Trường.......................... -----[\[\-----

ĐỀ ÁN

Kế hoạch chuyển dịch cơ cấu
ngành nông nghiệp Việt Nam
thời kỳ 2001-2005

Tiểu luận môn Kinh tế phát triển
Nguyễn Quốc Thắng
Lớp: QTDN I - K45

1
PHẦN MỞ ĐẦU
Cơ cấu nghành kinh tế không chỉ giới hạn giữa các ngành có tính chất
ổn định. Mà nó luôn luôn thay đổi sao cho phù hợp với sự phát triển của từng
thời kỳ . Hiện nay, cơ cấu ngành kinh tế của các nước trên thế giới không
ngừng được điều chỉnh theo yêu cầu phất triển kinh tế và sự tiến bộ của khoa
học công nghệ . Điều chỉnh cơ cấu ngành kinh tế, cơ
cấu kinh tế hợp lý sẽ tạo
đà cho tăng trưởng kinh tế và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực khan hiếm
của đất nước. Như thế, một phương hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
được định ra hợp lý, sẽ có ý nghĩa hết sức quan trọng trong sự phát triển bền
vững của đất nước. Nhất là trong bối cảnh kinh tế thế gi
ới đang trong quá
trình quốc tế hoá nền kinh tế và sự phát triiển như vũ bão của khoa học – kỹ
thuật. Đặc biệt là hoàn cảnh kinh tế của Việt Nam đang trong thời kỳ chuyền
đổi cơ chế và hội nhập.

1. Một vài khái niệm
a. Cơ cấu ngành kinh tế :
Cơ cấu ngành kinh tế là tổng hợp các ngành kinh tế và mối quan hệ tỷ
lệ giữa các ngành thể hiện ở vị trí và tỷ trọng của mỗi ngành trong tổng thể
nền kinh tế. Cơ cấu ngành phản ánh phần nào trình độ phân công lao động xã
hội chung của nền kinh tế và trình độ phát triển chung của lực lượng sản xuất.
Thay đổi mạnh m
ẽ cơ cấu ngành là nét đặc trưng của các nước đang phát
triển.
Khi phân tích cơ cấu ngành của một quốc gia, người ta thường phân
tích theo 3 nhóm ngành chính:
Ngành nông nghiệp, trong nông nghiệp bao gồm 3 ngành nhỏ là nông
nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp.
Ngành công nghiệp , bao gồm ngành công nghiệp và xây dựng.
Ngành dịch vụ bao gồm ngành thương mại , bưu điện và du lịch,…
Nhìn vào thực trạng cơ cấu ngành kinh tế nước ta hôm nay nước ta có
thể nhận xét:N
ước ta hôm nay về cơ bản đang là một nước nông nghiệp. Xu
hướng có tính quy luật chung của sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và
chuyển dịch theo hướng CNH-HĐH, nghĩa là tỷ trọng và vai trò của ngành
công nghiệp và dịch vụ có xu hướng tăng nhanh còn tỷ trọng của ngành nông
nghiệp có xu hướng giảm dần. Kinh nghiệm thế giới cho thấy muốn chuyển
từ một nền kinh tế nông nghiệp sang n
ền kinh tế công nghiệp đều phải trải
qua các bước: chuyển từ nền kinh tế nông nghiệp (tỷ trọng ngành nông nghiệp
chiếm 40-60%,công nghiệp từ 10-20%,dịch vụ từ 10-30%) sang nền kinh tế
công nông nghiệp( tỷ trọng ngành nông nghiệp từ 15-25%, công nghiệp 25-
35%, dịch vụ 40-50%), để từ đó chuyển sang nền kinh tế công nghiệp phát
Tiểu luận môn Kinh tế phát triển
Nguyễn Quốc Thắng

thay đổi cả về lượng và chất trong nội bộ cơ cấu ngành. Việc chuyển dịch cơ
cấu này phải dựa trên cơ sở một cơ cấu hiện có, do đó nội dung của chuyển
dịch cơ cấu ngành là cải tạo cơ cấu cũ lạc hậu hoặc chưa phù hợp để xây dự
ng
cơ cấu mới tiên tiến hoàn thiện và phù hợp hơn
*.Các nhân tố ảnh hưởng đến xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
Tiểu luận môn Kinh tế phát triển
Nguyễn Quốc Thắng
Lớp: QTDN I - K45

