Chơng III
Cơ sở tính toán kinh tế kỹ thuật
trong ccđ-xn
3.1 Mục đích; yêu cầu:
Mục đích: chọn đợc phơng án (PA). tốt nhất vừa đảm bảo yêu cầu kỹ thuật
lại hợp lý về mặt kinh tế.
Yêu cầu: các PA so sánh phải đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật cơ bản (chỉ
cần đạt đợc một số yêu cầu kỹ thuật cơ bản mà thôi, vì chẳng thể có các
PA cùng hoàn toàn giống nhau về kỹ thuật)

sau đó tiến hành so sánh về
kinh tế.
Quyết định chọn PA còn phải dựa trên nhiều yếu tố khác:
- Đờng lối phát triển công nghiệp.
- Tổng vốn đầu t của nhà nớc có thể cung cấp.
- Tốc độ và qui mô phát triển, tình hình cung cấp vật t TB., trình độ
thi công, vận hành của cán bộ và công nhân, cùng một số yêu
cầu đặc biệt khác về chính trị quốc phòng.
3.2 So sánh kinh tế kỹ thuật hai ph ơng án:
(trong phần này không đề cập đến vấn đề kỹ thuật cảu các PA nữa).
1) Tổng vốn đầu t :: K [đồng].
Chỉ kể đễn những thành phần cơ bản:
K = K
tram
+ K
dd
+ K
xd

K
tram

A [kWWh/năm] tổn thất điện năng

[đ/kWh] - giá điện năng tổn thất.
Y
kh
Chi phí khấu hao (thờng tính theo % của vốn, phụ thuộc vào tuổi thọ
của TB. và công trình).
Y
kh
= a
kh
. K a
kh
= 0,1 đối với TB.
a
kh
= 0,03 đối với đờng dây.
Y
cn
- Chi phí về lơng công nhân vận hành.
Y
phu
- Chi phí phụ, dầu mỡ (dầu BA); sửa chữa định kỳ.
Hai thành phần này khá nhỏ và ít thay đổi giữa các phơng án nên trong khi
so sánh khi không cần độ chính xác cao có thể bỏ qua.
nên


KaAY
vh

< Y
1
nếu có thì không cần xét

PA 1
Tr ờng hợp 2: K
1
< K
2
Y
1
> Y
2


chọn PA ?
Nếu dùng PA 2

cần một lợng vốn nhiều hơn
+ Mức chênh vốn là:
K = K
2
K
1
[đồng].
+ Mức tiết kiệm đợc chi phí hàng năm là:


= f(nhiều yiêú tố, tốc độ đổi mới kỹ thuật
của ngành, triển vọng phát triển, khả năng cung cấp vốn của nhà nớc .).
T
tc
đợc qui định riêng cho từng ngành kinh tế, từng vùng lãnh thổ (từng n-
ớc) ở các thời đoạn kinh tế nhất định. ở LX cũ T
tc
= 7 năm. ở VN hiện nay
T
tc
= 5 năm.
Căn cứ vào T
tc
thif cách chọn PA sẽ đợc tiết hành nh sau:
+ Nếu T = T
tc
ngời ta nói rằng cả hai phơng án nh nhau về kinh
tế.
+ Nếu T > T
tc
PA có vồn đầu t nhỏ hơn sẽ nên đợc chọn.
+ Nếu T < T
tc
PA có vốn đầu t lớn hơn sẽ nên đợc chọn.
3.3 Hàm mục tiêu chi phí tính toán hàng năm:
trong trơng hợp có nhiều PA cùng tiết hành so sánh

cũng có
thể tiến hành so sành từng hai PA một, để rồi cuối cùng cũng xẽ tìm ra PA
tốt nhất. Tuy vậy làm nh vậy sẽ mất khá nhiều thời gian và vì vậy ở mục

T
K
+<+
Gọi
tc
tc
a
T
1
=
- là hệ số thu hồi vốn đầu t phụ tiêu chuẩn.
Đặt Z
1
= a
tc
.K
1
+ Y
1
; Z
2
= a
tc
.K
2
+ Y
2
đợc gọi là hàm chi phí tính toán hàng
năm của phơng án. Từ đấy thấy rằng PA có hàm Z nhỏ hơn sẽ là PA. tối u.
Tổng quát ta có thể viết:

i
sẽ có dạng:

iAiitcvhi
HYK).aa(Z
+++=


Trong dó:
H
i
Giá trị trung bình của thiệt hại kinh tế hàng năm do mất điện khi dung
PA thứ i. Giá trị này bao gồm các khoản sau:
+ Tiền hao hụt sản phẩm do mất điện.
+ Tiền h hỏng sản phẩm do mất điện.
+ Tiền h hỏng thiết bị sản xuất do mất điện.
+ Thiệt hại do mất điện làm rối loạn quá trình công nghệ.
+ Tiền trả lơng cho công nhân không làm việc trong thời gian mất
điện.
Trong thực tế có những PA CCĐ. khác nhau ứng với tổng sản phẩm khác
nhau. Trong trờng hợp đó chỉ tiêu để lựa chọn PA phải là cực tiểu sấut chi
phí tính toán hàng năm trên một đơn vị sản phẩm:
Gọi N tổng số sản phẩm hàng năm của xí nghiệp trong trạng thái vận
hành bình thờng.N
Z
z
=

t
-phí tổn vận hành trong năm thứ t. Với giả thiết rằng Y
0
(năm thứ nhất
cha vận hành nên Y
0
=0).
3.4 Tính toán kinh tế kỹ thuật khi cải tạo:
Bài toán khi cải tạo thờng đặt ra là chung ta đang đứng giữa việc
quyết định chọn xem có nên đại tu cải tạo thiết bị (thiết bị lớn nh máy phát,
động cơ ), hoặc thay thế chúng bằng một thiết bị mới có tính năng gần t -
ơng đơng. Để giải quyết vấn đề này trớc tiên chung ta cần xét các yếu tố
kinh tế liên quan:
+ Vốn đầu t cho thiết bị mới, hoặc sửa chữa phục hồi thiết bị cũ.
+ Tiền bán thiết bị cũ không dùng đến nữa.
+ Phí tổn vận hành của cả hai PA.
Với PA sử dụng thiết bị cũ:
Z
c
= a
ct
.

K
c
+ Y
c
(8)
Tron đó:



mc
cthm
YY
KKK
T


=

Nếu T < T
tc
nghĩa là Z
m
< Z
c


chọn PA mới. Trờng hợp T > T
tc
việc quyết
định chọn PA mơi còn phụ thuộc vào mức độ khác nhau giữa Z và vào
những u thế kỹ thuạat của thiết bị mới.