Báo cáo chuyên đề tháng 11
Tên chuyên đề: Giới thiệu cách tiếp cận và cảm thụ
một số thể loại tác phẩm văn học trữ tình.
Ngời báo cáo : Hồ Thị Mỹ Bình
I :Đặt vấn đề.
Tác phẩm văn học nào cũng biểu hiện t tởng , tình cảm nhng tác phẩm
trữ tình lại thể hiện tình cảm theo cách riêng .
Từ những câu ca dao xa tới những bài thơ đơng đại, dấu hiệu chung của
tác phẩm trữ tình là sự biểu hiện trực tiếp của thế giới chủ quan của con ng-
ời . Đó là cảm xúc, tâm trạng, suy nghĩ của chính tác giả . Và biểu hiện trực
tiếp những cảm xúc, suy tởng của con ngời là cách phản ánh thế giới của
tác phẩm trữ tình.
Muốn hiểu đợc một tác phẩm trữ tình thì chúng ta cần hiểu hai lớp nội
dung :
- Nội dung hiện thực đời sống .
- Nội dung của những ý nghĩ, cảm xúc, suy t ẩn sau hiện thực đời sống
Cụ thể hơn đó chính là hiểu: cảnh và tình, sự và tình trong mỗi tác
phẩm .
II :Giải quyết vấn đề.
1. Với ca dao :
- Phải xác định đợc ca dao chính là những lời nói tâm tình, là những bài
ca bắt nguồn từ tình cảm trong mối quan hệ của những ngời trong cuộc
sống hàng ngày : tình cảm với cha mẹ , tình yêu nam nữ , tình cảm vợ
chồng , tình cảm bạn bè ... hiểu đợc điều đó sẽ giúp ngời đọc và học sinh ý
thức sâu sắc hơn về tình cảm thông thờng hàng ngày .
- Phải hiểu tác phẩm ca dao trữ tình thờng tập trung vào những điều sâu
kín tinh vi và tế nhị của con ngời nên không phải lúc nào ca dao cũng giãi
bày trực tiếp mà phải tìm đờng đến sự xa sôi , nói vòng , hàm ẩn đa nghĩa .
Chính điều ấy đòi hỏi ngời cảm thụ phải nắm đợc những biện pháp nghệ
thuật mà ca dao trữ tình thờng sử dụng nh : ẩn dụ so sánh ví von :
Ví dụ : Bây giờ mận mới hỏi đào

Cả hai tác giả Nguyễn Trãi - Nguyễn Khuyến đều sáng tác rất nhiều tác
phẩm khi cáo quan về quê ở ẩn . Phải chăng từ những tác phẩm của Nguyễn
Trãi , Nguyễn Khuyến thì ngời đọc hiểu đợc suy t về cuộc đời của hai tác
giả đó .
- Hiểu rõ ngôn ngữ thơ trữ tình giàu hình ảnh :
Hình ảnh trong thơ không chỉ là hình ảnh của đời sống hiện thực mà
còn giàu màu sắc tởng tợng bởi khi cảm xúc mãnh liệt thì trí tởng tợng có
khả năng bay xa ngoài vạn dặm Lu Hiệp .
Ví dụ : Nớc sông tuôn thẳng ba ngàn thớc
Tởng dải Ngân Hà tuột khỏi mây .
( Lý Bạch)
Mục đích chính của hình ảnh trong thơ trữ tình là sự khách thể hoá
những rung cảm nội tâm , bởi thế giới tinh thần và cảm xúc con ngời vốn
vô hình nên nhất thiết phải dựa vào những điểm tạ tạo hình cụ thể để đợc
hữu hình hoá. Một nỗi nhớ vốn không nhìn thấy đợc đã trở lên cụ thể đầy
khắc khoải, bồn chồn:
Khăn thơng nhớ ai
Khăn rơi xuống đất
Khăn thơng nhớ ai
Khăn vắt lên vai .
Hay :
Ôi Bác Hồ ơi những xế chiều
Nghìn thu nhớ Bác biết bao nhiêu
Ra đi, Bác dặn : còn non nớc ...
Nghĩa nặng , lòng không dám khóc nhiều .
(Chế Lan Viên)
- Hiểu rõ ngôn ngữ thơ trữ tình giàu nhạc tính . Bởi thơ phản ánh cuộc
sống qua những rung động của tình cảm . Thế giới nội tâm của nhà thơ
không chỉ biểu hiện bằng từ ngữ mà bằng cả âm thanh nhiịp điệu của từ
ngữ ấy . Nhạc tính trong thơ thể hiện ở sự cân đối tơng xứng hài hoà giữa

Lác đác bên sông chợ mấy nhà
Nhớ nớc đau lòng con quốc quốc
Thơng nhà mỏi miệng cái gia gia .
(Bà Huyện Thanh Quan)
Đến đây ngời đọc cảm nhận thấy : Từ cảnh vật đèo ngang - tâm trạng
buồn thơng cô đơn của tác giả .
- Thơ trữ tình có nét khác biệt hẳn với lời thơ tự sự . Ngời cảm nhận thơ
trữ tình phải hiểu rõ ngôn ngữ thơ trữ tình thờng là lời đánh giá trực tiếp
chủ thể đối với cuụoc đời
Ví dụ Đẹp vô cùng tổ quốc ta ơi
Rừng cọ đồi chè,đồng xanh ngào ngạt
(Tố Hữu)
Ngay khi miêu tả, lời thơ cũng là lời đánh giá:
Nông trờng ta rộng mênh mông
Trăng lên, trăng lặn cũng không ra ngoài
(Tế Hanh)
Chính việc đánh giá trực tiếp làm cho lời thơ chữ tình căn bản khác với
lời tự sự là lời miêu tả. Và lời thơ trữ tình là lời của chủ thể:
Ví dụ: Trời xanh đây là của chúng ta
Núi rừng đây là của chúng ta.
(Nguyễn Đình Thi.)
3. Với thể loại tuỳ bút .
- Hiểu rõ tuỳ bút là thể loại văn xuôi phóng khoáng.Nhà văn theo ngọn
bút mà suy tởng, trần thuật nhng thực chất là thả mình theo dòng liên tởng,
cảm xúc mà tả ngời kể việc.
Ví dụ: Trong Th ơng nhớ mời hai Vũ Bằng, nhà văn đã đi sâu theo
dòng hồi ức với những kỷ niệm đầy ắp thân thơng về mời hai mùa trong
năm. Mỗi tháng là một kỷ niệm sâu đậm. Tháng giêng với cảm xúc về
những ngày tết với Gió lành lạnh - ma riêu riêu - với tiếng trống chèo từ
xa văngr lại .Tất cả nh muốn Ngời ta trẻ lại - tim đập nhanh hơn - ngực