4
Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế chịu sự tác động của nhiều nhân tố,
do đó việc phân tích các nhân tố này sẽ cho phép tìm ra một cơ cấu ngành hợp
lý. Cả 2 nhóm nhân tố chính ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cáu ngàng kinh
tế:
*Nhóm nhân tố địa lý tự nhiên: Vị trí địa lý, khí hậu, đất đai tài nguyên.
Các nhân tố này có ảnh hưởng lớn đến quá trình chuyển dịch cơ cấu
ngành kinh tế . B
ởi vì nguyên tắc của chuyển cơ cấu ngành kinh tế là phải tạo
ra được cơ cấu kinh tế hợp lý trên cơ sở sử dụng đươc hiệu quả mọi lợi thế so
sánh. Với mỗi đặc điểm khác nhau về vị trí địa lý, khí hậu, đất đai, tàI nguyên
thì sẽ có một cách lựa trọn cơ cấu ngành kinh tế khác nhau.
*Nhóm nhân tố kinh tế xã hội
Dân số và nguồn lao
động : nhân tố này tác động không nhỏ tới quá
trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Với đặc điểm dân số đông, nguồn lao
động dồi dào, cho nên trong quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tranh
thủ lợi thế nguồn lao động dồi dào, nguồn lao động rẻ để phát triển những
ngành thu hút nhiều lao động, vốn đầu tư
Nhân tố truyền thống lịch sử: Việc phát huy những ngành ngh

Những định hướng chiến lược và vai trò quản lý vĩ mô của nhà nước có
ý nghĩa rất quan trọng đối với việc hình thành cơ cấu ngành .Nếu ta phó mặc
cho sự tác động của thị trường thì sự hình thành cơ cấu ngành mong muốn sẽ
rất chậm,nếu là những ngành không vì mục đ
ích lí luận hoặc tỷ suất lợi nhuạn
thấp .Ngược lại nếu nhà nước can htiệp quá sâu vào quá trình thực hiện sẽ dẫn
tới việc hình thành cơ cấu ngành kém hiệu quả .
2. Một số lý thuyết về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
a)Lý thuyết về phân kỳ phát triển kinh tế của Rostow:
Walt Rostow cho rằng quá trình phát triển kinh tế của bất kỳ quốc gia
nào cũng phải tr
ải qua 5 giai đoạn tuần tự:
Xã hội truyền thống với đặc trưng là nó phải giữ vai trò thống trị đời
sông kinh tế ,năng suất lao động thấp và xã hội kém linh hoạt .
Giai đoạn chuẩn bị cất cánh : trong giai đoạn này những điều kiện cần
thiết để chuẩn bị cất cánh bắt đầu xuất hiện như đổi mới kết kấ
u hạ tầng kỹ
thuật như giao thông phát triển .Bắt đầu hình thành những khu vực đầu tàu có
tác dụng lôi kéo nền kinh tế phát triển .
Giai đoạn cất cánh với dấu hiệu quan trọnh như tỷ lệ đầu tư so với thu
nhập quốc dân đạt mức 10%, xuất hiện ngành công nhiệp chế biến với tốc độ
tăng trưởng cao có những chuyển biến mạnh mẽ trong thể
chế xã hội
Tiểu luận môn Kinh tế phát triển
Nguyễn Quốc Thắng
Lớp: QTDN I - K45

6
Giai đoạn trưởng thành có đặc trưng là tỷ lệ đầu tư đã tăng từ 10%-
20% thu nhập thuần tuý , khoa học kỹ thuật dược ứng dụngtoàn bộ các mặt

ệp sang và biến nền sản suất từ trạng thái nhị nguyên sang nền kinh tế
công nghiệp phát triển
Tiểu luận môn Kinh tế phát triển
Nguyễn Quốc Thắng
Lớp: QTDN I - K45

