vi NHỮNG TỪ VIẾT TẮT

DNDTNN : Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngòai
ĐTTTNN : Đầu tư trực tiếp từ nước ngoài
FDI : Đầu tư trực tiếp từ nước ngoài (viết tắt của từ tiếng Anh)
GTSXCN : Giá trò sản xuất công nghiệp
TP.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh
Cons : Giá trò tổng tiêu dùng trong nền kinh tế
GDP : Giá trò tổng sản phẩm trong nước
Capin : Giá trò đầu tư nhà nước vào lónh vực công nghiệp
Capag : Giá trò đầu tư nhà nước vào tài sản cố đònh trong nông nghiệp
Trade : Tổng giá trò thương mại quốc tế
Tax : Thuế suất
Govex : Tổng giá trò chi tiêu ngân sách nhà nước
M2 : Giá trò khối tiền tệ M2
Exrat : Tỷ giá hối đoái danh nghóa
GDP/empl : Năng suất lao động của nền kinh tế
Empl : Số lao động đang làm việc trong nền kinh tế.

sản xuất công nghiệp
Bảng 2.13 : Đầu tư và Tiết kiệm tại Việt Nam

viii
Bảng 2.14 : Cơ cấu tổng đầu tư tại Việt Nam giai đọan 2003-2008
Bảng 2.15 : Phần đóng góp của bên nước ngoài trong các dự án có vốn
ĐTTTNN theo vốn điều lệ
Bảng 2.16 : Tổng giá trò sản xuất công nghiệp tại Việt Nam phân theo
thành phần Kinh tế
Bảng 2.17 : Năm tỉnh, thành phố có giá trò sản xuất công nghiệp cao nhất trong
năm 2008
Bảng 2.18 : Cơ cấu xuất khẩu phân theo lónh vực kinh tế tại Việt Nam giai
đọan 2001-2008
Bảng 2.19 : Tỷ trọng xuất khẩu trên GDP của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài
tại Việt Nam.
Bảng 2.20 : Năng suất lao động tại Việt Nam
Bảng 2.21 : Trình độ công nghệ trong ngành chế biến thực phẩm
Bảng 2.22 : Cơ cấu trình độ máy móc thiết bò năm 2000
Bảng 2.23 : Cơ cấu trình độ công nghệ sản phẩm năm 2000
Bảng 2.24 : Các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài có hàm lượng công nghệ
hiện đại
Bảng 2.25 : Đầu tư trực tiếp nước ngoài và việc làm trong lónh vực công nghiệp
ơ û Việt Nam
Bảng 2.26 : Chỉ số bất bình đẳng trong tăng trưởng công nghiệp ở Việt Nam
Bảng 2.27 : Tỷ lệ đóng góp của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài vào tổng
GTSXCN tại Việt Nam
Bảng 2.28 : Các biến số độc lập của phương trình hồi qui
Bảng 2.29 : Kết quả kiểm đònh F-test và t-test của phương trình hồi qui (1)
Bảng 2.30 : Hệ số tương quan giữa các biến số độc lập trong phương trình (1)
Bảng 2.31 : Tóm tắt kết quả của luận án và các nghiên cứu tương tự của các tác


CÁC PHỤ LỤC

Phụ lục 1.1 : Tóm tắt một số các nghiên cứu trong và ngoài nước về đầu tư
trực tiếp nước ngoài
Phụ lục 1.2 : Bảng liệt kê sơ lược nội dung nghiên cứu của các tác giả về đầu
tư trực tiếp nước ngoài
Phụ lục 2.1 : Danh mục các lónh vực ưu đãi đầu tư tại Việt Nam
Phụ lục 2.2 : Danh mục các đòa bàn ưu đãi đầu tư tại Việt Nam
Phụ lục 2.3 : Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam phân theo đòa phương
Phụ lục 2.3a : Đầu tư trực tiếp nước ngoài được cấp phép phân theo ngành
kinh tế
Phụ lục 2.4 : Đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam phân theo đối tác đầu tư
Phụ lục 2.5 : Bảng hệ số chi phí trực tiếp (I-O) theo giá người sản xuất của
Việt Nam năm 2000
Phụ lục 2.6 : Bảng tính chỉ số bất bình đẳng trong tăng trưởng công nghiệp
giữa các đòa phương năm 2004
Phụ lục 2.7 : Bảng tính chỉ số bất bình đẳng trong tăng trưởng công nghiệp
giữa các đòa phương năm 2005
Phụ lục 2.8 : Bảng tính chỉ số bất bình đẳng trong tăng trưởng công nghiệp
giữa các đòa phương năm 2006
Phụ lục 2.9 : Bảng tính chỉ số bất bình đẳng trong tăng trưởng công nghiệp
giữa các đòa phương năm 2007
Phụ lục 2.10 : Bảng tính chỉ số bất bình đẳng trong tăng trưởng công nghiệp
giữa các đòa phương năm 2008
Phụ lục 2.11a : Bảng số liệu sử dụng cho hồi qui chương trình phần
mềm Eviews

