1
CHƯƠNG 9: DI TRUYỀN HỌC
CỦA VIRUS VÀ VI KHUẨN
PHẦN II: CƠ SỞ DI TRUYỀN HỌC
TS.Nguyễn Hồi Hương
IX. 1. Di truyền học của virus
Virus = vật ký sinh nội bào bắt buộc (obligate intracellular parasite)
Tế bào chủ: mỗi loại virus chỉ lây nhiễm một số tế bào.
E.coli bị nhiễm phage T4 (x 36 500)
Bên ngồi tế bào,
hạt virus (virion)
khơng thể sinh sản
Virus chỉ hoạt động
khi lây nhiễm tế bào
1. Đặc điểm chung
Kích thước nhỏ qua lọc vi khuẩn
Cấu tạo chủ yếu gồm lõi acid nucleic và vỏ protein capsid
Khơng có bộ máy trao đổi chất, khơng chuyển hóa năng lượng
Khơng tăng trưởng về kích thước
Khơng có ribosome để tổng hợp protein
Sử dụng enzyme, ribosome của tế bào chủ để sinh sản (sao
chép nhân bản và tổng hợp protein của mình).
Lõi là acid nucleic chứa thơng tin di
truyền:
DNA mạch kép
DNA mạch đơn
RNA mạch kép
RNA mạch đơn
Bộ gene của virus là một phân tử
acid nucleic dạng vòng tròn hay
thẳng,

liên quan đến tổng hợp capsid
Glycoprotein: protein xuyên
màng lipid, đuôi protein kỵ
nứơc gắn vào màng lipid, đầu
glycoprotein hướng ra ngoài là
kháng nguyên (antigene) của
virus.
Kênh vận chuyển: gồm
protein xuyên màng nhiều lần
tạo kênh ion.
3
HIV-1 virus
Mũi tên chỉ
nucleocapsid
d) Virus cấu trúc phức tạp
Bacteriophage= đầu đa diện + đuôi hình que
Virus của vi khuẩn
Đuôi/vỏ
co rút
Sợi đuôi
Phiến
gốc có
gai
Đầu/Capsid
Phage T chẵn
3. Phân loại virus theo tế bào chủ
a) Bacteriophage
Các bacteriophage được phát hiện những nắm 1940, dùng để
nghiên cứu sinh học phân tử, được nghiên cứu kỹ nhất
Hai cơ chế sinh sản: chu trình tan (lytic cycle) và chu trình tiềm

cơ chế: tan và
tiềm tan
Trên hình,
Bước 1-6: chu
trình tan
Bước 7-9: chu
trình tiềm tan
1. Bám (adsorption)
2. Xâm nhập
(penetration)
9. Ngẫu nhiên bộ
gene phage bò cắt
khỏi nhân tế bào
7. Bộ gene của phage
gắn vào bộ gene của
vi khuẩn tạo prophage
(prophage formation)
8. Tế bào phân
chia bình thường
(binary fission)
Giải thích chu
trình tiềm tan
(lysogenic
cycle)
b) Virus thực vật và các viroid
Virus đốm thuốc lá
(Tobacco mosaic virus)
i) Virus
Phần lớn hình que
Bộ gene là RNA

DNA (RNA-DNA-RNA)
Đại diện của retrovirus: human immunodeficiency virus (HIV) tấn
công tế bào miễn dòch T cell.
Glycoprotein
Màng bao
Capsid
RNA
HIV chứa bộ
gene gồm
hai sợi RNA
Glycoprotein
gắnvào thụ thể
Nhâ
n
Virus xâm
nhập vào tb
Bóc vỏ
Tổng hợp
DNA từ RNA
DNA virus gắn vào
DNA tb
Phiên mã
RNA virus
Tổng hợp
protein virus
Chế biến và
lắp ráp virus
Phóng thích
Tế bào
chủ