LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1965 ĐẾN NĂM 1968 TRONG SÁCH
GIÁO KHOA LỊCH SỬ MĨ VÀ VIỆT NAM - CÁI NHÌN SO SÁNH.
Lịch sử Việt Nam từ năm 1965 đến năm 1968 là một trong những trang sử
hào hùng trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước của nhân dân ta. Đây là giai
đoạn đỉnh cao của chiến tranh ác liệt, khi ở miền Nam, Mĩ tăng cường quân đội,
thực hiện những chiến dịch tìm và diệt, còn ở miền Bắc, chúng cũng leo thang
đánh phá bằng việc đưa không quân và hải quân gây chiến tranh phá hoại. Khi tìm
hiểu về giai đoạn lịch sử này, học sinh không chỉ biết những năm tháng chiến
tranh ác liệt trên cả hai miền đất nước với sự chiến đấu bền bỉ của nhân dân ta, mà
còn được bồi dưỡng lòng yêu nước, ý thức tự hào dân tộc và rèn luyện các năng
lực tư duy thực hành bộ môn.
Tuy nhiên, viết về lịch sử Việt Nam giai đoạn 1965 - 1968 không chỉ có các
sách, báo, hồi kí, truyện kể… của các tác giả Việt Nam, mà còn có nhiều tác
phẩm của các nước (như Pháp, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc…), đặc biệt là Mĩ -
nước trực tiếp tham gia chiến tranh với Việt Nam trong thời gian này.
Đối với Mĩ, cuộc chiến tranh ở Việt Nam là cuộc chiến dài nhất trong lịch
sử mà lần đầu tiên quân đội Mĩ phải chịu thất bại. Thất bại này đã tác động đến
các nhà lãnh đạo cùng nhân dân Mĩ đương thời và để lại một làn sóng “hậu chiến
tranh Việt Nam”. Vậy nên người Mĩ luôn đặt câu hỏi: tại sao một dân tộc nhỏ yếu
như nước ta lại chiến thắng nước Mĩ hùng mạnh, bài học về Việt Nam để lại ra
sao,… và cho đến nay họ vẫn tiếp tục tìm cách lí giải những câu hỏi này. Từ đó,
có một vấn đề đặt ra: người Mĩ dạy học sinh phổ thông, những thế hệ trẻ của họ
như thế nào về Việt Nam nói chung và lịch sử Việt Nam giai đoạn 1965 - 1968
nói riêng? Ảnh hưởng của sự giáo dục đó như thế nào đến học sinh Mĩ và học
sinh Việt Nam?
Với trách nhiệm của người làm công tác giáo dục lịch sử, chúng ta phải làm
sáng tỏ những vấn đề này. Chính vì vậy, tôi mạnh dạn tìm hiểu: “Lịch sử Việt
Nam từ năm 1965 đến năm 1968 trong sách giáo khoa lịch sử Mĩ và Việt Nam -
cái nhìn so sánh”.
Trong quá trình nghiên cứu vấn đề, tôi nhận thấy dù ở Mĩ hay Việt Nam,
trong việc học tập của học sinh, bên cạnh các loại tư liệu lịch sử, đồ dùng trực

“Sấm rền”, lực lượng quân Sài Gòn, sự thất bại của Mĩ ra sao… Tuy nhiên, để dễ
tìm hiểu và so sánh với sách giáo khoa lịch sử Việt Nam, tôi đã dịch và hệ thống
những nội dung đó thành các sự kiện diễn ra ở miền Bắc và miền Nam. Cụ thể,
sách giáo khoa lịch sử Mĩ về lịch sử Việt Nam từ năm 1965 đến năm 1968 có
những điểm nổi bật sau:
* Tình hình miền Bắc.
2
Sách giáo khoa lịch sử của Mĩ đề cập đến khá nhiều về miền Bắc trong giai
đoạn này, đặc biệt nói về sự kiện vịnh Bắc bộ, cuộc leo thang ném bom miền Bắc
và cuộc chiến đấu của nhân dân miền Bắc chống lại cuộc leo thang đó.