xi
Phụ lục 2.11a1 : Kiểm tra tính dừng của biến phụ thuộc lfdi

các nguồn lực trong sản xuất và kinh doanh, kỹ năng ngoại ngữ,… xét trên
phương diện vi mô. Ngoài ra, trên phương diện vó mô, đầu tư trực tiếp nước
ngoài có thể có tác động rất tích cực đến một số các chỉ số của nền kinh tế của
các quốc gia nhận đầu tư như, đóng góp vào sản xuất công nghiệp, xuất khẩu, sự
phát triển nguồn vốn, cải tiến công nghệ, tạo thêm công ăn việc làm và đóng
góp vào mức tăng trưởng kinh tế của quốc gia [157, tr. 321].

2 Nhận thức được tầm quan trọng này, Việt Nam đã và đang thu hút một
lượng lớn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài cho phát triển đất nước, gia tăng xuất
khẩu và mở rộng phát triển cơ sở hạ tầng. Số lượng các dự án có vốn đầu tư trực
tiếp nước ngoài đã gia tăng từ 37 dự án năm 1988 với tổng số vốn đầu tư là
341,7 triệu USD, lên đến 12213 dự án tính đến 21 tháng 12 năm 2010 với tổng
số vốn đăng ký hơn 192923 triệu USD. Bảng 1.1 cho chúng ta cái nhìn tổng quát
về số lượng các dự án và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam giai đoạn
1988-2010.
Bảng 1.1
Tình hình thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam
giai đoạn 1988-2010
STT Giai đọan (năm) Số dự án được
cấp phép
Tổng số vốn đăng ký
(ĐVT: triệu USD)
Tổng số vốn
thực hiện
(Triệu USD)
1 1988-1990 211 1602,20 NA
2 1991-1995 1409 17663,00 6517,80

Nam trong thu hút và phát huy hơn nữa vai trò của loại hình đầu tư này cho công
cuộc phát triển kinh tế đất nước, nhất là trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế thế
giới đã kéo dài từ năm 2007 đến nay.
Với mong muốn nghiên cứu mối quan hệ thuận nghòch giữa các yếu tố
kinh tế vó mô tại Việt Nam và đầu tư trực tiếp nước ngoài và để trả lời các câu
hỏi trên, tác giả quyết đònh chọn đề tài
QUAN HỆ GIỮA CÁC BIẾN SỐ KINH TẾ VĨ MÔ VÀ ĐẦU TƯ
TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
làm đề tài nghiên cứu luận án tiến só chuyên ngành kinh tế học.
2. Ý nghóa của đề tài
Về mặt phát triển khoa học và giải quyết thực tiễn, đề tài có một số ý
nghóa đóng góp sau:

4 - Nghiên cứu và tìm hiểu mối quan hệ giữa các yếu tố kinh tế vó mô và
hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam, đề tài mong muốn phát triển
một quan điểm lý thuyết về vai trò của nhà nước trong việc tạo ra một môi
trường đầu tư hấp dẫn nhất cho phát triển kinh tế. Đây là cơ sở khoa học giúp
các nhà hoạch đònh chính sách đưa ra các chính sách thích hợp nhằm thu hút đầu
tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam.
- Đề tài nghiên cứu có thể giúp cho các nhà làm chính sách Trung ương
và đòa phương tìm ra các giải pháp hữu hiệu trong hoạt động thu hút đầu tư trực
tiếp từ ngoài vào các đòa phương của mình.
- Đề tài nghiên cứu còn cho thấy việc tạo ra một môi trường đầu tư hấp
dẫn từ phía chính sách nhà nùc thôi là chưa đủ. Cần phải nỗ lực duy trì sự ổn
đònh của môi trường đầu tư bằng cách hạn chế những tác động của những dao
động vó mô lên môi trường đầu tư .
3. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

v. Trên cơ sở phân tích mối quan hệ giữa các biến số kinh tế vó mô và đầu
tư trực tiếp nước ngoài, đề xuất các biện pháp kinh tế vó mô nhằm thu hút hơn
nữa đầu tư trực tiếp từ nước ngoài, đồng thời khắc phục những tác động do đầu
tư trực tiếp nước ngoài gây ra
3.3 Các câu hỏi nghiên cứu của đề tài
Từ các mục tiêu trên, đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm trả lời cho
các câu hỏi sau:
i. Thứ nhất, tác động của hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với
nền kinh tế vó mô tại Việt Nam cho đến nay diễn ra như thế nào? Đâu là các tác
động tích cực và đâu là các tác động tiêu cực?

