông Gâm tương đối hạn chế.
Sông Phó Đáy bắt nguồn từ Bắc Kạn, đoạn chảy qua tỉnh dài 81km, sông hẹp, nông, ít có khả năng vận tải
đường thủy.
Sông ngòi tuyên Quang tương đối dày, chảy trên địa hình đồi núi, nhiều thác ghềnh, nước chảy xiết, gây
ngập lụt ở mùa mưa ở khu vực TX và các vùng đồng bằng. Sông Lô và sông Gâm có tiềm năng về thủy điện.
V DÂN CƯ:
Dân số khoảng 685.792 người (1999), mật độ 118 người / km vuông, gồm nhiều dân tộc anh em , người
Kinh chiếm hơn phân nữa rồi đến người Tày, Dao, Cao Lang, Nùng, Hoa, H’Mông, Sán Dìu...
VI SƠ LƯỢC HÌNH THÀNH:
Về đời Trần gọi là Lộ Quốc Oai, sau đổi thành châu Tuyên Quang
Năm 1900, tỉnh Tuyên Quang được thành lập.
Tháng 12-1975, Hà Giang và Tuyên Quang sát nhập thành tỉnh Hà Tuyên.
Năm 1990, tỉnh Tuyên Quang được tách ra từ Hà Tuyên.
VII VĂN HOÁ- DU LỊCH:
Lễ hội bản Giếng Tanh: Ngọc Sơn và Nghiêm Sơn là hai vị có công đánh giặc ngoại xâm, là người của
vùng núi Sơn Cước. Lễ hội hàng năm diễn ra vào mùa xuân tại đền Bản Giếng Tanh thuộc huyện Yên Sơn, vùng
dân tộc Cao Lan. Sau phần nghi lễ là mhiều trò vui đặc sắc như ném còn, chơi đu, múa dân gian.
Lễ hội quá tang của người Dao: Đây là lễ hội cấp sắc dành cho nam giới của dân tộc Dao. Theo tục lệ
của dân tộc, con trai từ 18 tuổi trở lên điều được làm lễ để công nhận là người đã được trưởng thành. Sau phần lễ
Diệp Quang Huy_sưu tầm & Biên soạn 2
Tài liệu phục vụ dạy và học địa lí địa phương
trang nghiêm là sang phần hội. Tiếng cồng, tiếng chiên, chũm chọe và tiếng khèn hòa tấu rộn ràng theo những làn
điệu dân ca, vũ hội của người Dao. Mọi người vừa múa vừa hát, vừa uống rượu cần và tổ chức trò chơi
Khu di tích lịch sử Tân Trào (huyện Sơn Dương, là căn cứ địa của Cách MạngViệt Nam , là thủ đô lâm