Tp bi ging : Chi tit mỏy -Bc i hc; s tit:45
Ging viờn biờn son: Ngụ Vn Quyt ; B mụn K thut C s, Khoa C khớ 115 CHNG 9: ổ trượt

1- Khái niệm chung
1- Định nghĩa
ổ trượt là loại ổ mà ma sát sinh ra trong ổ là ma sát trượt.
2- Phân loại
- Theo hình dáng bề mặt ngõng trục phân ra ổ trượt có ngõng hình trụ (h.9.1a), hình
côn (h.9.1c), hình cầu (h.9.1d). ổ trượt có ngõng trục hình côn thường dùng khi cần điều
chỉnh khe hở của ổ khi mòn.
- Theo khả năng chịu lực phân ra ổ trượt đỡ, ổ trượt chặn và đỡ chặn. ổ trượt đỡ chỉ
chịu lực hướng tâm, ổ trượt chặn chỉ chịu lực dọc trục, còn ổ trượt đỡ chặn chịu được cả lực
hướng tâm và lực dọc trục.
- Theo cấu tạo phân ra ổ trượt nguyên, ổ trượt ghép.
- Theo phương pháp bôi trơn phân ra ổ trượt bôi trơn thuỷ tĩnh, bôi trơn thuỷ động.
3- Ưu nhược điểm và phạm
vi sử dụng
Ưu điểm:
- Khi vận tốc lớn thì làm
việc có tuổi thọ và độ tin cậy
cao hơn ổ lăn.
- Chịu được tải va đập và
chấn động nhờ khả năng giảm
chấn của màng dầu bôi trơn.
- Kích thước hướng kính
tương đối nhỏ.
- Làm việc êm.


+ R
z2
(9.1)
Nhờ có lớp dầu ngăn cách, ngõng
trục và lót ổ không trực tiếp tiếp xúc với
nhau nên chúng không bị mòn. Hệ số ma
sát ướt khoảng 0,0010,008.
Ma sát nửa ướt: Khi điều kiện
(9.1) không được thoả mãn, nghĩa là lớp
bôi trơn không đủ ngập hết các nhấp nhô
bề mặt, thì có ma sát nửa ướt.
Hệ số ma sát nửa ướt không
những phụthuộc vào chất lượng dầu bôi
trơn mà còn phụ thuộc vào vật liệu bề
mặt ngõng trục và lót ổ. Trị số của nó từ 0,010,1.
Ma sát khô và nửa khô: Ma sát khô là ma sát sinh ra trên hai bề mặt sạch lý tưởng
khi chúng trượt trên nhau. Hệ số ma sát khô bằng 0,41.
Trong thực tế không có bề mặt sạch lý tưởng, vì trên các bề mặt làm việc bao giờ
cũng có các màng mỏng khí, hơi ẩm hoặc mỡ, hấp phụ từ môi trường xung quanh. Ma sát
trên các bề mặt có màng hấp phụ khi chúng trực tiếp tiếp xúc với nhau, gọi là ma sát nửa
khô. Hệ số ma sát nửa khô vào khoảng 0,10,
Khi làm việc với ma sát nửa khô, các bề mặt làm việc bị mòn nhanh, do đó trong
ngành chế tạo máy cũng như trong ổ trượt chỉ cho phép làm việc với ma sát ướt hoặc đôi
khi nửa ướt.
2- Các phương pháp bôi trơn ma sát ướt
Để thực hiện bôi trơn ma sát ướt, có thể dùng các phương pháp sau:
Bôi trơn thuỷ tĩnh: Bơm dầu vào ổ với áp suất cao đủ để có thể nâng ngõng trục lên,
tạo chế độ bôi trơn ma sát ướt. Phương pháp này định tâm trục chính xác, làm việc ổn định
nhưng đòi hỏi phải có thiết bị thuỷ lực cồng kềnh, tốn kém.
Bôi trơn thuỷ động: Tạo những quan hệ thích hợp giữa kết cấu ổ, chất bôi trơn và

hh
v6
dx
dp



(9.2)
trong đó: h, h
m
- trị số khoảng hở tại tiết diện có áp suất p và p
max
;
- độ nhớt động lực của dầu.
Đồ thị biến thiên của áp suất thuỷ động (áp suất dư) trong lớp dầu được biểu diễn
trên hình (h.9.9.3b).
Như vậy, điều kiện để hình thành chế độ bôi trơn ma sát ướt bằng phương pháp bôi
trơn thuỷ động là:
- Giữa hai mặt trượt phải có khe hở hình chêm.
- Dầu phải có độ nhớt nhất định và phải liên tục chảy vào khe hở hình chêm;
- Vận tốc tương đối giữa hai mặt trượt phải có chiều thích hợp và có trị số đủ lớn để
đảm bảo áp suất sinh ra thắng được tải trọng ngoài.
2- Khả năng tải của ổ trượt đỡ bôi trơn thuỷ động
Khả năng tải của ổ trượt đỡ bôi trơn thuỷ động
được xác định trên cơ sở phương trình Râynôn (9.2). Sơ
đồ tính toán trên hình (h.9.4).
Giả sử ngõng trục chịu tải trọng F
r
, khi chưa quay
ngõng trục trực tiếp tiếp xúc với lót ổ. Vì đường kính