- Trước hết, về sự kiện vịnh Bắc bộ - mở đầu cho cuộc đánh phá ra miền Bắc
của không quân Mĩ:
Một cuốn sách giáo khoa viết: “Đầu tháng 8.1964 hai tàu khu trục của Mĩ
trong khi đang dàn trận ở Bắc Việt Nam đã đụng chạm với những chiếc tàu đi
tuần tra của Bắc Việt. Những phát ngôn viên của Mĩ cho rằng Bắc Việt Nam đã
tấn công một cách vô cớ. Phía Bắc Việt lại khẳng định các tàu của Mĩ đã liên kết
với biệt kích Nam Việt Nam, hoạt động chống phá miền Bắc. Mặc dù sự việc này
chưa làm sáng tỏ nhưng Johnson vẫn hạ lệnh tấn công bằng không quân vào bắc
Việt Nam. Đồng thời quốc hội Mĩ đã thông qua nghị quyết vịnh Bắc Bộ, cái mà
cho phép tổng thống thi hành tất cả các biện pháp cần thiết để đẩy lui bất kì một
cuộc tấn công vũ trang nào chống lại các lực lượng quân sự Hoa kì và ngăn ngừa
cuộc xâm lược tiếp theo [4;89]. Như thế, việc triển khai kế hoạch ném bom phá
hoại miền Bắc Việt Nam đầu năm 1965 được coi là bước dọn đường cho quá trình
Mĩ tham gia chiến tranh nóng lần thứ hai ở châu Á. Vì thế sự kiện này được sách
giáo khoa rất quan tâm.
“Vào cuối tháng 12.1964 đặc vụ Việt cộng đã gài bo làm nổ tung một chiếc
xe hơi tại một khách sạn ở Sài Gòn - nơi ở của các cố vấn quân sự Mĩ, làm chết
hai người và bị thương 50 người. Tin tức này lan tới đại sứ quán Mĩ và tướng
Taylor thúc giục Johnson trả đũa chống lại Bắc Việt Nam. Khi tổng thống
Johnson ngần ngại, tướng Taylor đã phản ứng lại và đề nghị một cuộc tấn công

Kế hoạch xây dựng khu vực công nghiệp nặng miễn cưỡng bị ngừng lại như việc
mở rộng một số nhà máy, vùng trọng điểm ở đồng bằng sông Hồng… [7;137].
Bên cạnh việc di dân và chuyển hướng nền kinh tế, Bắc Việt đã chiến đấu
chống lại những cuộc ném bom tàn sát của Mĩ và vẫn thực hiện nghĩa vụ hậu
phương với miền Nam.
Cuốn “The Vietnam experience - Thunder from above” (kinh nghiệm Việt
Nam - tiếng sẫm từ trên cao) trong mục mang tựa đề “Lưới lửa” đã miêu tả lại:
“Ngoài việc dùng những vũ khí thông thường để đấu tranh chống miền Nam, vũ
khí phòng thủ trên không từ Liên Xô và Trung Quốc đã được đưa vào qua cảng
Hải Phòng và ga Hà Nội. Khi chiến dịch “Sấm rền” bắt đầu, Bắc Việt Nam sở hữu
ít hơn khoảng 1500 súng, chủ yếu là 37mm và 57mm… Hầu hết phi công Bắc
Việt Nam mới vào nghề, họ được đào tạo theo chương trình của Liên Xô và
Trung Quốc. Một người tự nhận rằng anh chưa từng ở trong một chiếc xe trước
khi anh bắt đầu chương trình đào tạo lái máy bay. Với sự giúp đỡ của giáo viên
người Liên Xô và học theo lối bắt chước, phi công Bắc Việt trở nên rất xuất
sắc”[6].
4
Cùng với những hoạt động chống cuộc leo thang của Mỹ, Bắc Việt tích cực
thực hiện nghĩa vụ hậu phương với miền Nam. “Việc sửa chữa đường sắt rất khó
khăn và bắc Việt Nam thực sự chìm đắm trong bom đạn nặng nề. Nhưng những
loại vận chuyển khác lại nhộn nhịp. Hệ thống đường thủy nội địa dài 4800km của
đất nước tắc nghẽn với dòng xe vận tải. Máy bay của Mỹ săn lùng suốt dọc đường
vào nam, nhưng công nhân vẫn giương cao khẩu hiệu quan trọng: mỗi kilogam
hàng hóa đến được miền nam là một viên đạn bắn vào đầu kẻ xâm lược Mỹ”
[7;100].
Như vậy, tình hình miền Bắc được sách giáo khoa lịch sử Mỹ đề cập đến
với nội dung phong phú về kế hoạch của Mỹ đánh phá ra sao, nhân dân Việt Nam
chống trả và thực hiện nghĩa vụ hậu phương như thế nào.
* Tình hình miền Nam.
Sách giáo khoa lịch sử Mĩ cũng đề cập khá nhiều đến tình hình miền Nam