7
3. Lý thuyết phát triển cơ cấu ngành không cân đối
Thứ nhất :Việc áp dụng cơ cấu không đổi sẽ gây lên áp lực,tạo ra sự kích
thích đầu tư.Nếu như dự án đầu tư lớn hơn vào một lĩnh vực thì áp lực đầu tư
sẽ xuất hiện bởi cầu lớn hơn cung lúc đầu và sau đó thì cung x lớn hơn cầu ở
một số l
ĩnh vực. Chính những dự án đó có tác dụng lôi kéo đầu tư theo kiểu lý
thuyết số nhân
Thứ hai:Trong mỗi giai đoạn của thời kỳ CNH ,vai trò “cực tăng
trưởng” của các ngành trong nền kinh tế không giống nhau. Vì thế cần tập
trung nguồn lực khan hiếm cho một số lĩnh vực nhất định .
Thứ ba:Trong mỗi giai đoạn phát triển CNH,các nước đang phát triển
rấ
t thiếu vốn, lao động kỹ thuật ,công nghệ và thị trường nên không dủ điều
kiện dể cùng một luc phát triển đồng bộ tất cả các ngành hiện đại.Vì thế sự
phát triển cơ cấu không cân đối là sự lựa chọn bắt buộc
Mô hình không cân đối mở cửa hướng ngoại đã trở thành xu hướng
chính yếu của các nước chậm phát triển từ thập niên 80 trở l
ại đây.
Nước ta là một nước thuần nông,nền kinh tế còn chạm phát triển,nguồn
lực còn hạn chế,đặc biệt là nguồn lực vốn thì việc áp dụng mô hình “cực tăng
trưởng” cho quá trình chuyển dịch cơ cấu nganh kinh tế là rất dung đắn Việc
đầu tư cho một số nganh ,lĩnh vực đầu tầu sẽ hạn chế việc đầu tư dàn trải
không hiệu quả

khoa h
ọc- công nghệ (KH-CN), thúc đẩy quá trình CNH-HĐH
Thứ ba,chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp(NN) tạo ra sự thay đổi
trong cơ cấu xã hội.
Hiện nay trong quá trình CNH-HĐHở Việt Nam, xu hướng chuyển
dịch cơ cấu ngành là tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ(CN-DV), giảm tỷ
trọng NN nhưng giá trị tuyệt đói của mỗi ngành đều tăng. Do đó chuyển dịch
cơ cấu ngành nông nghiệ
p hợp lý sẽ góp phần làm tăng tỷ trọng tuyệt đối của
ngành NN.
2. Sự cần thiết phải chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp
Kinh nghiệm thành công của một số nước:
Trong 10 nước ASEAN, có 4 nước thành viên phát triển mạnhNN là
Thái Lan, Malaixia, Inđônêxia và Philippin. Inđônêxia là một quốc gia bao
gồm hàng chục ngàn hòn đảo lớn nhỏ, với dân số khoảng 205 triệu người.
Philippincũng là một quốc đảo gồm nhiề
u hòn đảo, tạo nên sự đa dạng của khí
hậu. Malaixia có diện tích đất NN ít, chỉ chiếm 14,9% tổng diện tích, bình
quân đầu người là 0,25 ha đất canh tác . Thái lan có diện tích đất đai rộng,
mầu mỡ, khí hậu nhiệt đới, thích hợp với sự phát triển của nhiều loại cây con.
Tiểu luận môn Kinh tế phát triển
Nguyễn Quốc Thắng
Lớp: QTDN I - K45

9
Thái lan còn có cả đồng bằng châu thổ rộng lớn thích hợp trồng lúa, nuôi
trồng thuỷ sản và cả cao nguyên, vùng núi để phát triển cây CN, cây ăn quả
Mỗi nước một vẻ, có mức độ phát triển kinh tế ít nhiều khác nhau,
nhưng nhìn chung đều là các nước đang phát triển ở Đông nam á, NN nông
thôn đang là lĩnh vực kinh tế chính. Cùng với Việt Nam các nước này đóng