6 Việc trả lời cho câu hỏi này có liên quan đến các quan điểm lý thuyết
được thảo luận và sẽ được kiểm chứng bằng các kết quả nghiên cứu trong đề tài,
tập trung vào các nội dung như tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với
các biến số kinh tế vó mô như, tăng trưởng kinh tế, sự hình thành và phát triển
nguồn vốn, việc làm cho người lao động, …
ii. Thứ hai, các biến số kinh tế vó mô có ảnh hưởng như thế nào lên thu
hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam hiện nay?
Đề tài tập trung vào câu trả lời cho câu hỏi này bằng cách dự đoán ảnh
hưởng của các biến số kinh tế vó mô có tác động đến các yếu tố thu hút đầu tư
trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam bằng việc xây dựng các phương trình hồi qui.
iii. Thứ ba, nhà nước có vai trò gì trong việc điều tiết các chỉ số kinh tế vó
mô, nhằm tạo ra một môi trường đầu tư hấp dẫn tại Việt Nam?.
Phần trả lời sẽ là những đề xuất với các giải pháp kinh tế trong phần cuối
của luận án.
4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi giới hạn nghiên cứu của đề tài
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là mối quan hệ giữa các biến số kinh tế

- Năng suất lao động trong nền kinh tế
Về thời gian, luận án sử dụng các số liệu thu thập về đầu tư trực tiếp nước
ngoài và các biến số kinh tế vó mô trong khoảng thời gian từ năm 1988, năm bắt
đầu có số liệu về đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam cho đến năm 2010.
5. Phương pháp nghiên cứu và nguồn số liệu
5.1 Cơ sở lý thuyết và phương pháp tiếp cận
Về cơ sở lý thuyết, đề tài tập trung vào vận dụng các học thuyết của các
trường phái kinh tế học khác nhau, các quan diểm của các nhà kinh tế học và

8 các kết quả nghiên cứu về mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và các
biến số kinh tế vó mô của quốc gia nhận đầu tư, bao gồm hai phần chính:
- Các quan điểm lý thuyết về vai trò và tác động của đầu tư trực tiếp nước
ngoài lên nền kinh tế của quốc gia nhận đầu tư.
- Các quan điểm lý thuyết về tác động của môi trường kinh tế vó mô tại
quốc gia nhận đầu tư lên thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài
Dựa vào các quan điểm lý thuyết trên, luận án thực hiện việc nghiên cứu
thực tế mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và các biến số kinh tế vó
mô tại Việt Nam dựa trên cả hai cách tiếp cận đònh tính và đònh lượng.
Nghiên cứu đònh tính được thực hiện thông qua phân tích xu hướng thay
đổi của các chỉ số kinh tế và các mối quan hệ giữa chúng, từ đó có thể đưa ra
các kết quả và nhận đònh nhằm xây dựng các mô hình lý thuyết và trả lời cho
các câu hỏi nghiên cứu của đề tài.
Về nghiên cứu đònh lượng, luận án áp dụng mô hình kinh tế lượng để
đánh giá tác động của các biến số kinh tế vó mô lên thu hút đầu tư trực tiếp nước
ngoài tại Việt Nam và mức độ quan trọng của các biến số.
Để trả lời cho câu hỏi nghiên cứu thứ nhất về tác động của hoạt động đầu
tư trực tiếp nước ngoài đối với nền kinh tế vó mô tại Việt Nam, đề tài hệ thống

1.2 trình bày tóm tắt phương pháp nghiên cứu của luận án.
10 Sơ đồ 1.1
Khung nghiên cứu của đề tài

