º
SỬ DỤNG Mú HòNH CUNG - CẦU ĐỂ GIẢI THóCH DIỄN
BIẾN CỦA GIç XĂNG DẦU TRðN THẾ GIỚI. TỪ Đù PHèN
TóCH CHóNH SçCH CAN THIỆP VæO GIç XĂNG, DẦU CỦA
CHóNH PHỦ VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM QUAº. Lê Hồng Lam
Bộ môn Quản trị Kinh doanh
Đại học Nha Trang
Bảng 1:
NHỮNG NƯỚC XUẤT NHẬP KHẨU DẦU NHIỀU NHẤT THÁNG 9/2002
Những nước XK nhiều nhất (Triệu thùng/ngày)
Nước NK nhiều nhất
(Triệu thùng/ngày)
ST
T
Tên nước Số lượng Tên nước Số lượng
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Ả rập Xê Út
SNG (Chủ yếu là Nga)
Na Uy
Venezuela
Iran
Các tiểu vương quốc Ả rập thống nhất
Nigeria
Mexico
Kuwait
Algeria
6,85
5,68


Ngày nay nguồn cung cấp dầu mỏ không chỉ tập trung ở khu vực Trung
Đông mà còn nhiều nơi như Biển Bắc, ngoài khơi Angola…Các nước ngoài khối
OPEC cung cấp khoảng 40% sản lượng dầu thế giới. Những nước Non-OPEC
(không nằm trong khối OPEC) cũng xuất khẩu dầu mỏ làm ảnh hưởng không nhỏ
đến thị trường dầu thế giới : đứng đầ
u la Canada, tiếp theo là Anh, Mexico, Na Uy,
Trung Quốc, Mỹ, Nga, Đan Mạch, Congo, Việt Nam, Azerbaijan, Brunei, Romania,
Peru,… Khi xảy ra biến động chính trị ở những quốc gia dầu mỏ cũng làm cho giá
dầu biến động. Chẳng hạn cuộc chiến tại Iraq hoặc những xáo trộn tại Nigenia, khả
năng Iran (nắm giữ 10% trữ lượng dầu thế giới) bị quốc tế áp đặt lệnh trừng phạt về
vấn đề hạ
t nhân … khiến cho giá giầu từ giữa năm 2005 biến động mạnh, có ngày
vượt qua 70 USD/thùng (trong khi mức giá bình quân thường được giữ ở mức 25 -
28 USD/thùng từ hàng chục năm qua)
Đường cung của thị trường dầu mỏ biểu hiện trên đồ thị là đường có độ dốc
lên từ trái qua phải, biểu thị khi giá tăng lên thì lượng cung cũng tăng lên theo.

O
P
Q
S

Đồ thị 2: Biểu diễn đường cầu dầu mỏ trên thị trường thế giới
Với đường cầu có độ dốc như vậy, bất cứ khi nào cung thay đổi, mặc dù
thay đổi với một lượng nhỏ sẽ ảnh hưởng rất lớn đến giá cân bằng.
Có thể lấy ví dụ nhỏ
để minh họa: Vào năm 1974, OPEC đã đơn phương
quyết định tăng giá dầu thô quốc tế trên 400 %, nhưng lượng cầu chỉ giảm xuống
30%, như vậy hệ số co giãn Ed = -30/400 = - 0,075 tức là hệ số co giãn gần bằng 0.
Kết hợp đồ thị cung - cầu xăng dầu ở trên có đồ thị thị trường của xăng dầu
trên thế giới. S
O
P
Q
D


Thứ hai, là yếu tố chính trị, đối với một số nước có sức mạnh về chính trị,
khi nhập khẩu dầu, họ thương lượng với các nướ
c xuất khẩu nhằm làm giảm chi phí
nhập khẩu xuống; tuy nhiên khi có sự bùng phát về chính trị, mâu thuẫn giữa các
nước không thể dung hoà được sẽ khiến cho giá cả dầu mỏ tăng lên rất nhiều. Ví dụ
điển hình là Irắc vào năm 1991 và năm 2000 đã đẩy dầu mỏ lên tới đỉnh điểm, giá 1
thùng dầu lúc đó lên tới 55-56 USD.
Thời gian qua, giá dầu thô trên thị trường thế giới luôn luôn biến động và
tăng cao, có thời điểm đã vượt ngưỡng 75 USD/thùng. Tính trung bình từ đầu năm
2006 đến nay, giá dầu thô trên thế giới đã tăng khoảng 20%.
Sự tăng giá đó phải kể đến cuộc khủng hoảng xung quanh chương trình hạt
nhân của I-ran, bạo lực gia tăng tại Ni-giê-ri-a, bạn hàng xuất khẩu lớn thứ năm của
Mỹ;
Theo dự đoán của các chuyên gia kinh tế thế giới, giá d
ầu tiếp tục biến động
và có thể tăng lên mức 100 USD/thùng nếu Iran, nước xuất khẩu dầu lớn hàng đầu
thế giới, bị tiến công quân sự phải ngừng xuất khẩu dầu nhiều tháng.
Yếu tố thứ ba là, do sản phẩm dầu xuất khẩu của OPEC trong đó 90% là sản
phẩm dầu thô, việc lọc dầu lại được diễn ra tại các nước giàu có như Mỹ
, Singapore,
Nhật bản,… Mà nhu cầu của thế giới tăng (sản phẩm lọc dầu); giá cả của dầu mỏ
cũng bị chi phối bởi các quốc gia đó. Do vậy, giá cả của xăng dầu trên thế giới luôn
luôn biến động.
Lê Hồng Lam - Bộ môn QTKD - Đại học Nha trang
5
Theo tính toán của OPEC, với chi phí cận biên của việc khai thác dầu bằng 0
vì việc khai thác dầu chỉ phi bỏ ra chi phí ban đầu trong việc thăm dò, sau đó lắp
đặt hệ thống hút dầu và khai thác dầu. Trong quá trình khai thác hầu như không
phải bỏ chi phí gì thêm, cho nên lượng dầu tối ưu của các nước xuất khẩu và nhập
khẩu là 22,8 USD/thùng.


S
S
’
P
0
QQ
1
Q
2
Đồ thị 4: Biểu diễn ảnh hưởng của các yếu tố phi kinh tế
Ban đầu, thị trường xăng dầu cân bằng tại mức giá P
1
và Q
1
do các yếu tố phi
kinh phí như thời tiết, chiến tranh, chính sách của các nước giầu có, đẩy đường cung
(S) lên (S') điểm cân bằng mới của thị trường (P
2
;Q
2
). Sự tác động của các yếu tố
phi kinh tế làm cho sản lượng giảm từ Q
1
→ Q
2
, một lượng nhỏ nhưng tăng mạnh từ
mức giá P
1
→ P