10
Bảng: cơ cấu trồng trọt và chăn nuôi trong giá trị sản xuất NN
1990-2002
đơn vị %
1990 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002
Toàn
ngành
100 100 100 100 100 100 100 100 100
Trồng trọt 79,3 78,1 77,9 77,9 79,7 79,2 78,2 77,8 77,7
Chăn nuôi 17,9 18,9 19,3 19,4 17,8 18,5 19,3 19,5 19,7

Trong ngành trồng trọt cơ cấu cây trồng cũng có sự chuyển biến theo
hướng đa dạng hoá cây trông ,xoá dần tính độc canh cây lương thực có hạt từ
71,6%(1990) xuống còn 65,9%(2001), tổng diện tích các loại cây trồng, cây
CN từ 7,3% tăng lên 11,9%, cây ăn quả từ 2,4% lên 4,73% trong thời gian
tương ứng.
Trong ngành chăn nuôi có sự thay đổi trong cơ cấu đàn gia súc lấy thịt,
sữa, giảm gia súc cày kéo.Phương thức nuôi lợn “hướng nạc” đ
ang chi phối
và thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu đàn lợn cũng như các dịch vụ cung ứng
giống, thức ăn, thú y.
Về lâm nghiệp, giao đất giao rừng được tiến hành rộng rãi tới người dân,
công tác bảo vệ,khoanh nuôi và tái sinh rừng tốt hơn, diện tích trồng rừng
tăng lên, kết hợp trồng rừng với trồng cây CN, làm vườn và chăn nuôi, góp
phần tạo ra sự bền v
ững về sinh thái và xã hội để phát triển rừng
Mặt khác, chủ trương chuyển một phần lao động làm NN sang trồng rừng
, chăm sóc bảo vệ và tái tạo vốn rừng tự nhiên, biến tiềm năng đất rừng, vốn
rừng thành của cải vật chất.

trọng của công nghiệp và dịch vụ sẽ tăng lên. Khi đạt đến trình độ nhất định,
tỷ trọng của dịch vụ sẽ tăng nhanh hơn tỷ trọng của công nghiệp.
Trong những năm đổi mới, đặc biệt từ năm 1990 trở
đi, đã hình thành
xu thế chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tương đối rõ theo hướng giảm tỷ
trọng của nông nghiệp trong GDP, tăng đồng thời tỷ trọng của công nghiệp và
dịch vụ.
Xu thế này là phù hợp với quy luật phát trỉên kinh tế của các nước trên
thế giới khi bước vào thời kỳ CNH-HĐH, theo đó, cùng với thu nhập tính trên
đầu người tăng lên thì phần chi cho lương thực th
ực phẩm sẽ giảm đi. Điều đó
cũng có nghĩa là dù ở điểm xuất phát thấp nhưng cơ cấu kinh tế ngành của
nước ta đã và đang được chuyển dịch đúng hướng. Chuyển dịch cơ cấu kinh
Tiểu luận môn Kinh tế phát triển
Nguyễn Quốc Thắng
Lớp: QTDN I - K45

12
tế theo hướng này vừa là kết quả tất yếu của sự tăng trưởng kinh tế, nhưng
đồng thời cũng tạo điều kiện thuận lợi cho các bước phát triển tiếp theo.
b. Xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp việt nam
Trong những năm đổi mới vừa qua, nông nghiệp tiếp tục phát triển và tăng
trưởng với nhịp độ 4,9%/ năm, sả
n xuất lương thực tăng trưởng ổn định góp
phần giải quyết vững chắc vấn đề lương thực và an toàn lương thực quốc gia.
Cung với lương thực, nông nghiệp đã từng bước đa canh hoá và đa dạng hoá,
tăng tích luỹ nội bộ ngành, góp phần tăng tưởng kinh tế nông thôn. Cơ cấu
kinh tế nông thôn được khắc phục, bước đầu hình thành cơ cấu kinh tế theo
hướng sản xuất hàng hoá, phát triển kinh tế thị trường công nghiệp và dịch vụ
nông thôn phát triển tạo thêm việc làm ở khu vực nông thôn thu hút một phần