11 6. Tổng quan về các công trình nghiên cứu có liên quan của các tác giả khác
và điểm khác biệt mới của luận án
Việc thu thập các dữ liệu và thông tin về các công trình nghiên cứu có
liên quan đến đề tài được thực hiện thông qua các công cụ tìm kiếm trên mạng,
các thông tin và dữ liệu thứ cấp. Theo kết quả có được, phần lớn các công trình
nghiên cứu tập trung nhiều vào vai trò và tác động của đầu tư nước ngoài đối với
tăng trưởng kinh tế của quốc gia nhận đầu tư hay các nhân tố thu hút đầu tư từ
nước ngoài. Cho đến nay, tác giả chưa được biết về những nghiên cứu có liên
quan đến mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và các biến số kinh tế vó
mô tại Việt Nam. Phụ lục 1.1 và phụ lục 1.2 tóm tắt một số các nghiên cứu có
liên quan đến đầu tư trực tiếp nước ngoài và sự khác biệt của luận án so với các
nghiên cứu đã có. Ở đây, luận án chia làm hai nhóm: nghiên cứu ở nùc ngoài
và những nghiên cứu trong nước.
Điểm khác biệt và điểm mới của luận án
Tham chiếu phụ lục 1.1 và phụ lục 1.2 liệt kê sơ lược nội dung nghiên cứu
của các tác giả trong và ngoài nước về đầu tư trực tiếp nước ngoài, so với các
nghiên cứu trước đây, điểm khác biệt của luận án tập trung vào các yếu tố sau:
i. Thứ nhất, trong các nghiên cứu về đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt
Nam cho đến nay, việc xem xét và phân tích mối quan hệ giữa loại hình đầu tư
trực tiếp nước ngoài và các yếu tố kinh tế vó mô trong nền kinh tế Việt Nam là
hoàn toàn mới và khác biệt. Mối quan hệ này được nghiên cứu theo hai hướng:
tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài lên tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam và
tác động của dao động các biến số kinh tế vó mô lên thu hút đầu tư trực tiếp từ
nước ngoài.

12


trưởng và phát triển kinh tế tại Việt Nam cho giai đoạn tới. Các giải pháp và
kiến nghò tập trung vào ba nhóm sau: nhóm các giải pháp ổn đònh các biến số
kinh tế vó mô nhằm thúc đẩy thu hút đầu tư trực tiếp từ nước ngoài, nhóm các
giải pháp phát huy các tác động tích cực và hạn chế các tác động tiêu cực của
đầu tư trực tiếp nước ngoài và nhóm các giải pháp tiếp tục hoàn thiện môi
trường đầu tư để thúc đẩy thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam.
7. Cấu trúc luận án
Ngoài phần mở đầu và kết luận, cấu trúc luận án được chia thành ba
chương sau:
Phần giới thiệu
Chương 1: Cơ sở lý thuyết về quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và
các biến số kinh tế vó mô của quốc gia nhận đầu tư.
Lý thuyết về mối quan hệ này được phân tách thành hai tác động, bao
gồm lý thuyết về tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài lên nền kinh tế của
quốc gia nhận đầu tư thông qua một số các biến số kinh tế vó mô (hay tác động
xuôi) và lý thuyết về tác động của dao động các biến số kinh tế vó mô lên thu
hút đầu tư trực tiếp nước ngoài tại quốc gia nhận đầu tư thông qua các nhân tố
quan trọng đối với thu hút đầu tư trực tiếp (hay tác động ngược).
Chương 2: Phân tích quan hệ giữa các biến số kinh tế vó mô và đầu tư trực
tiếp nước ngoài tại Việt Nam
Nội dung của chương này gồm ba phần:
Thứ nhất, tổng kết tình hình thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt
Nam giai đoạn 1988-2010, xét trên các phương diện: số dự án, nguồn vốn, sự
phân bổ, loại hình đầu tư, nguồn đầu tư và ngành nghề đầu tư, nhằm có được cái
nhìn tổng quan và toàn diện về đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam.

14 Thứ hai, phân tích và đánh giá tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài

TẠI QUỐC GIA NHẬN ĐẦU TƯ

Lý thuyết về bản chất của các công ty đa quốc gia, hoạt động đầu tư trực
tiếp nước ngoài của họ và tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với nền
kinh tế của nước nhận đầu tư cho đến nay bao gồm nhiều quan điểm khác nhau.
Một số các quan điểm cho rằng hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của các
công ty thường được cho là do tiếp cận các nguồn nguyên liệu hay do sự bất ổn
đònh về mặt vó mô của nền kinh tế trong nước của nhà đầu tư. Tuy nhiên, ngày
nay, quan điểm về đầu tư nước ngoài có nhiều thay đổi và nghiêng về xu hướng
chú trọng các yếu tố đặc thù của công ty cũng như sức hấp dẫn của môi trường vó
mô tại các nước nhận đầu tư. Do đó, việc phân tích các mối quan hệ giữa đầu tư
trực tiếp nước ngoài và sức hấp dẫn của môi trường đầu tư trở thành trọng tâm
chú ý của các nhà kinh tế ngày nay.
Cơ sở lý thuyết có liên quan đến quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài
và các biến kinh tế vó mô trong chương này được chia làm ba vấn đề chính:
- Lý thuyết về các nhân tố thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài.
- Lý thuyết về tác động của hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với
nền kinh tế của quốc gia nhận đầu tư.
- Lý thuyết về tác động của các biến số kinh tế vó mô đối với thu hút đầu
tư trực tiếp nước ngoài tại quốc gia nhận nhận đầu tư.
Phần dưới đây, luận án sẽ cập từng nội dung của các lý thuyết nêu trên.