Chiều dày nhỏ nhất của lớp dầu:
h
min
=
2

- e =
2

(1 - ) (9.3)
Chiều dày của lớp dầu tại tiết diện ứng với góc ;
h =
2

+ e cos =
2

(1 + cos)
Chiều dày của lớp dầu tại tiết diện ứng với góc
o
, có p = p
max
;
)cos1(
2
h
00



0
2



= 6






d
cos1
cos(cos
.
3
)
0
2



trong đó: =
2/d
v
=
30
n.



d
Xét một phân tố dầu ứng với góc d, chạy suốt chiều rộng l của ổ, áp lực tổng cộng
tác dụng lên phân tố là:
dF

= 0,5.p

l d d
Khả năng tải của dầu, là tải trọng hướng tâm F
r
mà lớp dầu có thể chịu được, được
xác định bằng tích phân hình chiếu của áp suất p

lên phương của tải trọng ngoài (miền tích
phân là miền có áp suất thuỷ động choán cung từ
1
đến
2
và có chiều dài 1 của ổ).
F
r
=


1

dF

. cos [ - ( + )] =




1


3
)
0
cos1
cos(cos




d [-cos (
a
+ )] d
là hàm số của vị trí ngõng trục trong ổ, gọi là hệ số khả năng tải của ổ. Hệ số khả
năng tải không có thứ nguyên, tìm được bằng phương pháp tích phân đồ thị (được cho
bằng đồ thị hoặc bảng trong sổ tay).
Khi xây dựng phương trình Râynôn, người ta giả thiết chiều dài của ổ là vô hạn, nên
dầu không chảy ra hai đầu ổ. Trên thực tế, chiều dài của ổ có hạn, do đó phải xét đến điều
này.
Từ công thức (9.4) có thể viết:
=


.
p

làm ghép hai (h.9.6b), 3 hoặc 5 mảnh. - Rãnh dẫn và giữ dầu; có tác dụng phân bố đều dầu bôi trơn vào trong ổ. Rãnh dầu
có thể làm dọc theo chiều trục, vòng theo chu vi; thường dùng rãnh dọc trục (h.9.6c). Chiều
dài rãnh không kéo ra tận đầu ngoài ổ để khỏi chảy dầu; chiều dài rãnh thường được lấy
bằng 0,8 chiều dài của ổ.
Đối với các ổ trượt bôi trơn ma sát ướt, rãnh dầu
phải ở ngoài vùng có áp suất thuỷ động, nếu không khả
năng tải của dầu sẽ giảm (h.9.7).
Tỷ số l/d giữa chiều dài ổ và đường kính ngõng
trục được chọn theo điều kiện làm việc cụ thể của trục.
Khi cần hạn chế kích thước dọc trục hoặc nếu ổ có khe
hở nhỏ, làm việc với vận tốc lớn thì lấy l/d nhỏ. Nếu l/d
lớn sẽ giảm áp suất trên bề mặt làm việc, tăng khả năng
tải nhưng không thích nghi với trục kém cứng vững. Nếu
l/d nhỏ quá, dầu dễ bị chảy ra mép, làm giảm khả năng
tải của ổ. Thường lấy l/d = 0,61; nếu l/d > 1 thì ổ phải
tự lựa.
- Điều chỉnh khe hở hoặc bù lượng mòn là yêu
cầu quan trọng đối với ổ trượt. Có thể điều chỉnh khe hở
Hỡnh 9.8. trt chn
của các ổ ghép bằng cách bỏ bớt các tấm đệm giữa hai nửa lót ổ và giữa nắp ổ và để ổ.
b- Sơ lược kết cấu ổ trượt chặn
Trong ổ trượt chặn, mặt tựa thường có dạng hình vành khăn. Hình 9.8 trình bày một
kiểu ổ trượt chặn đơn giản, có một mặt tựa, chịu lực dọc trục theo một chiều.
Trong ổ trượt chặn 2 chiều, thường lắp chặt một đĩa có hai mặt tựa (h.9.8b) tuỳ theo