16 1.1 Lý thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút đầu tư trực tiếp
nước ngoài
Lý thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút đầu tư trực tiếp nước
ngoài vào một quốc gia được các nhà kinh tế đưa ra nhằm lý giải các nguyên
nhân dẫn đến dòng vốn đầu tư trực tiếp từ quốc gia này sang các quốc gia khác

vào năm 1987 [169, tr.318] đã nhấn mạnh đến tầm quan trọng của nước nhận
đầu tư trong việc thu hút dòng vốn trực tiếp từ nước ngoài. Các tính chất đặc thù
được phân tích ở đây là các yếu tố về vò trí đòa lý và nhu cầu thò trường. Theo
quan điểm này, bốn nhóm yếu tố đóng vai trò quan trọng trong thu hút đầu tư
trực tiếp từ nước ngoài là: chi phí lao động, các yếu tố tiếp thò và thò trường,
hàng rào thương mại và chính sách nhà nước. Ngoài ra, diện tích và vò trí đất sẵn
có cho đầu tư và nhu cầu đầu tư vào một số các đòa điểm có lợi thế vượt trội
cũng hết sức quan trọng.
Về ưu điểm, lý thuyết này có thể được dùng để giải thích vì sao một quốc
gia lại có thể thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài nhiều hơn một số các quốc gia
khác và ngược lại. Tuy nhiên, lý thuyết về lợi thế vùng cũng có những hạn chế
nhất đònh. Lý thuyết này giả đònh rằng không có sự khác biệt giữa đầu tư trong
nước và đầu tư trực tiếp ra nước ngoài khi các công ty lựa chọn đòa điểm để đầu
tư. Trên thực tế, việc lựa chọn nơi đầu tư đã chòu ảnh hưởng rất nhiều vào các
khác biệt về môi trường đầu tư giữa các quốc gia, đặc biệt là những phức tạp về
văn hoá và nhiều rào cản xã hội khác. Một yếu tố nữa là lý thuyết về lợi thế
vùng đã không giải thích được những làn sóng mạnh mẽ đầu tư ra nước ngoài
của các công ty muốn tận dụng sự cộng hưởng nội bộ của mình như là một ưu
thế cạnh tranh thò trường.

18 1.1.3 Lý thuyết về sự bất hoàn hảo của thò trường
Lý thuyết về sự bất hoàn hảo của thò trường được Magie S.P đề nghò
vào năm 1977 [127], tập trung vào quan điểm cho rằng thò trường là luôn bất
hoàn hảo, một yếu tố được xem là nguyên nhân chính khiến các công ty quyết
đònh đầu tư trực tiếp ra nước ngoài. Các rào cản thương mại, những hạn chế
trong việc lưu thông đồng vốn và lao động, các yếu tố độc quyền và sự đa dạng
hoá sản phẩm là những nguyên nhân đưa ra theo quan điểm này. Một số các lý

các công ty đa quốc gia cố gắng vận dụng các lợi thế cạnh tranh trong hoạt động
kinh doanh của mình bằng cách thành lập các chi nhánh trực tiếp quản lý của
chính họ ở nước ngoài hơn là phải phụ thuộc vào các thò trường đang tồn tại.
1.1.4 Các lý thuyết khác về đầu tư trực tiếp nước ngoài
Ngoài các lý thuyết được đề cập, Lý thuyết về sự cộng hưởng nội bộ
cũng đã được dùng để giải thích cho dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Một
số các ý chính của lý thuyết này được tóm tắt như sau:
Chính chi phí giao dòch thấp trong công ty có được nhờ sự vận dụng cộng
hưởng nội bộ đã khiến các công ty quyết đònh đầu tư trực tiếp ra nước ngoài và
quốc tế hoá các qui trình sản xuất của họ theo quan điểm của Buckley và Cason
[45, tr.184], Cantwell [46, tr.99] và Hennart [91, tr.281-299].
Theo quan điểm của Magee and Young [128], nhằm mục đích làm gia
tăng giá trò tài sản vô hình như bí quyết công nghệ, kinh nghiệm quản lý,… mà
vẫn bảo đảm được tính bảo mật của chúng, các công ty quyết đònh đầu tư trực
tiếp ra nước ngoài trong khi tiến hành các hoạt động nghiên cứu và phát triển
sản phẩm trong nước của mình cho mục đích bảo mật.